Cuộc thi thơ với chủ đề “Tiếng gọi đô thị mới” do Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh tổ chức (nhận tác phẩm từ ngày 1-3 đến 31-12-2026) là một trong những hoạt động trọng điểm của văn học, văn hóa-nghệ thuật thành phố năm 2026. Cuộc thi không chỉ là sân chơi cho giới thi sĩ và người yêu thơ mà còn được kỳ vọng khơi nguồn cho dòng chảy của thi ca trong không gian đô thị mới...

Các tác giả tham dự tọa đàm “Đô thị thi ca” đề xuất, hiến kế hướng phát triển thi ca. Ảnh: NGỌC ANH

Sự kỳ vọng này được thể hiện rõ tại cuộc Tọa đàm “Đô thị thi ca”, hoạt động mở đầu mang tính định hướng và truyền cảm hứng cho giới sáng tác ở thành phố có lực lượng nhà văn hùng hậu. Nhà văn Trầm Hương, Phó chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh cho rằng, sau khi hợp nhất với hai tỉnh Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh đang định hình lại không gian phát triển với các trụ cột bao gồm công nghiệp công nghệ cao, logistics gắn với cảng biển/hàng không, trung tâm tài chính quốc tế, du lịch và thương mại. Chiến lược mới tập trung vào các trụ cột này nhằm phát huy thế mạnh của cả vùng, tạo động lực bứt phá, với trọng tâm là kinh tế số và kinh tế xanh... Văn hóa với vai trò là nền tảng, động lực phát triển (trong đó thi ca được xem là linh hồn của văn hóa), sẽ phải đổi mới mạnh mẽ để bắt kịp và hòa nhịp với xu thế phát triển.

Sự phát triển không gian đô thị mới của TP. Hồ Chí Minh cũng chính là yếu tố tạo nên nguồn cảm hứng mới cho giới sáng tác với khát vọng tạo nên một “Đô thị thi ca”. Chính vì vậy, Cuộc thi thơ “Tiếng gọi đô thị mới” có sự khu biệt về đề tài nhằm khuyến khích các tác giả đi sâu vào những “ngóc ngách” của đời sống đô thị hiện đại. Nhà văn Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh cho biết, bên cạnh việc phản ánh đời sống tinh thần của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, đề cao sự tôn trọng văn hóa truyền thống và vẻ đẹp bản sắc dân tộc; cuộc thi đặc biệt khuyến khích những tác phẩm viết về sức sống năng động nghĩa tình của siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa -Vũng Tàu.

Sau khi hợp nhất, TP. Hồ Chí Minh có lực lượng sáng tác văn học rất hùng hậu. Hội Nhà văn thành phố hiện có hơn 700 hội viên, trong đó có 170 tác giả là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Với lực lượng đông đảo và sung sức này, hằng năm, Hội Nhà văn thành phố xuất bản hàng trăm cuốn sách in riêng và hàng chục tuyển tập. Năm 2025 là năm bội thu tác phẩm, trong đó có nhiều cuốn sách tạo dấu ấn, được bạn đọc săn đón. Đáng chú ý là các tuyển tập thơ mang hơi thở đô thị và nhịp sống hiện đại, như: “Thành phố này tôi đến, tôi yêu”, “Lá của mùa”... Điều này cho thấy, dư địa và tiềm năng thi ca trong siêu đô thị rất dồi dào, phong phú. Trong không gian đô thị mới, việc định hình một diện mạo thi ca thể hiện vị thế, tầm vóc, khát vọng của thành phố và chiều sâu của những sắc thái nghĩa tình, vẻ đẹp văn hóa, con người thời đại mới là vô cùng quan trọng và cần thiết.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng về văn hóa trong kỷ nguyên mới, trong đó đặc biệt coi trọng định hướng phát triển công nghiệp văn hóa. TP. Hồ Chí Minh là nơi khởi phát các mô hình về phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước. Thi ca có vị thế, vai trò như thế nào trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa ở đô thị năng động nhất cả nước? Đây là câu hỏi không dễ trả lời nhưng chắc chắn là vấn đề giới sáng tác và người yêu thơ không thể đứng ngoài cuộc. Nhiều nhà thơ cho rằng, thi ca có sứ mệnh riêng trong dòng chảy văn hóa. Nếu ở các lĩnh vực khác, nhất là nghệ thuật giải trí, sự định lượng giá trị rất dễ đong đếm thì với thi ca, sự thẩm định giá trị đòi hỏi phải có thời gian thẩm thấu, sàng lọc. 

Một số tác giả có tác phẩm được phát hành tốt trong thời gian qua, nhận định: Những mô hình như: Đường sách, phố sách, cà phê sách... được khởi phát từ TP Hồ Chí Minh đã cho thấy những hướng tiếp cận khá hiệu quả. Trong giai đoạn hiện nay, cần tận dụng tối đa các nền tảng số để giới thiệu, quảng bá thơ; phối hợp với các trường đại học, cao đẳng tổ chức các hoạt động giao lưu, giới thiệu tác phẩm chất lượng cao để giới sáng tác và độc giả trí thức trẻ có cơ hội lắng nghe nhau, học hỏi, tiếp cận tri thức và nguồn cảm hứng mới.

Trong một đô thị có nền văn hóa đa sắc, diện mạo thi ca cũng thể hiện tính đa dạng. Đó là sự đa dạng về đề tài, phong cách, khuynh hướng sáng tác và không tránh khỏi sự xung đột giá trị. Để có được những tác phẩm chất lượng cao, xứng tầm đô thị hiện đại, thi ca chấp nhận và khuyến khích mọi tìm tòi, đột phá về thi pháp. Nhưng, tất cả sự vùng vẫy của cánh diều trên nền trời lộng gió, cần những sợi dây đủ dài, đủ dẻo dai và những bàn tay điều khiển khéo léo. Đó không chỉ là “Tiếng gọi đô thị mới” mà là yêu cầu, kỳ vọng của những thế hệ yêu thơ đối với Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh.

Trần Ngọc Quyên

Nguồn: Báo Quân Đội Nhân Dân