(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) - Anh kể: Một hôm đang trong cơn tuyệt vọng. Anh cố gượng dậy cho mấy con cá nhỏ trong bể ăn. Bỗng nhiên anh thấy viên cuội lấp lánh đáy bể và chợt nhớ ra. Hôm ở đảo Hòn Dáu anh có nhặt một viên cuội ở bãi biển. Viên cuội vân hoa nhiều màu rất đẹp nhưng nhỏ chỉ bằng ngón chân cái. Mang về anh thả viên cuội vào bể cá và quên.

Nhà thơ, Tiến sĩ triết học Nguyễn Linh Khiếu

Nước suối

Về công tác ở Tràng Xá cán bộ địa phương thu xếp cho chúng mình ở khu nhà Uỷ ban xã. Khu hành chính xã cách biệt dân cư. Khuôn viên rộng rãi sạch sẽ nhưng không có giếng nước.

Cơm nước thì nhờ nhà dân. Đánh răng rửa mặt tắm giặt thì ra suối ngay trước khu nhà. Đó là một con suối khá lớn, nước trong vắt chảy mải miết suốt ngày đêm. Nhìn ngược lên phía thượng nguồn là rừng núi rậm rạp âm u.

Với dân thành phố nước suối vừa trong vừa mát lại nồng nàn hương núi rừng hoang dã thật là lãng mạn. Chúng mình tha hồ đánh răng rửa mặt. Chiều nào cả đoàn cũng cùng nhau thỏa thuê bơi lội và giặt giũ.

Sau một tuần công việc đã cơ bản hoàn thành. Phó Chủ tịch xã dẫn đoàn lên thăm một bản đồng bào dân tộc nơi rừng sâu thượng nguồn con suối. Thực ra bản chỉ cách trung tâm xã chừng dăm cây số. Nhưng đường rừng núi đá lởm chởm rất khó đi. Con đường nhỏ hẹp quanh co uốn lượn men theo con suối.

Chúng mình tới bản lúc trời đã ngả chiều. Cả bản già trẻ trai gái lớn bé trâu bò lợn gà đều tập trung nơi con suối. Người thì tắm rửa người giặt giũ quần áo chăn màn người thì rửa ráy khoai sắn. Trâu bò đằm mình quẫy đạp. Lợn gà lăng xăng. Vịt ngan tung tăng bơi lội cả bầy. Quang cảnh vô cùng vui nhộn thanh bình.

Nhìn cảnh ấy bọn mình ai nấy đều choáng váng. Mọi người nhìn nhau như tự hỏi tại sao chỉ dăm cây số mà nước suối từ đây chảy về trung tâm xã sao lại trong vắt và thơm tho mát lành đến vậy.

9. 6. 1997

Chùa Một Mái

Khoảng năm 1985/1986 mình cùng một đoàn nghiên cứu Phật giáo lần đầu tiên lên Yên Tử. Đường núi nhỏ hẹp quanh co. Bậc đá dốc. Cây xòa ra che khuất đường. Ở nơi dốc đứng khách phải bám những thân trúc để đu người trèo lên.

Những nơi dừng nghỉ các vị sư bắc những máng tre cho nước suối chảy xuống một cái chậu sành để khách thập phương hứng nước uống hoặc rửa mặt. Bên cạnh đặt một cái đĩa sứ cũ để khách có thể đặt tiền tùy tâm.

Hôm ấy cả Yên Tử chỉ có đoàn chúng mình gần chục người. Rừng núi đại ngàn rậm rạp âm u. Hoa nở khắp nơi. Hương thơm ngào ngạt. Chim kêu vượn hót vang lừng hoang vắng. Đúng là xứ sở thần tiên.

Trưởng đoàn là một nhà triết học nổi tiếng nhiều kinh nghiệm nghiên cứu. Ông ấn định đầu tiên lên khảo sát đỉnh cao nhất là chùa Đồng. Từ đó dần dà trở xuống khảo sát các điểm di tích phía dưới. Điểm kết thúc sẽ là chùa Trình chân núi.

Qua Chùa Một Mái mình thấy một vòm hoa trắng rất lạ. Mình dừng lại và khi đang loay hoay chụp ảnh thì có một ni cô từ rừng về chùa. Gặp mình cô tỏ ra bối rối. Thấy thế mình vội vã bám theo đoàn.

Sau khi theo mọi người lên đỉnh chùa Đồng mình xin phép trở xuống để chụp ảnh. Khi mình xuống đến Chùa Một Mái thì ni cô đang xếp củi ở góc vườn. Thấy lạ mình chủ động bắt chuyện. Rất may ni cô khá cởi mở. Rồi vừa xếp củi cô vừa kể cho mình nghe vì sao lại ở đây.

