TIN TỨC

Nhà thơ Chế Lan Viên (1920 – 1989)
 

Tên thật là Phan Ngọc Hoan, sinh ngày 20 tháng 10 năm 1920 tại Nghệ An. Quê mẹ ở xã Cam An, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị; Mất ngày 19/6/1989 tại Bệnh viện Thống nhất, TP. Hồ Chí Minh.

Lớn lên và đi học ở Quy Nhơn, đỗ bằng Thành chung thì thôi học, đi dạy tư kiếm sống. Có thể xem Quy Nhơn, Bình Định là quê hương thứ hai của ông, nơi đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong tâm hồn của nhà thơ.

Bắt đầu làm thơ từ năm 12, 13 tuổi. Năm 17 tuổi, với bút danh Chế Lan Viên, ông xuất bản tập thơ đầu tay nhan đề Điêu tàn, có lời tựa đồng thời là lời tuyên ngôn nghệ thuật của "Trường Thơ Loạn". Từ đây, cái tên Chế Lan Viên trở nên nổi tiếng trên thi đàn Việt Nam. Ông cùng với Hàn Mặc Tử, Yến Lan, Quách Tấn được người đương thời gọi là "Bàn thành tứ hữu" của Bình Định.

Năm 1939, ra học tại Hà Nội. Sau đó vào Sài Gòn làm báo rồi ra Thanh Hóa dạy học. Năm 1942, ông cho ra đời tập văn Vàng sao, tập thơ triết luận về đời với mầu sắc siêu hình, huyền bí.

Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông tham gia phong trào Việt Minh tại Quy Nhơn, rồi ra Huế tham gia Đoàn xây dựng cùng với Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư, Đào Duy Anh. Thời kỳ này, Chế Lan Viên viết bài và làm biên tập cho các báo Quyết thắng, Cứu quốc, Kháng chiến. Phong cách thơ của ông giai đoạn này cũng chuyển dần về trường phái hiện thực. Tháng 7 năm 1949, trong chiến dịch Tà Cơn-đường 9 (Quảng Trị), Chế Lan Viên gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương.

Năm 1954, Chế Lan Viên tập kết ra Bắc làm biên tập viên báo Văn học. Từ năm 1956 đến năm 1958, ông công tác ở phòng văn nghệ, Ban tuyên huấn trung ương và đến cuối năm 1958 trở lại làm biên tập tuần báo Văn học (sau là báo Văn nghệ). Từ năm 1963 ông là ủy viên thường vụ Hội nhà văn Việt Nam, ủy viên ban thư kí Hội nhà văn Việt Nam. Ông cũng là đại biểu Quốc hội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa các khóa IV, V và VI, ủy viên Ban văn hóa - giáo dục của quốc hội.

Tháng 9-1975, vào sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông mất ngày 19 tháng 6 năm 1989 (tức ngày 16 tháng 5 năm Kỷ Tỵ) tại Bệnh viện Thống Nhất, thành phố Hồ Chí Minh, thọ 69 tuổi.

Ông được nhà nước Việt Nam truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996).

Con đường thơ của Chế Lan Viên "trải qua nhiều biến động, nhiều bước ngoặt với những trăn trở, tìm tòi không ngừng của nhà thơ", thậm chí có một thời gian dài im lặng (1945-1958).

Trước Cách mạng tháng Tám, thơ Chế Lan Viên là một thế giới đúng nghĩa "trường thơ loạn": "kinh dị, thần bí, bế tắc của thời Điêu tàn với xương, máu, sọ người, với những cảnh đổ nát, với tháp Chàm". Những tháp Chàm "điêu tàn" là một nguồn cảm hứng lớn đáng chú ý của Chế Lan Viên. Qua những phế tích đổ nát và không kém phần kinh dị trong thơ Chế Lan Viên, ta thấy ẩn hiện hình bóng của một vương quốc hùng mạnh thời vàng son, cùng với nỗi niềm hoài cổ của nhà thơ.

