(Vanchuongthanhphohochiminh.vn)  - Tôi tình cờ “phát hiện” ra chị trong một lần lang thang tác nghiệp với chiếc Cub 50 cà tàng từ thời sinh viên và máy ảnh treo trước ngực. Chiếc xe dành để đi thực địa hôm đó giở chứng lần thứ chín mươi chín - cho đến khi một người xa lạ ngồi lên đạp cần khởi động nó mới chịu nổ máy.

Ảnh minh họa. Nguồn VTC News

Đó là một người phụ nữ lớn tuổi sống trong ống cống bỏ hoang bên bờ sông. Một mái tóc ngắn rối bù màu cỏ cháy, một gương mặt sạm đen hằn lên những vết nhăn, một ánh nhìn sâu, cuốn lấy mọi thứ. Trên đôi môi khô nứt kia có bao giờ còn thấy nụ cười? Chỉ thấy thấp thoáng một nét gì đó giống như sự hé mở ngại ngần của những điều còn ẩn giấu.

Tôi thầm đoán chị ở độ tuổi ngoài bốn mươi dù có lúc trông chị như đã sáu mươi. Tuy vậy tôi cũng không thể xem chị như một bà lão vì cái cách chị gắn kết với cuộc sống thường ngày, ứng xử với không gian, thời gian trong vị thế của một người không có gì trong tay, không còn gì để mất. Lại càng không khi nhớ lúc chị lẳng lặng đạp cần, đề máy chiếc Cub 50 như một người đàn ông.

Trong cuộc trò chuyện ngắn ngủi hôm đó và về sau này, tôi không hỏi đã bao nhiêu lần mười-lăm-năm trôi qua cuộc đời chị mặc dù có rất nhiều cơ hội. Tại sao lại là mười lăm năm mà không là mười năm, hai mươi năm như thường khi nói về những giai đoạn của một đời người? Có lẽ do cái “cốt cách” gian truân của chị nó ở chừng đó – không ít hơn để quá gần quá khứ, không nhiều hơn để còn thấy được tương lai. Nhưng tương lai của một người vô gia cư sẽ là gì? Câu trả lời từ các Trung tâm bảo trợ xã hội không thể giải đáp đầy đủ câu hỏi này. Đó là những khoảng trống đầy nuối tiếc mà không phải ai cũng nhìn thấy và thấu hiểu.

Ống cống mà chị trú ngụ nằm trong quần thể những ống cống ngổn ngang đã ở đó hàng chục năm mặc cho mưa nắng. Chúng nằm im như những cuộn chỉ khổng lồ, những cái ống cuốn tóc, những đoạn ống nước hay đường hầm lộ thiên bị cắt – đều là những hình dung ngộ nghĩnh của chị trong những lần trò chuyện vu vơ về “địa bàn” của mình.

Có một điều làm tôi ngạc nhiên và thích thú khi lần đầu được chị rủ tới “nhà”. Cuộc mưu sinh trên những bãi rác đã kéo dài gần suốt cuộc đời, nhưng nơi chị ở chung quanh toàn là hoa với đủ sắc màu rực rỡ.

Trong khi nhặt nhạnh khắp nơi những thứ có thể bán cho vựa ve chai, chị cũng để tâm đến những bó hoa bị vứt vào thùng rác. Sau những ngày lễ tết, sau những bữa tiệc khánh thành, liên hoan, sinh nhật, tỏ tình, cầu hôn… rất nhiều hoa bị vứt đi không thương tiếc.

Cuộc sống không thể thiếu hoa bởi đời còn rất nhiều cuộc vui, có quá nhiều thành tựu đáng để ăn mừng và tình yêu thì nảy nở không ngừng khắp vũ trụ. Hoa chưa tàn héo đã bỏ đi để thay hoa mới, hoa ném vào sọt rác vì giận hờn, ghen tuông hay đoạn tuyệt một mối quan hệ. Đôi khi cũng chẳng bởi lý do nào cả, vứt đi vì không thích, thế thôi!

Nhưng đối với chị, những bó hoa tội nghiệp kia là niềm vui suốt một ngày, một tuần hay lâu hơn nữa, làm vơi đi nỗi cơ cực chất chồng trên thân xác và tâm hồn.

