NGUYÊN HÙNG

Khi tàu KN 491 đã cập bến Lữ đoàn 125 sau 8 ngày đi biển, tôi vẫn có cảm giác mình còn lênh đênh trên sóng. Sóng không còn dưới chân, nhưng tiếng sóng vẫn ở trong lòng. Những hòn đảo đã lùi lại phía sau, nhưng từng gương mặt, từng cái bắt tay, từng màu áo lính, từng ngọn đèn trên biển vẫn hiện lên rõ ràng như mới vừa đây thôi.

Tàu KN-491 trước giờ xuất bến.

Với tôi, hải trình đến các đảo vùng biển Tây Nam và Nhà giàn DK1/10 trong tháng 9/2026 là một chuyến đi khá đặc biệt. Lần này, tôi và họa sĩ Hồ Minh Quân, tuy là cư dân TP.HCM, lại tham gia Đoàn của Thành phố với tư cách khách mời của Quân chủng Hải quân.
 

Từ thành phố, mang theo nghĩa tình ra biển

Sáng 11/9, con tàu rời bến, đưa đoàn đại biểu TP.HCM hướng ra biển.

Chỉ mấy tháng trước, chúng tôi vừa có chuyến đi Trường Sa và Nhà giàn DK1 cùng Đoàn công tác số 14. Nắng Trường Sa dường như vẫn còn trên vai áo, tiếng sóng giữa những đêm boong tàu 571 vẫn chưa kịp xa thì lần này, biển lại gọi.

Nhưng biển Tây Nam mang một sắc thái khác. Nếu Trường Sa cho tôi cảm nhận mãnh liệt về những điểm đảo giữa đại dương, thì hành trình lần này lại hiện ra như một chuỗi những bến bờ nối tiếp nhau: Côn Đảo, Hòn Khoai, Hòn Chuối, Thổ Chu, Hòn Đốc, Nam Du… và cuối cùng là Nhà giàn DK1/10 giữa trùng khơi.

Mỗi nơi một dáng hình. Mỗi nơi một câu chuyện. Và phía sau mỗi câu chuyện ấy là những con người đang ngày đêm làm cho hai chữ chủ quyền không chỉ là một khái niệm khô khan trên bản đồ.
 

Những hòn đảo có tên riêng và một tên chung

Côn Đảo là nơi tôi đã từng đến. Nhưng trở lại lần thứ ba, đứng trước Nghĩa trang Hàng Dương, Hàng Keo, trước những phần mộ đã đi vào lịch sử, tôi vẫn thấy lòng mình chùng xuống.

Có những vùng đất người ta trở lại để ngắm cảnh. Riêng Côn Đảo, bên cạnh thưởng ngoạn những thắng cảnh nên thơ thì mỗi lần trở lại là một lần ta đối diện với ký ức của dân tộc:

Người trở lại từ lao tù xiềng xích

Rùa trở về tìm bãi cát khai sinh

Tôi trở lại sau hai lần tạm biệt

Ba nẻo về cùng gặp một bình minh.

Đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh trước Nghĩa trang Hàng Dương.

Rời Côn Đảo, hành trình đưa chúng tôi đến Hòn Khoai. Tên đảo nghe hiền lành, nhưng vị trí của nó thì không hề nhỏ bé. Từ ngọn hải đăng đã đứng đó qua bao năm tháng, nhìn về phía Đất Mũi, tôi chợt nghĩ: những ngọn đèn trên biển không chỉ soi đường cho tàu thuyền. Có những ngọn đèn còn soi từ quá khứ tới tương lai.

Rồi Hòn Chuối. Đường từ bến lên đảo dốc đến mức ai đã leo một lần chắc khó quên. Từ Đồn Biên phòng tiếp tục lên Trạm radar 615, con đường càng thử sức người đi. Mồ hôi ướt áo, chân mỏi, nhưng khi đứng trên cao nhìn biển mở ra bốn phía, tôi hiểu thêm vì sao ở những nơi tưởng như chỉ có gió và đá ấy, vẫn luôn có những người lính bám trụ.

Các đại biểu Tổ Hòn Chuối với áo màu nõn chuối.

“Thầy giáo quân hàm xanh” – Trung tá Trần Bình Phục cùng những học trò của Lớp học tình thương Hòn Chuối - Ảnh: NH.

Thổ Chu lại đem đến một cảm giác khác. Một hòn đảo xanh, đẹp và bình yên, nhưng sau vẻ bình yên ấy là cả một ký ức không thể quên. Đến đây, tôi càng thấm thía rằng sự bình yên của hôm nay chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có.

