NGUYỄN THỊ VÂN ANH

Từ ngày 16 đến 18/8/2026 vừa qua, tại Udon Thani (Thái Lan), chương trình “Bilateral Blossoms – Những đóa hoa hữu nghị song phương” đã được tổ chức trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao Thái Lan - Việt Nam. Bản hòa tấu của ngoại giao và thi ca này được tổ chức bởi Hội Nhà văn Thái Lan, Hội Nhà thơ Thái Lan, phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan, Trung tâm PEN Quốc tế Thái Lan dưới sự bảo trợ của Hoàng gia Thái Lan. Có thể nói, trong ba ngày hoạt động sôi nổi, bay bổng với những vần thơ đằm thắm tình người của các nhà thơ hai nước cùng cất lên giao hòa đã thực sự làm nên một bản hòa tấu ngoại giao và thi ca chưa từng thấy.

Nhà văn, dịch giả Kiều Bích Hậu tại Udon Thani (Thái Lan).

Theo Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Thái Lan Phạm Việt Hùng, chính những người cầm bút bằng tác phẩm và sức sáng tạo của mình đã làm nên sự gắn kết về văn hóa, qua đó đưa nhân dân hai nước ngày càng gần gũi và hiểu biết nhau hơn. Tham dự chương trình đặc biệt này có 23 nhà thơ Việt Nam. Lẽ ra sự kiện do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, nhưng thực tế mọi khâu chuẩn bị từ ban đầu đến khi kết thúc đều do nhà văn, nhà thơ, dịch giả Kiều Bích Hậu thực hiện. Chị đồng thời là người lo từ khâu kết nối, tổ chức, phiên dịch và tham gia soạn thảo chương trình.

Thành công của “Bản hòa tấu thi ca và ngoại giao” chính là bông hoa đẹp được ươm mầm từ tháng 3 năm 2026 trên Đồi Nghệ Sĩ (Yên Bài – Hà Nội). Đó là sự kiện Liên hoan thơ quốc tế lần thứ hai, diễn ra vào tháng 3 năm 2026. Bằng tấm lòng nhiệt thành và hết sức tận tụy với bạn bè trong và ngoài nước, Kiều Bích Hậu đã tạo nên niềm tin và thu hút được tình cảm của đông đảo bạn bè giới nhà văn quốc tế. Vì thế, họ đã tin tưởng chọn Việt Nam làm điểm đến để tổ chức Liên hoan thơ quốc tế lần thứ hai và giao phó cho chị khâu hậu cần tổ chức.

Tham gia Liên hoan thơ quốc tế lần thứ hai có đông đảo các nhà thơ đến từ Hội Nhà văn các nước: Mỹ, Ý, Nga, Thái Lan, Hungary, Uzbekistan, Australia, Hàn Quốc, Mexico và Việt Nam. Tham dự sự kiện này, nhà thơ tài năng của xứ sở Chùa Vàng Gassanee Thaisonthi đặc biệt yêu quý cô bạn Việt Nam Kiều Bích Hậu. Qua Hậu và các nhà thơ Việt Nam gặp tại liên hoan, mối duyên thi ca giữa nữ nhà thơ Thái Lan và các bạn văn chương Việt Nam càng trở nên đằm thắm. Trở về quê hương Thái Lan, tình yêu với đất nước, con người Việt Nam không ngừng thôi thúc chị viết. Chị đã sáng tác nhiều bài thơ, viết nhiều tác phẩm báo chí đăng trên các báo, tạp chí uy tín của Thái Lan. Qua trang viết của chị, một Việt Nam đang phát triển đáng trân trọng và chan chứa tình yêu thương đã thu hút được tình cảm của đông đảo độc giả Thái Lan. Chị chính là người đã kết nối các nhà thơ, nhà văn hai nước khi đưa ra sáng kiến làm tập thơ của 25 tác giả Việt Nam giới thiệu trong sự kiện “Bản hòa tấu Ngoại giao và thi ca” diễn ra nhân dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao hai nước.

Đây không phải là lần đầu tiên cô gái Việt Nam năng nổ, đa tài Kiều Bích Hậu hăng hái với công việc “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” như thế. Tôi biết Kiều Bích Hậu từ rất lâu. Trước đó, từ những năm đầu thế kỷ XXI, nhà báo - nhà văn Kiều Bích Hậu khi còn là phóng viên đã có rất nhiều bạn bè là các nhà báo, nhà văn, biên tập viên các nhà xuất bản, các tòa báo nước ngoài. Với vốn tiếng Anh lưu loát và khả năng quảng giao, Kiều Bích Hậu không chỉ đưa các sáng tác văn thơ của mình ra với bạn đọc quốc tế mà chị còn là "bà đỡ mát tay" cho tác phẩm của nhiều nhà văn, nhà thơ Việt Nam ra thế giới.

Chỉ tính từ năm 2019 đến nay, chị đã giúp đỡ bạn bè dịch và giới thiệu ra các nhà xuất bản ở Canada, Mỹ, Hungary, Ý hơn 40 cuốn sách của các nhà văn, nhà thơ Việt Nam. Trong đó, có cuốn tiểu thuyết “Đất và máu” của nhà văn Đặng Huỳnh Thái dày đến cả nghìn trang. Bên cạnh đó, khi Hội Nhà văn các nước tổ chức những sự kiện văn thơ hòa bình hữu nghị quốc tế và mời Kiều Bích Hậu, chị lại tìm cách kết nối, tổ chức cho các bạn văn thơ Việt Nam cùng tham gia.