Buổi chiều chị hay ngồi bên bờ sông sửa sang lại những cành hoa đủ loại, sau đó đem cắm chúng vào những lọ sành sứt mẻ, những chai nhựa đủ màu, có khi trồng cả xuống đất giữa những ống cống lăn lóc kia nếu còn rễ.

Chúng đâm chồi, mọc nhánh, nở hoa cho một câu chuyện khác, một cuộc đời khác, hình thành vườn hoa nhỏ vô tư bên bờ sông vắng.

Trong ống kính của tôi, chị hiện ra như người của hàng trăm năm trước giữa đồng lầy, nơi con người thưa thớt, không có cây cỏ chim muông, không có mạ non lúa chín, không nhà cửa, không làng mạc. Thật ra gần đó cũng có vài ba cái lều chăn vịt rách bươm, gió thốc tứ bề làm mấy mảnh bao dứa bay tả tơi như vũ điệu cuối cùng của một vũ công già.

Rồi khoảng một năm sau chị ngồi trên một miệng cống tròn với bó hoa mộc mạc trong tay và nụ cười đôn hậu trong bức ảnh đạt giải 3 của tôi. Trước mặt chị lúc đó là dòng chảy miên man của nhánh sông thuộc vùng hạ lưu của hệ thống sông Ngân Lộc, sau lưng thấp thoáng những tòa nhà chọc trời của một siêu đô thị đã bắt đầu cũ kỹ.

Tôi đã dùng một phần ba số tiền đạt giải để mua tặng chị chiếc xe ba-gác còn mới- nhưng sau đó chiếc xe đã bị kẻ gian lấy mất.

Thêm một điều làm tôi ngạc nhiên nữa ở chị khi bị mất xe- không khóc, không tiếc rẻ, không tức giận hay chửi rủa. Chị nói: “từ trước đã không có nó, bây giờ cũng không, có khác gì đâu”!

Cho đến giờ tôi đã ngộ ra nhiều điều từ câu nói đơn sơ, giản dị đó của một người chỉ mới học vỡ lòng.

***

Tôi ở căn hộ tầng bốn mươi trong đại đô thị Lộc Viên, nơi có gần một trăm hai mươi ngàn cư dân với nhiều quốc tịch khác nhau, đa số vẫn là người Việt.

Từ khung cửa kính hình chữ nhật có rèm che xanh da trời hoặc bước ra khoảnh ban-công nhỏ hẹp, nhìn về phía Đông Bắc là một đoạn của chi lưu có chiều dài trên mười km của sông Ngân Lộc đang lững lờ trôi. Con sông đến từ phương xa, chảy dọc theo ranh giới tự nhiên rồi vòng trở lại như một cái ôm nồng nàn cho đất đai, vườn tược.

Bờ phía bên kia còn xanh rợp bóng cây, bờ phía bên này chạy dài một công trình san lấp dở dang, ngổn ngang cát đá và ống cống. Dòng chảy tự nhiên và không gian sinh thái ven sông ít nhiều đã bị xâm lấn, tôi đã dành khá nhiều thời gian để phần nào lưu lại cho mình dáng dấp của con sông được hình thành từ lâu đời trong hệ thống kênh rạch phương Nam, nơi đã có dòng chảy và cư dân sinh sống từ hàng ngàn năm trước.

Sáng nay thức dậy giữa cơn mưa và nhìn ra cửa sổ. Trận mưa đầu tiên của tháng chín đã quật ngã cây thu hải đường trồng ngoài ban-công. Sức gió thật kinh khủng, các khung cửa rung lên, cứ tưởng gió sẽ giật bay cả lớp kính cường lực ở mặt trước căn hộ!

Xem nhanh bảng dự báo thời tiết, tôi đi như bay ra thang máy, xuống ngay cửa hàng tiện lợi mua mấy thứ đơn giản đủ dùng trong vài ngày.

Quang cảnh dưới nhà thật hỗn loạn. Chỉ sau khoảng hai giờ mưa cùng lúc với thủy triều dâng cao, nước từ phía sông băng qua đường vành đai, cuồn cuộn tràn vào đường nội khu, ào ạt đổ dồn xuống tầng hầm nhanh đến mức không ai kịp trở tay.

