Từ việc tìm hiểu những đóng góp của tiền nhân đến các đề xuất tôn vinh danh nhân, giáo dục truyền thống và xây dựng cộng đồng học tập, Hội thảo khoa học “Họ Phùng khu vực phía Nam trong tiến trình lịch sử” hướng đến một thông điệp xuyên suốt: Tìm về cội nguồn không chỉ để tự hào về quá khứ mà còn để sống có trách nhiệm hơn với hiện tại và tương lai…

Sáng 24.10.2026, tại Saigon South Marina Club (TP.HCM), Hội thảo khoa học “Họ Phùng khu vực phía Nam trong tiến trình lịch sử” được tổ chức với sự tham dự của nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử, tướng lĩnh, trí thức, văn nghệ sĩ và đại diện các dòng họ trên cả nước. Không chỉ làm sáng tỏ những đóng góp của người họ Phùng trong lịch sử dân tộc, hội thảo còn đặt ra nhiều vấn đề về bảo tồn di sản, giáo dục truyền thống và tôn vinh các nhân vật lịch sử tiêu biểu.

Hội thảo do Hội đồng họ Phùng Việt Nam và Hội đồng họ Phùng khu vực phía Nam chủ trì, phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM tổ chức, với chủ đề “Gắn kết cội nguồn – Hướng tới tương lai”.

Tham dự hội thảo có GS.TS Võ Văn Sen, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; TS Huỳnh Ngọc Đáng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM; Trung tướng Phí Quốc Tuấn, nguyên Tư lệnh Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội; Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng; Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lưu Phước Lượng, nguyên Phó Trưởng ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 9; Trung tướng, PGS.TS Trần Xuân Ninh, nguyên Giám đốc Học viện Lục quân; Đại tá, PGS.TS Hồ Sơn Đài, nguyên Trưởng phòng Khoa học Lịch sử Quân khu 7.

Cùng dự có Đại tá, nhà thơ, nhà báo Trần Thế Tuyển, nguyên Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng; nhà báo Trần Hoàng, Phó Tổng Giám đốc Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM; nhà thơ, nhà báo Phan Hoàng, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam, Giám đốc – Tổng Biên tập Vanvvn.vn cùng đại diện nhiều dòng họ và các nhà nghiên cứu.

Về phía Hội đồng họ Phùng Việt Nam có Trung tướng Phùng Khắc Đăng, nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng họ Phùng Việt Nam; ThS Phùng Quốc Mẫn, Phó Chủ tịch Hội đồng họ Phùng Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng họ Phùng khu vực phía Nam, cùng các thành viên Hội đồng và đông đảo con cháu họ Phùng.

Hội thảo tập trung nghiên cứu những nhân vật tiêu biểu của dòng họ Phùng qua các thời kỳ lịch sử, từ công cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ, xây dựng quốc gia phong kiến độc lập đến sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất và bảo vệ Tổ quốc.

Trong tham luận “Tự cường dân tộc và bài học từ cuộc khởi nghĩa của Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng”, Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Đức Hải tiếp cận cuộc khởi nghĩa Phùng Hưng vào thế kỷ VIII từ góc nhìn lịch sử và nghệ thuật tổ chức lực lượng.

Theo nội dung tham luận, cuộc khởi nghĩa do Phùng Hưng lãnh đạo không chỉ thể hiện tinh thần chống ách đô hộ phương Bắc mà còn cho thấy vai trò của việc tập hợp lực lượng, phát huy sức mạnh cộng đồng và khát vọng tự chủ của người Việt.

Từ sự kiện lịch sử này, tác giả gợi mở những bài học về tinh thần tự cường dân tộc, ý chí độc lập và sức mạnh đoàn kết trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước.

Đáng chú ý, tham luận “Anh hùng kiệt xuất dòng họ Phùng Việt Nam theo dòng lịch sử và sự phát triển họ Phùng phía Nam Tổ quốc” của TS Phùng Văn Hảo, giảng viên Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, giới thiệu một hệ thống nhân vật tiêu biểu của họ Phùng từ thời kỳ dựng nước đến thời đại Hồ Chí Minh.

Tham luận cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục sưu tầm, hệ thống hóa, đối chiếu và kiểm chứng tư liệu từ chính sử, gia phả, thần tích, văn bia và các nguồn tư liệu địa phương, qua đó góp phần làm phong phú thêm nhận thức về lịch sử dòng họ trong dòng chảy lịch sử dân tộc.