Từ thực tế rất đáng trân trọng đó, tại Liên hoan thơ Châu Âu lần thứ 13 diễn ra tại Como (Ý) từ ngày 19 đến 21/5/2023 với chủ đề “Hạnh phúc thơ ca”, nhà văn Kiều Bích Hậu đã được trao Giải thưởng Đặc biệt bởi công lao góp phần phổ biến, đưa thơ văn Việt Nam hòa nhập quốc tế. Quả thực, trong số các nhà văn, nhà thơ Việt Nam, ít ai nỗ lực tham gia nhiều sự kiện văn học quốc tế như Kiều Bích Hậu. Chị đã miệt mài bắc cây cầu dải lụa cho rất nhiều nhà thơ, nhà văn Việt Nam đến với các sự kiện giao lưu, trao đổi văn học quốc tế trực tuyến, các dự án văn học đa quốc gia, thực hiện các hợp tuyển thơ văn song phương và đa phương...

Kiều Bích Hậu sinh năm 1972. Cái tuổi Nhâm Tý là tuổi đa tài nhưng cũng lắm vất vả. Tốt nghiệp Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội, nhưng chị lại theo nghề báo, nghề văn. Với lối viết “trong veo, tươi sáng và lấp lánh” như nhận xét của nhà văn Dạ Ngân, sáng tác văn học của Kiều Bích Hậu nhanh chóng thu hút niềm yêu thích của độc giả.

Tròn 20 tuổi, khi còn là sinh viên ngồi trên ghế nhà trường, truyện ngắn “Huyền thoại về người đẹp” của Kiều Bích Hậu đã nhận giải Khuyến khích cuộc thi “Tác phẩm tuổi xanh” do Trường Viết văn Nguyễn Du phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức năm 1992. Tiếp đó, năm 2007, truyện ngắn “Đợi đò” của chị đoạt giải Nhì cuộc thi truyện ngắn Báo Văn Nghệ. Chị kể:

“Khi xuất bản cuốn sách thứ tư vào năm 2012, tôi rất muốn đưa sách của mình ra với bạn đọc quốc tế. Nhưng lúc đó, ngoài con đường chính ngạch của Nhà nước hoặc Hội Nhà văn Việt Nam thì chẳng có đường nào, mà mình thì đâu có tiêu chuẩn vào chính ngạch. Cho đến năm 2019, cánh cửa kỳ diệu mở ra khi mấy nhà xuất bản ở Romania và Ý đề nghị in tác phẩm của tôi. Niềm vui ngập tràn khi ngắm nhìn tác phẩm của mình được in bằng một ngôn ngữ khác xuất hiện trên kệ sách ở những nước khác bên kia bán cầu. Tôi lập tức nghĩ đến các bạn văn chương Việt Nam của mình. Tôi thành thực mong các bạn cũng có được niềm vui như thế. Vậy là tôi tranh thủ mọi cơ hội, miệt mài kết nối với các nhà xuất bản Âu, Mỹ, Canada, Hungary... Và rồi khi nhìn thấy thành quả việc mình đã làm, khi nhìn những ánh mắt, nụ cười hạnh phúc của bạn văn thơ đón nhận đứa con tinh thần của mình được sinh ra và đón chào ở nước ngoài, tôi cũng vỡ òa niềm hạnh phúc chẳng kém gì họ.”

Tôi được biết tập thơ “Từ Hồng Hà tới Danube” do Kiều Bích Hậu sáng tác trực tiếp bằng tiếng Anh — điều mà ít nhà thơ Việt Nam làm được — đã được đánh giá cao trên văn đàn quốc tế. Paul Christiansen, nhà thơ, nhà báo văn hóa nghệ thuật người Mỹ đã nhận xét: “Đó là những vần thơ đẹp, vừa dịu dàng vừa mạnh mẽ, quyến rũ, giàu cảm xúc và tràn đầy trí tuệ với những suy tư thông thái...”. Sách đã được giới thiệu tại Hội chợ sách quốc tế Manila 2023 (Philippines). Tiếp đó, tiểu thuyết “Lời thề Budapest” của Kiều Bích Hậu đã được dịch giả Gábor Papp và Laura D. (người Hungary) dịch ra tiếng Hungary, sẽ xuất bản tại Hungary trong thời gian tới. Bản dịch tiếng Anh cũng đang được Tiến sĩ Vũ Hương Quỳnh (đang giảng dạy tại Khoa Văn học Anh - Mỹ, Trường Đại học Hawaii at Mānoa, Mỹ) hoàn tất và chọn nhà xuất bản phù hợp.

Nhìn lại cả chặng đường làm văn chương và quảng bá cho nền văn học nước nhà của Kiều Bích Hậu, tôi có nhiều trăn trở. Nếu chị là thành viên của Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam, hẳn sẽ có nhiều điều kiện làm được nhiều việc hơn thế nữa.

Trước thềm đại hội, chị tâm sự: “Tôi nghĩ rằng việc đưa văn học Việt Nam ra với bạn đọc thế giới, khó khăn nhất vẫn là vốn ngoại ngữ của tác giả Việt Nam. Các nhà văn, nhà thơ lứa 7X trở về trước thì số người biết ngoại ngữ quá ít nên bỏ lỡ nhiều cơ hội trò chuyện, kết nối trực tiếp với đồng nghiệp nước ngoài để hỗ trợ nhau trong sáng tác, quảng bá tác phẩm và tiếp cận thông tin các sự kiện văn học, các giải thưởng quốc tế. Các tác giả trẻ có vốn ngoại ngữ thì hầu hết chưa phải là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam nên không được mời đến các sự kiện quốc tế. Thời hội nhập, việc nhà văn biết ngoại ngữ đủ để đọc hiểu bản gốc của tác giả nước khác là điều cần có để nâng tầm văn học Việt Nam ngang tầm thế giới.”