Sau Cách mạng tháng Tám, thơ ông đã "đến với cuộc sống nhân dân và đất nước, thấm nhuần ánh sáng của cách mạng", và có những thay đổi rõ rệt. Trong thời kì 1960-1975, thơ Chế Lan Viên vươn tới khuynh hướng sử thi hào hùng, chất chính luận, đậm tính thời sự. Sau năm 1975, "thơ Chế Lan Viên dần trở về đời sống thế sự và những trăn trở của cái "tôi" trong sự phức tạp, đa diện và vĩnh hằng của đời sống".

Phong cách thơ Chế Lan Viên rất rõ nét và độc đáo. Thơ ông là sức mạnh trí tuệ được biểu hiện trong khuynh hướng suy tưởng - triết lí. "chất suy tưởng triết lí mang vẻ đẹp trí tuệ và sự đa dạng, phong phú của hình ảnh thơ được sáng tạo bởi một ngòi bút thông minh, tài hoa". Khai thác triệt để các tương quan đối lập. Và nổi bật nhất là năng lực sáng tạo hình ảnh phong phú , độc đáo nhiều ý nghĩa biểu tượng.

Ngoài bút danh Chế Lan Viên (được hiểu là tác giả tự nhận mình là bông hoa lan trong khu vườn nhà họ Chế- dòng họ vua chúa của dân tộc Chàm ở nước Chiêm Thành xưa) nổi tiếng, trong bài giới thiệu tập tiểu luận Những bước đường tư tưởng của tôi của Xuân Diệu, đăng trên báo Văn học tháng 9 năm 1958, ông ký bút danh Thạch Hãn (tên một con sông tỉnh Quảng Trị quê ông). Nhiều bài báo in trên báo Thống Nhất, xuất bản ở Hà Nội trước tháng 5 năm 1975, ông cũng ký bằng bút danh này.

Từ năm 1959 đến năm 1963, trong thời gian làm biên tập báo Văn học, phụ trách chuyên mục Nói chuyện văn thơ, trả lời bạn đọc, ông ký bút danh Chàng Văn. Năm 1961, Nhà xuất bản Văn học đã cho xuất bản hai tập Vào nghề và Nói chuyện văn thơ của tác giả Chàng Văn.

Trong mục Nụ cười xuân trên báo Văn học, Chế Lan Viên có hai bài viết ngắn là Ngô bói Kiều và Lý luận Đờ Gôn ký tên Oanh (tức Hoan, viết đảo chữ).

 

TÁC PHẨM
 

Thơ: Điêu tàn (1937); Gửi các anh (1954); Ánh sáng và phù sa (1960); Hoa ngày thường (1967); Chim báo bão (1967); Những bài thơ đánh giặc (1972); Đối thoại mới (1973); Ngày vĩ đại (1976); Hoa trước lăng Người (1976); Dải đất vùng trời (1976); Hái theo mùa (1977); Hoa trên đá (1984); Tuyển tập thơ Chế Lan Viên (tập I, 1985; tập II, 1990); Ta gửi cho mình (1986); Di cảo thơ I, II, III (1992, 1993, 1995); Tuyển tập thơ chọn lọc.

Văn: Vàng sao (1942); Thăm Trung Quốc (bút ký, 1963); Những ngày nổi giận (bút ký, 1966); Bác về quê ta (tạp văn, 1972); Giờ của đô thành (bút ký, 1977); Nàng tiên trên mặt đất (1985).

Tiểu luận phê bình: Kinh nghiệm tổ chức sáng tác (1952); Nói chuyện thơ văn (1960); Vào nghề (1962); Phê bình văn học (1962); Suy nghĩ và bình luận (1971); Bay theo đường bay dân tộc đang bay (1976); Nghĩ cạnh dòng thơ (1981); Từ gác Khuê Văn đến quán Trung Tân (1981); Ngoại vi thơ (1987); Nàng và tôi (1992).

NXB Văn học xuất bản Chế Lan Viên Toàn tập (5 tập), gồm 2 tập Thơ (2002) và 3 tập Văn xuôi (2009).
 

HÌNH ẢNH TƯ LIỆU
 

Nhà thơ Chế Lan Viên (thứ 4 từ trái sang, hàng sau) với các văn nghệ sĩ trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp

Từ trái qua: Nông Quốc Chấn, Chế Lan Viên, Tế Hanh, Hoàng Trung Thông.