Một nội dung khác được quan tâm là tham luận “Tư tưởng Phùng Khắc Khoan” của GS Nguyễn Tài Thư. Từ cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân văn hóa Phùng Khắc Khoan, tham luận làm rõ những giá trị về nhân nghĩa, tinh thần nhập thế, trách nhiệm của người trí thức đối với đất nước và nhân dân.

Đề xuất tôn vinh Thượng tướng Phùng Thế Tài và các danh nhân họ Phùng

Trong nhóm tham luận về những nhân vật tiêu biểu thời đại Hồ Chí Minh, bài nghiên cứu “Thượng tướng Phùng Thế Tài – Từ người cận vệ của Bác Hồ đến nhà quân sự chiến lược và nhân cách tiêu biểu của dòng họ Phùng trong thời đại Hồ Chí Minh” của nhà văn, nhà báo Phùng Hiệu thu hút sự quan tâm bởi những tư liệu và góc nhìn về cuộc đời, sự nghiệp của vị tướng từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp dìu dắt.

Thượng tướng Phùng Thế Tài (1920–2014) là một trong những người cận vệ đầu tiên của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trưởng thành từ thực tiễn cách mạng và chiến đấu, ông từng giữ cương vị Tư lệnh đầu tiên của Quân chủng Phòng không – Không quân, sau đó là Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông có nhiều đóng góp vào công tác xây dựng lực lượng, tổ chức và chỉ đạo tác chiến phòng không, đặc biệt trong quá trình chuẩn bị đánh trả máy bay B-52 và chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” tháng 12.1972.

Bên cạnh những đóng góp về quân sự, tham luận còn khắc họa nhân cách của Phùng Thế Tài qua những câu chuyện về tinh thần trách nhiệm, sự quyết đoán, giản dị và lòng trung thành với cách mạng.

Từ những đóng góp nổi bật của Thượng tướng Phùng Thế Tài đối với sự nghiệp cách mạng và quân đội, tác giả tham luận đề xuất các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, xem xét phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho ông.

Đây là kiến nghị nhằm tiếp tục ghi nhận, tôn vinh những cống hiến của vị tướng đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Cũng từ góc độ bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, tham luận đề xuất quan tâm hơn đến việc đặt tên đường, công trình công cộng mang tên các danh nhân tiêu biểu của họ Phùng tại những đô thị lớn, góp phần lưu giữ ký ức lịch sử và giáo dục truyền thống cho các thế hệ.

Theo tinh thần đề xuất, việc tôn vinh các nhân vật lịch sử không chỉ dừng lại ở các di tích, đền thờ hay những công trình nghiên cứu mà còn có thể hiện diện trong đời sống đô thị, trở thành những địa chỉ văn hóa gần gũi với cộng đồng.

Những kiến nghị này cần tiếp tục được nghiên cứu, đối chiếu với tiêu chuẩn và quy định hiện hành, trước khi trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Các thành viên  họ Phùng chụp ảnh lưu niệm cùng Trung tướng Phùng Khắc Đăng

Cùng với Thượng tướng Phùng Thế Tài, tham luận “Bác sĩ Phùng Văn Cung – Từ người thầy thuốc Nam Bộ đến một trí thức tiêu biểu của cách mạng miền Nam” của Đại tá, nhà văn Trần Thế Tuyển giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của một trí thức yêu nước tiêu biểu.

Từ một bác sĩ có uy tín, Phùng Văn Cung đã lựa chọn con đường tham gia cách mạng, đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Cuộc đời ông là minh chứng cho tinh thần yêu nước, sự dấn thân và những đóng góp của đội ngũ trí thức Nam Bộ trong cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Hành trình về phương Nam và khát vọng kết nối cội nguồn

Bên cạnh các nhân vật lịch sử, hội thảo dành một phần nội dung khảo cứu quá trình di cư, định cư, lập nghiệp và phát triển của cộng đồng họ Phùng tại khu vực phía Nam.

Trong tham luận “Họ Phùng phương Nam – Những dòng di cư và hành trình tìm về nguồn cội”, nhà thơ, nhà báo Phan Hoàng đề cập đến quá trình nhiều gia đình, chi họ Phùng từ miền Bắc và miền Trung vào Nam qua các thời kỳ lịch sử, từng bước hòa nhập với đời sống cư dân bản địa.