Đại biểu Tổ Thổ Chu trước đền tờ Thổ Châu.

Nam Du thì khiến tôi nghĩ đến một hình ảnh rất lạ: những hòn đảo biết che nhau. Hòn ngoài chắn gió cho hòn trong. Đảo lớn ôm đảo nhỏ. Những xóm nhà nép bên vịnh. Những con tàu tìm nơi tránh sóng.

Nhìn quần đảo từ trên cao, bỗng thấy thiên nhiên cũng có cách riêng để nói về hai chữ chở che.

Còn Hòn Đốc, giữa quần đảo Hải Tặc, lại cho tôi một liên tưởng khác. Cái tên gợi về những câu chuyện dữ dội thuở trước, nhưng trước mắt chúng tôi hôm nay là cuộc sống thanh bình, là những mái nhà, những con thuyền, những người dân và người lính cùng giữ một vùng biển yên lành.

Tác giả bài viết cùng Đại tá Phạm Hồng Soi tại Trạm Rada 600 trên đảo Nam Du.
 

Tôi đã viết trong chuyến đi:

Nghe Hải Tặc, ngỡ một miền sóng dữ

Đến Hòn Đốc rồi, thấy biển bình yên…

Có lẽ đó cũng là một trong những cảm nhận rõ nhất mà chuyến đi đem lại: nơi bình yên, luôn có người đang thức.
 

Những người thức cho đất liền ngủ yên

Ở mỗi đảo, chúng tôi gặp những người lính khác nhau. Người ở trạm radar. Người nơi đồn biên phòng. Người trên tàu. Người giữ đảo. Người đứng giữa biển trời trên những công trình mà nhìn từ xa chỉ như một chấm nhỏ giữa đại dương. Họ phần lớn còn rất trẻ. Có người xa nhà nhiều tháng. Có người đón đoàn bằng nụ cười rất tươi nhưng chỉ ít giờ sau lại trở về vị trí trực. Có những cái bắt tay diễn ra rất nhanh bởi công việc vẫn đang chờ.

Đi qua những nơi ấy, tôi càng hiểu rằng sự bình yên của đất liền được làm nên từ rất nhiều đêm không ngủ ngoài biển. Và rồi chúng tôi đến DK1/10.

Đối với tôi, nhà giàn không còn hoàn toàn xa lạ sau chuyến Trường Sa hồi tháng 5. Nhưng mỗi lần nhìn một nhà giàn hiện lên giữa biển, cảm xúc vẫn khó gọi thành tên.

Giữa mênh mông nước, một công trình bằng thép đứng trên những chân cọc. Nhỏ bé trước đại dương mà lại khiến người ta có cảm giác vô cùng vững chãi. Bởi trên đó có người.
 

“Ba đây, con à!”

Ông Phạm Hồng Điểm trong giây phút được gặp con trai Phạm Hồng Đức Anh đang phục vụ ở DK1/10

Trong rất nhiều khoảnh khắc của chuyến đi, có lẽ tôi sẽ nhớ lâu câu chuyện của bố con chiến sĩ Phạm Hồng Đức Anh ở DK1/10. Đức Anh mới hai mươi tuổi, nhập ngũ năm 2025 và ra nhà giàn từ đầu năm nay. Người cha, ông Phạm Hồng Điểm, được TP.HCM chọn tham gia đoàn ra thăm biển đảo và nhà giàn. Điều đặc biệt là người con không được báo trước. Tôi đã nghĩ đến giây phút hai cha con gặp nhau từ trước khi tàu đến nhà giàn và viết trước mấy câu thơ:

Bao điều chuẩn bị bấy nay

Gặp con chỉ gọi: “Ba đây, con à!”

Ngoài đời, có những lúc ngôn ngữ cũng trở nên thừa.

Người cha đi một quãng đường rất xa ra giữa biển để gặp con. Người lính trẻ bất ngờ nhìn thấy cha mình giữa những gương mặt từ đất liền. Chỉ vậy thôi. Nhưng trong khoảnh khắc ấy có gia đình, có hậu phương, có người lính và có cả khoảng cách từ đất liền đến đầu sóng dường như được rút ngắn lại.
 