Cô là con gái phố cổ Hà Nội. Dáng hình cao ráo mảnh mai. Khuôn mặt trắng xanh thanh thoát. Khi đang học năm thứ hai trường ngoại giao thì cô yêu một anh học trên mình hai lớp. Bố mẹ anh là người Nam tập kết và đang là quan chức ngành ngoại giao. Anh cao lớn phong thái hơi bụi rõ ra tính cách phương Nam nắng gió. Ai cũng trầm trồ một đôi trai tài gái sắc. Tình yêu của họ nổi tiếng toàn trường.

Thế nhưng mỗi lần anh ôm hôn cô đều ngất xỉu. Hô hấp nhân tạo mãi cô mới tỉnh lại. Gần hai năm yêu nhau lần nào anh hôn cô đều phải hô hấp nhân tạo để cứu mạng.

Ra trường anh về công tác ở ngành ngoại giao. Họ vẫn gặp nhau như thường. Thế nhưng lần nào anh ôm hôn cô đều ngất xỉu. Lại phải hô hấp mãi cô mới tỉnh. Rồi anh đi nước ngoài học tiếp. Hôm tiễn anh ở sân bay cô cũng ngất xỉu ở đó.

Khi học xong cô xin lỗi bố mẹ xuống tóc vào chùa. Tính cô vốn hoang vu từ bé. Từ ngày anh đi xa cô càng hoang vu lạnh lẽo hơn. Mọi người sợ cô ngất xỉu không tỉnh lại nữa nên không ai dám ngăn cô.

Cô nói cô ở Chùa Một Mái một mình đã gần mười năm và chưa bao giờ bị ngất xỉu cả. Gia đình và người yêu cũ không ai biết cô ở đây.

Câu chuyện đang dở thì đoàn nghiên cứu xuống đến Chùa Một Mái. Chuyện đành bỏ dở. Hơn 30 năm sau trở lại Chùa Một Mái. Chùa lộng lẫy nguy nga ồn ào náo nhiệt. Chợt nhớ chuyện xưa.

23. 2. 2019

Đền Hùng

Khoảng năm 1993/1994 mình dẫn anh em cơ quan đi khảo sát xã hội học tại Tuyên Quang. Trên đường đi cả đoàn ghé thăm đền Hùng. Đó là một ngày cuối xuân sau Hội. Trời đất âm u. Đền Hùng vắng tanh vắng ngắt không một bóng người. 

Đền Hùng khi đó là một nếp thờ cổ xưa mốc meo bé tí tẹo mái ngói sứt sẹo thu lu dưới tán cổ thụ rậm rạp um tùm. Những con đường quanh co chật hẹp cỏ dại đan cài. Mấp mô các viên đá phế tích cổ xếp lộn xộn từng đống. Tất cả hoàn toàn hoang vắng.

Khi lên đền Thượng thắp hương thì gặp hai người dân tộc đang sắp lễ. Họ chỉ chừng ngoài đôi mươi.  Đó chắc là một cặp vợ chồng. Da họ ngăm đen láng bóng như đồng. Mặt xương mũi thẳng tai dựng mắt xếch môi loe cằm nhọn. Họ gầy nhẳng chân ống đồng và cao hơn tất cả chúng mình. Trông họ hoàn toàn khác biệt với người Kinh.

Họ mặc áo váy xẻ tua rua. Mũ trụ cắm nhiều lông chim. Tay cầm kiếm. Khắp người đeo rủng rẻng những nhạc cụ trông như bằng vàng bạc hay đồng. Giữa nền đền họ đặt một chiếc trống đồng cổ đen xỉn. Y phục và phụ kiện của họ màu sắc vô cùng sặc sỡ man rợ lạ lùng.

Khi chúng mình thắp hương thì họ bắt đầu nhảy múa. Vừa nhảy múa họ vừa eo éo hú hét gầm rú. Âm thanh của họ cao vút sắc nhọn chênh vênh hoang dã như tiếng chim tiếng thú tiếng thần linh ma quỷ. 

Lúc nhảy múa tay họ khi cầm kiếm cầm gậy khi cầm cung cầm nỏ khi cầm hương hoa khi thì cầm dùi trống. Khi thì bỏ tất cả mà xoắn xuýt lấy nhau như thể giao hoan. 

