- Bút ký - Tạp văn
- Bác sĩ Alexandre Yersin – Một nhân cách đáng ngưỡng vọng
Bác sĩ Alexandre Yersin – Một nhân cách đáng ngưỡng vọng
PHAN NGỌC QUANG
Sau những ngày du ngoạn từng địa chỉ nổi tiếng ở Nha Trang, chúng tôi đến xã Suối Dầu với một hành trang tương đối ít ỏi về bác sĩ Alexandre Yersin. Kiến thức về các anh hùng, danh nhân đất Việt thì ai cũng có thừa, nhưng hiểu biết về các nhân vật nổi tiếng ở nước ngoài đến dải đất hình chữ S sinh sống và làm việc hầu hết chỉ gói gọn ít ỏi trong lòng bàn tay bằng con đường khảo cứu. Cũng như tôi, có lẽ hầu hết mọi người trong đoàn mới lần đầu tiên viếng mộ và thắp hương cho một người ngoại quốc.

Đoàn nhà văn TP. Hồ Chí Minh thăm khu mộ bác sĩ Alexandre Yersin.
Không có dốc núi cao ngât trời như chùa Phật Sơn, chẳng có sóng biến vồ về như bên bãi đá Hòn Chồng, Suối Dầu đón chúng tôi bằng một màu xanh bạt ngàn của khu rừng nguyên sinh với một sức hấp dẫn riêng. Nắng nhẹ bình minh bắt đầu đến với các vòm cây như bao buổi sáng nơi đây. Đặc biệt mùi ẩm mốc của cây lá, mùi ngai ngái của những bông hoa dại ướp vào không gian tĩnh lặng khó tả hết thành lời. Con đường dẫn vào khu mộ vừa trầm mặc vừa trang nghiêm không biết đã in biết bao dấu chân của những người cầm trên tay từng cây nhang đến đây cung kính. Cổng sắt màu xanh có dòng chữ: “Khu mộ bác sĩ A. Yersin” như thay mặt cho người gác nghĩa trang nơi đây đón đoàn nhà văn từ TP. HCM đến viếng. Chiếc cổng này cũng là điểm được các văn sĩ lão thành chéc - in nhiểu nhất bằng chiếc điện thoại cầm tay. Men theo lối bậc tam cấp phủ màu rêu thời gian, chúng tôi bước lên từng bước chậm rãi để đến với nơi yên nghỉ của vị bác sĩ trong đời cống hiến cho ngành dịch tễ Việt Nam và thế giới.
Trong lúc ngồi trên xe di chuyển tới đây, tôi đã tranh thủ nhờ bác Google ôn lại kiến thức về A. Yersin như một thói quen. Danh tiếng từng bay xa bởi ông là người đầu tiên phát hiện ra trưc khuẩn gây bệnh dịch hạch sau này được đặt tên để vinh danh ông. Cũng nhờ bác Google mà tôi mới nhập tâm lại nhà thám hiểm mang tên A. Yersin khám phá ra cao nguyên Lâm Viên trong đó có TP sương mù Đà Lạt. Tưởng như thế là quá đủ, ai ngờ khi vừa đặt chân đến khu mộ có nhà thơ xứ Nghệ còn cho chúng tôi biết ông còn là hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Y Hà Nội. Con đường “khai sơn phá thạch” của ông vẫn chưa dừng lại ở đó. Trường đoàn Lê Thiếu Nhơn còn cho biết thêm một trong nhiều thông tin: Bác sĩ là người ươm giống và trồng cây cao su đầu tiên ở Việt Nam. Điều đó cũng dễ hiểu bởi vì nhà thơ họ Lê vốn gốc người Khánh Hòa. Trước khi thắp nhang, tất cả mọi người ngả mũ chào ông theo truyền thống nhưng đó cũng là một cách khâm phục và ngưỡng vọng của hậu thế con Lạc cháu Hồng vốn không phân biệt màu da chủng tộc miễn là có trái tim nhân hậu và cống hiến phụng sự trọn đời cho người dân chúng tôi theo truyền thống tốt đẹp ngàn đời của cha ông: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.