Quách Tấn (trái) cùng Nguyễn Đình (giữa) và Chế Lan Viên năm 1941 tại Nha Trang

Vợ chồng nhà thơ Chế Lan Viên-Vũ Thị Thường cùng hai con

Ông Phan Trường Định - Con trai nhà thơ Chế Lan Viên phát biểu tại Lễ kỷ niệm 100 năm sinh nhà thơ Chế Lan Viên.

Số lượt xem: 2665

Bài viết liên quan

Xem thêm
Hoàng Trung Thông
Ông Trạng họ Hoàng
Xem thêm
Nguyên Hùng
Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam/ Ủy viên BCH, Trưởng Ban công tác CLB Văn học Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh.
Xem thêm
Nguyễn Quang Sáng
Nhà văn Nguyễn Quang Sáng, còn có bút danh Nguyễn Sáng, sinh ngày 12 tháng 1 năm 1932 tại xã Mỹ Luông, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Ông mất ngày 13 tháng 2 năm 2014, hưởng thọ 82 tuổi.
Xem thêm
Lê Văn Thảo
Nhà văn Lê Văn Thảo tên thật là Dương Ngọc Huy, sinh ngày 1/10/1939 tại huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An; thuở nhỏ ông sinh sống ở Đồng Tháp Mười và Long Xuyên, An Giang. Ông học Khoa Toán – Đại học Khoa học Sài Gòn nhưng sau đó lại trở thành nhà văn. Năm 1962, ông thoát ly vào chiến khu chống Mỹ. Từ năm 1965, ông bắt đầu viết văn với đề tài nông thôn, chiến tranh du kích. Năm 1968, ông tham gia chiến dịch Mậu Thân ở Sài Gòn. Sau năm 1975, ông về công tác tại Hội nhà văn TP.Hồ Chí Minh.
Xem thêm
Anh Đức
Nhà văn Anh Đức, tên thật là Bùi Đức Ái (1935 – 2014), là một nhà văn Việt Nam từng được trao giải thưởng Hồ Chí Minh do những đóng góp cho Văn học Việt Nam trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam.
Xem thêm
Bùi Tiểu Quyên
Nhà văn Bùi Tiểu Quyên, quê Long An, hiện công tác tại báo Phụ Nữ TPHCM
Xem thêm
Vũ Hạnh
Nhà văn Vũ Hạnh tên thật là Nguyễn Đức Dũng, sinh năm 1926 tại xã Bình Nguyên, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình nho học.
Xem thêm
Minh Đan
Hội viên Hội Nhà văn TP.HCM
Xem thêm
Nguyễn Bính Hồng Cầu
Nhà thơ Nguyễn Bính Hồng Cầu sinh tại Trí Phải, Huyện Sử, Thới Bình, Cà Mau.
Xem thêm
Lương Sơn
Bút danh: Lương Sơn, Anh Sơn, Hà Vân
Xem thêm
Nguyễn Bính
Tên khai sinh là Nguyễn Trọng Bính.
Xem thêm
Nguyễn Minh Châu
Lời ai điếu cho một thời vừa tắt /Khóc thương người, nhòe mắt đến ngày sau.
Xem thêm
Trần Thế Tuyển
Nhà văn Trần Thế Tuyển - nguyên TBT báo Sài Gòn Giải Phóng
Xem thêm
Nguyễn Khải
Là nhà văn Việt Nam được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và là một trong những gương mặt nổi bật của thế hệ nhà văn trưởng thành sau cách mạng tháng 8 năm 1945.
Xem thêm
Nguyễn Trường
Viết báo, viết văn từ năm 1978. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam năm 1993.Tốt nghiệp trường Viết văn Nguyễn Du, khóa V.
Xem thêm
Triệu Xuân
Sáng lập Nhóm Văn Chương Hồn Việt, là Chủ tịch Nhóm.
Xem thêm
Trương Nam Hương
Tốt nghiệp Khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh.
Xem thêm
Trầm Hương
Sinh năm 1963, tại Bình Đại, Bến Tre, Kỹ sư nông nghiệp, Cử nhân Điện Ảnh, Thạc sĩ Báo chí.
Xem thêm
Bích Ngân
Chủ tịch Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, nhiệm kỳ 2020- 2025.
Xem thêm
Nguyễn Vĩnh Bảo
Là hội viên Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh.
Xem thêm