Lúc nhảy múa cùng với tiếng hú hét các nhạc cụ họ đeo khắp người kêu vang sủng xẻng loạn xạ thảm thiết đinh tai nhức óc. Chỉ có hai người nhảy múa nhưng họ làm tất cả mọi người hoàn toàn hoa mắt. Đầu óc ù đặc. Tất cả như bị thôi miên chết lặng. Họ đã tạo ra một thế giới ma quái khủng khiếp. Thần kinh mọi người bỗng nhiên tê liệt.

Họ cứ nhảy múa bất tận như thế. Âm thanh đinh tại nhức óc. Sắc màu man rợ sặc sỡ quay cuồng. Hương khói ngút ngàn sặc sụa. Trời chiều âm u trĩu nặng như sắp sập. Không thể nào chịu đựng được cả đoàn bí mật rời khỏi đền Thượng rời khỏi đền Hùng.

Ra đến xe ngó mặt nhau may là còn đủ cả. Nhưng người nào cũng hoảng hốt thất thần. Phải một lúc lâu sau khi mọi người hồi tâm tĩnh trí hồn vía trở về cả đoàn mới yên tâm lên đường.

10. 3. 2014

Lăng Cô

Mình dậy khi mặt trời chưa mọc. Bãi biển chỉ loáng thoáng một vài ngư dân vừa từ biển về. Biển trời Lăng Cô xanh ngọc trong vắt. Gió nhẹ sóng chỉ lăn tăn. Bãi biển sạch bong như thể đêm qua có ai lau dọn. Đi dọc bãi biển. Cát trắng mịn màng thơm ngát trải dài hút tầm mắt. Lạ thật giữa miền Trung nắng gió khắc khổ nghèo đói lại có một Lăng Cô cứ như thể biển địa đàng thời khai thiên lập địa.

Có một con thuyền nhỏ vừa cập bờ. Vài ba ngư dân đôn đáo khiêng vác những sọt cá lên bãi cát. Mình định chụp mấy kiểu ảnh nhưng thấy vô vàn những chú cá bé nhỏ giẫy dụa mắt trợn ngược tuyệt vọng. Chạnh lòng lại thôi. Ngư dân vật lộn với biển suốt cả đêm mà chỉ bắt được ngần này cá hay sao. Biển cả mênh mông mà chỉ còn lại những con cá bé tý tẹo này sao.

Mặt trời dần lên cao. Trên bãi cát xa xa có một chấm nhỏ. Đến gần hóa ra một ông già nhỏ thó dúm dó đen đúa. Không có đôi mắt trắng đen hấp háy thì không nhận ra ông già. Ông cầm một chiếc cần câu nhỏ như trò chơi trẻ con. Thấy mình ông cười hề hề thân thiện. Mặt nhăn nhúm như quả nho khô.

Mình hỏi: Ông câu được nhiều không. Vẫn dõi theo chiếc phao ngoài biển. Ông phều phào: Không nhiều đâu. Hỏi: Câu được cá to hay nhỏ. Ông quờ tay gạt chiếc túi dứa về phía mình. Mở miệng túi mình thấy dăm bảy con cá láo nháo chỉ nhỉnh hơn ngón tay. Mình hỏi: Sao ông không đi biển đánh cá. Ông vẫn nhìn phao câu: Già không đi được đâu. Bán thuyền rồi. Mình hỏi: Ngày nào ông cũng câu à. Ông thều thào: Ngày nào cũng câu kiếm ăn hê hê.

Thấy ông không rời mắt khỏi phao câu. Mình không làm phiền ông nữa. Đi xa ngoái lại nhập nhòa một chấm lờ mờ trên cát. Đi một lúc nhìn lại chỉ thấy bãi cát mênh mông. 

15. 8. 2012

Bến Vời

Đêm ấy mình ngủ ở khách sạn Hương Giang. Từ ban công ngắm vầng trăng thượng tuần sóng sánh mênh mang sông nước không gian thật hư ảo lạ lùng. Giấc ngủ nơi miền sông nước xứ Huế thật êm đềm. Thế nhưng gần sáng xuất hiện một giấc mơ lạ.

Mơ rằng mình ngồi trên một con đò nhỏ do một cụ già thấp bé chèo ngược dòng Hương Giang. Nước chảy lơ thơ trăng suông lạnh lẽo. Hai bờ cây đung đưa gà gật ngủ. Ngồi cùng thuyền nhưng gương mặt cụ thật mờ mịt không sao nhìn rõ. Thuyền đi qua một miền cây cối rậm rạp âm u thì thấy một cây cổ thụ to lớn đứng một mình bên bến nước. Dưới gốc cây có một ngôi miếu nhỏ. Lập lè ánh nến và khói hương vương vấn bay ra. Mơ hồ trong gió có mùi hương lạ.