Được biết, ông không chỉ trồng cây cao su hay các loại cây khác như cà phê, ca cao mà quan trọng hơn ông còn trồng rất nhiều cây hạnh phúc cho người dân vùng Khánh Hòa khi có chủ trương khám bệnh nhà giàu thì đóng phí cao hơn còn khám cho người nghèo thì không ấy 1 xu. Tuy BS không cùng thời đại với Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm hay Bác Hồ nhưng tất cả các tiền nhân đều có chung mẫu số về chữ an dân. Ánh sáng của lòng vị tha đó, nghìn năm sau, vẫn đủ sức soi đường. Hơn cả lời thể Hippocrates giành cho sinh viên ngành y, câu nói của đứa con sống ở Việt Nam, tâm sự với mẹ mình bên Pháp: “Đòi tiền để chữa trị cho bệnh nhân thì chẳng khác nào nói với người đó rằng: tiền hay mạng sống”. Bài học về “lương y như từ mẫu” toát ra từ câu nói đó đến nay vẫn chưa ráo mực.
Không ai bảo ai, sau khi trưởng đoàn Lê Thiếu Nhơn và phó đoàn Lưu Thành Tựu thành khẩn thắp hương trước bàn hiên xây theo kiến trúc một cột, chúng tôi cũng muốn nhờ đường cong của khói nhang nói lời tri ân của người Việt đối với người BS ngoại quốc mà tình yêu nhân loại và sự sáng tạo khoa học không hề có biên giới. Tuy là nơi yên nghỉ của người đã khuất nhưng lại có rất nhiều người chụp hình, “seo phi” trước tấm bia hơn 100 chữ mà lại chứa bao điều không nói hết về tiểu sử của con người không có gia đình, hy sinh hạnh phúc riêng tư; tất cả chỉ dành cho sự khám phá, lối sáng tạo và nhân cánh sống mẫu mực.
Mặt trời đã lên gần một cây sào nhưng cánh rừng nơi đây vẫn níu giữ được không khí mát mẻ, êm dịu. Chỉ có những tia nắng khỏe kịp gởi vào kẽ lá những khoảng trời trong xanh tạo nên những bông hoa nắng lung linh trên khuôn mặt và cả trang phục người viếng chẳng khác gì ánh sáng kỳ diệu của trái châu quay trên sân khấu lung linh đêm đại nhạc hội. Tiếng chim rừng vang thảnh thót muốn gửi lời ru hang ngày cho một giấc ngủ ngàn thu của một thiên blu trắng. Dưới mặt đất ấm nóng kia tưởng như vẫn còn nguyên một khối óc và trái tim vĩnh cữu của tiền nhân. Nếu mai kia hòa vào đất thì hình hài ông cũng góp phần làm cho cả rừng cây hạnh phúc đâm chồi nảy lộc trên đất Khánh Hòa nói riêng và tổ quốc Việt Nam nói chung. và nước Pháp nữa. Chúng tôi quay mặt nhìn lại khu mộ lần nữa sau khi khấn vái để chia tay hương linh người đã khuất.
Trước khi viết bài này tôi có đọc bài ghi chép của TS Hà Thanh Vân về nhân sĩ Trần Quý Cáp tại Diên Khánh. Đây như là động lực để tôi viết về bác sĩ A. Yersin bằng cảm xúc thật của chính mình. Tôi nhớ khi ngồi nghỉ bên ngôi mộ BS, nhà văn Trịnh Bích Ngân có khuyên tôi: anh là nhà báo nên có bài viết về BS và chuyến đi này của đoàn. Đây chính là chất xúc tác thôi thúc tôi sau một tuần ra dự trại sáng tác văn học miền Trung sáng hôm nay ngồi lại máy vi tính để gõ bàn phím. Cảm ơn lời khuyên của chị Bích Ngân và tôi biết bài viết còn quá ngắn và quá ít thông tin nên thật sự chưa xứng tầm của một cây đại thụ về ngành y Việt Nam, nhà thám hiểm thế giới và đặc biệt là công lao đóng góp biển trời của bác sĩ A. Yersin. Ông không chỉ chọn Nha Trang làm nơi tạo sự nghiệp mà còn lấy mảnh đất này làm vòng tay ân nghĩa ôm trọn cuộc đời ông từ khi sống cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay. Muôn thế hệ sau vẫn ghi nhớ tên ông với niềm yêu kính bao la.
Vinhom Grand Fark, 04/11/2026
P.N.Q