Trong hành trình ấy, không ít cành nhánh đã thất lạc gia phả, mất liên hệ với quê gốc hoặc không còn xác định đầy đủ quan hệ huyết thống qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, truyền thống thờ cúng tổ tiên, tinh thần hiếu học, nghĩa tình và ý thức tìm về nguồn cội vẫn được nhiều gia đình gìn giữ.

Tham luận về họ Phùng Lâm Hà – Lâm Đồng của Thiếu tướng Phùng Thế Quảng phản ánh quá trình các gia đình họ Phùng đến vùng đất mới lập nghiệp, vượt qua khó khăn, phát triển kinh tế và từng bước hình thành cộng đồng gắn bó.

Đặc biệt, việc xây dựng nhà thờ họ Phùng tại Lâm Hà là một dấu ấn trong hành trình hướng về nguồn cội, tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa, tưởng nhớ tiền nhân và kết nối các thế hệ con cháu.

Trong khi đó, tham luận “Họ Phùng nơi đất thép thành đồng – Hy sinh và lập ấp” giới thiệu quá trình định cư, lao động và những đóng góp của các gia đình họ Phùng tại vùng đất Củ Chi giàu truyền thống cách mạng.

Các nghiên cứu góp phần làm rõ mối quan hệ giữa lịch sử dòng họ với lịch sử địa phương, giữa hành trình của mỗi gia đình với quá trình khai phá, xây dựng và phát triển vùng đất phương Nam.

Đưa truyền thống dòng họ vào giáo dục thế hệ trẻ

Một điểm mới đáng chú ý của hội thảo là tham luận “Phát huy giá trị lịch sử và văn hóa họ Phùng khu vực phía Nam trong giáo dục thế hệ trẻ và xây dựng cộng đồng học tập” của PGS.TS Trương Thị Hiền, nguyên Giám đốc Học viện Cán bộ, Chủ tịch Hội Nữ trí thức TP.HCM.

Từ góc nhìn giáo dục, tham luận cho rằng lịch sử dòng họ không chỉ là nguồn tư liệu để tìm hiểu quá khứ mà còn là chất liệu gần gũi để bồi đắp nhân cách, tinh thần hiếu học và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ.

Tác giả đề xuất gắn hoạt động dòng họ với giáo dục gia đình, khuyến học, khuyến tài, hướng nghiệp và hỗ trợ người trẻ lập nghiệp; đồng thời tăng cường sưu tầm, kiểm chứng, số hóa gia phả và xây dựng mạng lưới kết nối trí thức, nhà giáo, doanh nhân nhằm tạo điều kiện cho các thế hệ cùng học tập, phát triển.

Tham luận cũng nhấn mạnh vai trò của phụ nữ, sự tham gia bình đẳng giữa các thành viên và việc trao trách nhiệm thực chất cho thế hệ trẻ trong các hoạt động cộng đồng.

Từ những nội dung này, hội thảo mở ra hướng tiếp cận mới: nghiên cứu lịch sử dòng họ không chỉ để tưởng nhớ tiền nhân mà còn phải góp phần xây dựng con người, phát triển tri thức và tạo ra những giá trị thiết thực cho xã hội.

Sau sáu năm hình thành và hoạt động (2020 – 2026), Hội đồng họ Phùng khu vực phía Nam đã từng bước triển khai các hoạt động tìm kiếm, kết nối các chi họ, giao lưu, tương trợ và hướng về nguồn cội.

Việc tổ chức hội thảo khoa học và biên soạn kỷ yếu lần này đánh dấu bước phát triển trong hoạt động nghiên cứu, góp phần tập hợp những công trình, bài viết và tư liệu về các nhân vật lịch sử, những chi họ tiêu biểu cùng quá trình hình thành cộng đồng họ Phùng tại phương Nam.

Với chủ đề “Gắn kết cội nguồn – Hướng tới tương lai”, hội thảo không chỉ là dịp gặp gỡ của những người cùng dòng họ mà còn là diễn đàn trao đổi học thuật, góp phần nghiên cứu lịch sử, bảo tồn di sản văn hóa và khơi dậy ý thức trách nhiệm của mỗi thế hệ đối với quê hương, đất nước.

Từ việc tìm hiểu những đóng góp của tiền nhân đến các đề xuất tôn vinh danh nhân, giáo dục truyền thống và xây dựng cộng đồng học tập, hội thảo hướng đến một thông điệp xuyên suốt: Tìm về cội nguồn không chỉ để tự hào về quá khứ mà còn để sống có trách nhiệm hơn với hiện tại và tương lai.

Phú Ngọc

Theo Tạp Chí Văn Hóa Phát Triển