Mình hỏi người lái đò đó là bến gì. Cụ bảo đó là bến Vời. Rồi cụ đận đà kể. Ngày xưa có hai nàng công chúa mới lớn xinh đẹp tuyệt trần du thuyền sông Hương. Đến đây thấy cảnh lạ sơn thủy hữu tình bèn dừng thuyền xuống tắm. Rủi thay vừa xuống nước cả hai chìm nghỉm. Thấy thế bốn năm cung nhân cùng nhảy xuống cứu. Nhưng tất cả không ai sống sót. Đức vua vô cùng thương xót đã xây dưới gốc cây sa cổ thụ một ngôi miếu thờ các công chúa và cung nhân. Cụ còn nói quanh cây sa có một vạt cỏ ngừng quanh năm tươi tốt mùi thơm rất kỳ lạ. Ai ngửi phải mùi hương ấy đều sa sẩm tâm thần quên hết sự đời.

Từ đó các vương phi công chúa cung nữ gia nhân hay đàn bà con gái ở Kinh thành có điều oan trái đều bơi thuyền đến bến Vời mà trẫm mình xuống đó. Tương truyền đã có hàng trăm người quyên sinh nơi bến Vời. Phía sau bến nước là nghĩa địa những người xấu số. Ngôi miếu dưới gốc cây sa trở thành nơi thờ cúng chung cho những vong linh oan khuất miền sông nước này.

Sáng hôm sau theo thuyền lên chiêm bái chùa Thiên Mụ. Mình để tâm tìm kiếm bến Vời. Mình nhớ như in có một ngôi miếu nhỏ cổ kính dưới bóng một cây cổ thụ rất to lớn ngay bên dòng sông Hương. Thế nhưng không thấy. Mình bèn nói với cụ già lái đò về chuyện bến Vời cây sa và cỏ ngừng. Cụ cười mà rằng cả đời cụ từ nhỏ đến già sống bằng nghề chài lưới và chèo đò trên sông Hương. Không ngõ ngách nào của sông Hương là cụ không tới. Tuyệt nhiên chưa bao giờ nghe nói đến chuyện bến Vời cây sa và cỏ ngừng. Nói rồi cụ đưa mắt nhìn mình vô cùng ái ngại.

30. 12. 2020

Đá Chăm

Tại cửa hàng bán đồ trang trí tiểu cảnh ở Phan Rang. Mình thấy một viên đá hình dáng rất dị thường. Vân hoa hết sức kỳ bí vô cùng ám ảnh. Mình muốn mua nhưng còn băn khăn vì viên đá khá lớn.

Thấy mình bị viên đá hút hồn. Người bạn Chăm đi cùng đưa mắt ra hiệu gì đó. Mình đến bên. Bạn ghé tai nói nhỏ. Đừng mua. Nghe thế mình chột dạ. Thực tâm rất tiếc viên đá có vẻ quý hiếm. Mình cảm thấy viên đá này có một năng lượng nào đó rất lôi cuốn.

Khi mọi người vào nhà hàng ăn trưa. Bạn vẫy tay gọi mình ra cửa. Rồi dẫn mình đi tới khu đất hoang khá rộng gần đó. Bạn chỉ những dãy đá xếp liền nhau trên cát trắng chạy hút tầm mắt trong nắng chói chang. Bạn nói: Nghĩa trang Chăm đấy. Nghĩa trang này đã hơn 500 năm.

Bạn diễn giải. Khi người Chăm chết họ được chôn xuống cát. Người nọ nằm cạnh người kia. Trên cát mỗi thi thể đặt hai viên đá. Đá là mộ Chăm. Đá là nhà của người chết. Thể xác Chăm tan vào cát. Linh hồn Chăm bất diệt trú ngụ trong đá.

Rồi bạn nói: Anh mua đá ở đây là anh mang hồn người Chăm về nhà mình đấy.

9. 9. 2023

Viên cuội

Trước khi khu resort Hòn Dáu động thổ ông chủ dự án rủ bọn mình về đó thăm thú. Chúng mình đã quanh quẩn ở đảo Hòn Dáu khá lâu. Tất cả đều vô cùng hoang sơ vắng lặng hắt hiu. Trên đảo chỉ có ngôi đền bé nhỏ cổ kính và cột hải đăng cũ kỹ là ấn tượng hơn cả. Đảo nhỏ là vương quốc của cây hoang cỏ dại.