Hàng loạt xe hơi, xe máy nổi bập bềnh hoặc chìm dưới nước, cư dân và bảo vệ tầng hầm chỉ còn biết nhìn nhau bất lực. Nước đã tràn qua bậc thềm cao của sảnh chính tòa nhà và khu vực chờ thang máy. Khắp nơi lênh láng nước, những biện pháp ngăn chặn trước mắt của BQL cũng đành chào thua!

Thang máy lúc này đã ngừng hoạt động, tôi cùng nhiều người nữa quyết định lên tầng bằng thang bộ mà không đợi bơm hết nước ở khu vực sảnh chờ. Có vẻ đó là một việc làm vô vọng, bơm ra bao nhiêu lại tràn vào bấy nhiêu, bất kể mấy chục bao cát tạm thời chắn ngang cửa lớn đang nghiêng ngả giữa dòng nước.

Tầng thứ bốn mươi. Bốn mươi lăm phút. Tám trăm hai mươi bậc thang. Tôi đã vượt qua cảnh giới của một kẻ chuyên phi nước đại qua tất cả các chặng đường!

Tôi mở cửa bước ra ngoài ban-công, mưa hắt vào mặt những hạt thủy tinh lạnh lùng, rát buốt. Tôi cố nhìn về phia bờ sông nơi có những chiếc cống bỏ hoang nhưng chỉ thấy trường giang bát ngát! Một mặt phẳng đục lờ, một dòng chảy khổng lồ đang băng băng đổ về phía hạ nguồn với tốc độ của thiên tai.

Những chiếc cống đã chìm dưới mặt nước, có khi trôi đi rồi cũng không chừng! Không biết người nhặt ve chai đã đi về đâu? Mong sao có nơi nào đó an toàn để chị tá túc, có bếp ăn từ thiện còn đỏ lửa để chị có một bữa cơm.

Mưa vẫn xối xả không dứt, lượng mưa hiện tại trên 300mm. Ngày mai, nhiều ngày liên tiếp trong tuần tới, dự báo vẫn mưa giông trên diện rộng, lượng mưa phổ biến từ 150-250mm, có nơi lên đến 400mm.

Còn bao nhiêu ngọn thác từ trời trút xuống để phố hóa thành sông? Những đỉnh triều vượt mức báo động 3 cứ âm thầm dâng lên đến bao giờ dừng lại? Cái vòng lặp vô tri, cái chu kỳ thời tiết khắc nghiệt này vẫn diễn ra hàng năm, con người vẫn bị khống chế, không thể khắc phục, không thể bỏ trốn, cam tâm thúc thủ giữa trùng vây của mưa bão và triều cường!

Có rất nhiều cách giải thích, nhiều lý do được đưa ra, hàng chục ngàn tỷ đã đổ vào các dự án chống ngập úng tính riêng cho thành phố này nhưng nước vẫn cứ dâng lên nhấn chìm đường sá, xe cộ, nhà cửa và nhiều thứ khác.

Tôi vẫn phải nhốt mình trong chiếc hộp bê-tông ở tít trên cao, làm việc online hay ngồi lặng hàng giờ nhìn ra bầu trời phủ đầy mây đen. Đôi khi những đám mây cũng dịu lại với gam màu xám lạnh. Mưa cũng có lúc ngừng rơi nhưng chỉ phút chốc lại ào ạt như cũ, sấm chớp rền vang. Con đường chạy ngang tầng hầm của tòa nhà vẫn ngập nửa người khi bắt buộc phải ra ngoài. Mặt nước mênh mông, không còn ranh giới nào giữa tòa nhà nơi tôi đang ở và bờ sông phía xa xa kia – nhưng chính điều đó lại là sự chia cắt khó thể vượt qua, ít nhất là trong lúc này.

***

Đêm qua tôi đã mơ một giấc mơ nắng cháy. Tôi thấy bờ sông khô cong nứt nẻ, nước rút sâu tận đáy sông. Những ống cống trôi lăn khắp nơi bám đầy đất và rong rêu. Chiếc nón lá rách bươm của người phụ nữ nhặt ve chai vướng lại bên một gốc cây mục. Chiếc quai nón không biết được dệt bằng thứ vải lụa diệu kỳ nào, những bông cúc nhỏ in trên đó vẫn vàng tươi làm ngỡ ngàng, hoang mang cả nắng.

K.N