TRẦN ĐÔN

Tôi trở lại Hòn Chồng (Nha Trang) sau gần 60 năm.

Hòn Chồng bây giờ đông vui quá, hiện đại quá. Tôi ngờ rằng cánh tay người chồng trong truyền thuyết đã vươn ra ôm gọn một vùng đô thị có thừa xa hoa và cám dỗ này. Bỗng giật mình nhớ lại, sao ngày trước mình không biết gì về truyền thuyết Hòn chồng-Hòn vợ nhỉ. Hay, trong cao sang người ta thích vẻ vời về một danh gia vọng tộc để làm tấm bùa hộ mệnh.

Tác giả trong chuyến dự Trại sáng tác của Hội Nhà văn TP. HCM tại Nha Trang, 10/2026.

Tôi biết, ngày xưa ở đây có hai cục đá chồng lên nhau. Cục đá trên to, đè cục đá nhỏ bên dưới, chông chênh nhưng không làm ai sợ. Người ta trèo lên đó chụp hình, ghi lại vài câu lưu niệm nếu muốn. Xung quanh Hòn Chồng khi ấy là một vùng ven biển hoang sơ, với những xóm chài dân cư thưa thớt, buồn thiu. Ký ức bãng lãng hoàng hôn giờ chỉ còn vậy.

Nhớ xưa, biển vẫn là biển, trời vẫn là trời, nhưng tất cả dường như gần gũi và rộng rãi hơn. Không có những công trình che khuất tầm nhìn, không có những dòng người chen chân, cũng chẳng có những dịch vụ du lịch ồn ào. Trong tôi, chỉ có gió biển, tiếng sóng vỗ rì rào, hình ảnh vài chiếc thuyền chài nằm im trên cát và vài bóng người thấp thoáng trong những buổi chiều tà. Một vẻ đẹp hoang sơ đến mức không ai nghĩ là thứ tài sản cần phải gìn giữ. Bởi nó vốn ở đó, tự nhiên như hơi thở và bình dị như cuộc sống của người dân trong vùng.

Ngày ấy chúng tôi còn trẻ. Có lẽ, cũng không ai nghĩ mình đang sống trong một thời kỳ đáng nhớ. Cái nghèo, cái thiếu thốn, những chuyến đi xa nhọc nhằn, những buổi chiều buồn tênh nơi xóm biển…tất cả chỉ là cuộc sống thường ngày, không có gì đặc biệt để mà lưu luyến.

Vậy mà gần 60 năm sau, khi trở lại nhìn cảnh cũ người xưa đã lùi xa, mới thấy lòng mình chùng xuống. Hóa ra những điều bình thường nhất lại là những điều khó tìm lại nhất.

Hòn chồng hôm nay đẹp theo cách của hôm nay. Tôi không có ý tiếc nuối hay trách móc sự đổi thay. Đất nước phát triển, phố xá khang trang, cuộc sống người dân sung túc hơn, đó là điều đáng mừng. Chỉ có điều trong cái náo nhiệt và đầy đủ ấy, tôi bỗng nhớ một Hòn chồng rất khác: Hoang vu, lặng lẽ, có phần nghèo nàn nhưng đẹp đến nao lòng. Một Hòn Chồng không cần truyền thuyết để trở nên huyền bí, cũng không cần tô điểm để trở nên quyến rũ

Có lẽ, thời gian cũng giống như tuổi trẻ. Khi ở trong đó, ta mong những nhọc nhằn  qua mau, mong cuộc sống đổi thay, mong những điều tốt đẹp hơn sẽ đến. Đến khi tất cả đã lùi vào quá khứ, ngoảnh đầu nhìn lại mới hay mình đã từng có một quãng đời thật đẹp. Cái đẹp không nằm ở sự đủ đầy, mà ở những gì nguyên sơ, chân thật và không thể tìm lại.

Tôi rời Hòn Chồng, mang theo một chút nắng chiều và một miền ký ức đã ngủ yên gần 60 năm. Những cục đá vẫn còn đó, biển vẫn xanh, chỉ có người trở lại là đã khác xưa nhiều lắm. Và có lẽ điều đáng tiếc nhất không phải là Hòn Chồng đã đổi thay, mà là tôi không thể thêm một lần sống lại những ngày tháng cũ, dù chỉ để ngồi im lặng bên bờ biển, nghe sóng vỗ, để thấy mình còn trẻ.

Một số hình ảnh

T.Đ 3/11/26