Sau chuyến đi một thành viên trong đoàn phải đi nhiều viện mà không tìm ra bệnh. Đó là anh bị đi tiểu ra máu. Khi thì nước tiểu đỏ nhờ nhờ. Khi thì nước tiểu đỏ như máu tươi. Các chuyên gia nội tiết và huyết học đều bối rối. Các chỉ số liên quan đều bình thường. Nhưng nguyên nhân của đi tiểu ra máu thì không tìm ra.

Dù các bác sĩ đều cho thuốc nhưng chỉ vài tháng sau anh rơi vào tình trạng thiếu máu trầm trọng. Cơ thể xanh xao hốc hác suy kiệt. Không tìm ra nguyên nhân phát bệnh nên không có phác đồ điều trị. Anh hầu như tuyệt vọng. Ai cũng vô cùng lo lắng. Thế nhưng chỉ một thời gian ngắn sau đó sức khỏe anh phục hồi nhanh chóng. Cứ như thể chưa từng có chuyện gì xẩy ra.

Anh kể: Một hôm đang trong cơn tuyệt vọng. Anh cố gượng dậy cho mấy con cá nhỏ trong bể ăn. Bỗng nhiên anh thấy viên cuội lấp lánh đáy bể và chợt nhớ ra. Hôm ở đảo Hòn Dáu anh có nhặt một viên cuội ở bãi biển. Viên cuội vân hoa nhiều màu rất đẹp nhưng nhỏ chỉ bằng ngón chân cái. Mang về anh thả viên cuội vào bể cá và quên.

Có bệnh gặp gì vái nấy. Người nhà đưa anh lặng lẽ trở lại Hòn Dáu cùng viên cuội nhỏ và một lễ mọn. Thật kỳ lạ. Chỉ vài hôm sau bệnh tình của anh bỗng  dưng biến mất.

12. 6. 2020

Tô bún

Trong một cửa hàng bán cá ngựa ở đầm Ô Loan. Mọi người xúm xít chọn mua cá. Không mua nên mình ngồi uống nước cùng ông chủ ở dãy bàn dài. Trên bàn mình thấy có một tô bún lớn. Những sợi bún dài trắng đục được ngâm trong nước. Khi ra bàn thanh toán tiền và uống nước ai cũng nhìn thấy tô bún đó.

Khi xe trên đường về khách sạn mình hỏi: Cả nhà có thấy tô bún ở trên bàn nước không. Ai cũng nói có thấy. Lại hỏi: Có biết tô bún ấy để làm gì không. Người thì nói chủ đang ăn dở. Người thì nói tô bún cũ chưa kịp dọn. Mình cười mà rằng: Tô bún cửa hàng để cho khách thử cá ngựa trước khi trả tiền đấy.

Nghe thế mọi người xôn xao nghi hoặc. Mình nói: Đơn giản thôi. Nếu nhúng cặp cá ngựa đã chọn vào tô bún mà tất cả các sợi bún dựng đứng lên thì là cá ngựa thật. Nếu nhúng cặp cá vào tô bún mà những sợi bún nằm im nghĩa là cá ngựa rởm.

Sau một hồi xe lặng ngắt. Nhiều người nhao nhao trách mình không bảo họ. Có người cho rằng mình nói xạo.

15. 6. 2016

Cá ngựa

Từ Gành Đá Đĩa trở về. Mọi người dừng xe đổ bộ vào quán bà Loan mua cá ngựa. Cá ngựa bà Loan nức tiếng Phú Yên. Ai cũng hồ hởi chọn cá. Có loại cá ngựa nhỏ đen trân quý đặc hữu Đầm Ô Loan. Có loại cá ngựa vàng khủng đại dương riêng có ở rạn san hô Trường Sa. Có loại cá ngựa mập ú sẫm nâu trú ngụ rạn san hô tĩnh lặng Vũng Rô. Toàn giá trên trời nhưng ai cũng mua nấy mua để. Cứ như thể loài cá ngựa ngày mai tuyệt chủng. Người mua 99% là nữ. Chưa đầy một giờ tổng thiệt hại của đoàn hơn một trăm triệu VNĐ.

Mình ngồi bình thản uống trà. Cậu lái xe thấy thế ngạc nhiên: Cá quý hiếm sao anh không mua vài đôi về ngâm rượu. Mấy khi vô xứ Nẫu. Mình thủng thẳng: Cậu nhìn xem ai mua cá nào. Toàn các bà các cô nhỉ. Lại cười mà rằng: Phen này khối tay sụn lưng suy thận. Một tiền cá mười tiền thuốc.

21. 8. 2016

N.L.K