Những cuốn sách cũng đi biển

Lần này tôi mang theo hai cuốn sách mới của mình. Trong đó, tập thơ “Biển thức trong phố” vừa được Cục Chính trị Quân chủng Hải quân in và chuyển trước cho tôi một số cuốn để mang theo chuyến đi. Tôi đã được trao tận tay những cuốn sách ấy cho những người lính ngoài đảo. Một người viết còn mong gì hơn khi những trang viết từ biển lại có ngày trở về với biển?

Biển thức trong phố’ ra đời từ chuyến Trường Sa tháng 5, với những bài thơ được viết trên tàu, trên đảo, sau những lần gặp lính và những đêm nghe sóng. Chỉ ba tháng sau, tập thơ ấy lại theo tôi đến một vùng biển khác. Tôi có cảm giác những trang sách cũng đang tiếp tục một hải trình riêng.
 

Một chuyến đi không chỉ đo bằng cây số

Điều làm tôi nhớ nhất sau chuyến đi không hẳn là chúng tôi đã đi bao nhiêu hải lý. Đó là những khoảng cách đã được rút ngắn. Khoảng cách từ Thành phố đến những đảo xa. Khoảng cách giữa hậu phương với người lính. Khoảng cách giữa một người cha và đứa con đang làm nhiệm vụ giữa biển. Khoảng cách giữa những người trước chuyến đi còn chưa quen biết nhưng sau nhiều ngày cùng ăn, cùng ở, cùng lên xuống xuồng, cùng leo dốc, cùng say sóng, cùng hát với nhau trên tàu… đã trở thành những người thân thiết.

Tôi đã viết một bài thơ tặng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM và những người cùng đi, với cái tên “Để gần lại những bến bờ xa”. Có lẽ đó cũng là câu tôi muốn dùng để nói về ý nghĩa của cả hành trình.

Bởi quà mang ra đảo không chỉ là những món quà. Trong mỗi cái bắt tay có đất liền. Trong mỗi cuộc gặp có Thành phố. Trong những lời hỏi thăm có hàng triệu tấm lòng của những người không thể trực tiếp ra biển.
 

Con tàu đã về, hải trình vẫn tiếp tục

Chuyến đi đã kết thúc, nhưng những ngày qua, tôi vẫn gặp lại hành trình ấy qua các bài báo và trên màn ảnh HTV. Ekip Đài Truyền hình TP.HCM đã theo đoàn suốt hải trình, cập nhật từng chặng đường bằng các bản tin thời sự và tiếp tục thực hiện một tuyến phóng sự chuyên đề. Ngày 23/9, phóng sự “Nghĩa tình hậu phương đến biển đảo quê hương” dài 15 phút đã được phát trên HTV9. Sắp tới là “Tàu KN491 giữa trùng khơi”, dự kiến phát ngày 7/10, và “Nhà giàn DK1/10 vững vàng nơi đầu sóng”, dự kiến phát ngày 11/10 trên HTV9. Cùng với đó là bảy bản tin thời sự đã được HTV thực hiện và phát sóng trong những ngày đoàn còn trên hành trình. Những người làm truyền hình đã giúp lưu giữ bằng hình ảnh những điều mà mỗi chúng tôi mang về bằng ký ức.

Đặc biệt, Fanpage Mặt trận TP. Hồ Chí Minh với sự tích cực của thành viên truyền thông tham gia chuyến đi đã đưa tin rất kịp thời và đầy đủ các hoạt động của Đoàn; tại các điểm đảo có sóng điện thoại, chúng tôi có thể truy cập để đọc tin và… tải hình ảnh về.

Còn tôi, một người làm thơ, lại có cách lưu giữ khác.

Sau chuyến đi Trường Sa tháng 5, biển đã đi vào khá nhiều trang viết của tôi. Và trong hải trình Tây Nam lần này, những câu thơ lại tiếp tục đến: từ Hòn Khoai, Hòn Chuối, Thổ Chu, Hòn Đốc, Nam Du đến DK1/10; từ câu chuyện của những người lính đến cuộc gặp bất ngờ của hai cha con giữa trùng khơi.

Tôi hiểu rằng chuyến đi đã kết thúc trên lịch trình, nhưng chưa kết thúc trong mỗi người cầm bút. Bởi có những hải trình không khép lại khi con tàu cập bến. Nó tiếp tục trong những thước phim. Trong những trang sách. Trong những câu thơ.

Và trong ký ức của những người đã một lần cùng nhau đi ra phía biển.

9/2026

N.H.

Mời đón đọc bài liên quan: Chùm thơ về các đảo biển Tây Nam