Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 350/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/2/2026, quy định các nội dung khuyến khích phát triển văn học, đồng thời xác lập rõ hơn cơ chế quản lý nhà nước về văn học.

Các nhà văn, nhà thơ và lãnh đạo Nhà xuất bản Quân đội nhân dân tại Trại sáng tác "Lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng" năm 2025.

Nghị định gồm 7 chương, 35 điều, bao trùm toàn bộ chu trình đời sống văn học từ tổ chức trại viết, trại sáng tác văn học; các cuộc thi viết, cuộc thi sáng tác tác phẩm văn học; giải thưởng văn học; giới thiệu, quảng bá và phổ biến tác phẩm văn học trong nước và quốc tế. Như vậy, bên cạnh việc đánh giá như một lĩnh vực tinh thần quan trọng, văn học còn được đặt trong khung chính sách rõ ràng, có cơ chế khuyến khích và chế tài phù hợp.

Nhà nước khuyến khích mạnh mẽ các tổ chức, cá nhân, nhất là doanh nghiệp tư nhân tham gia phát triển văn học; hỗ trợ nguồn lực cho các tác phẩm tham gia thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao; ưu tiên thế hệ thanh niên, thiếu niên, nhi đồng; tôn vinh những tác giả, tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật; đồng thời nhấn mạnh việc bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan. Bên cạnh đó, các tác phẩm tiêu biểu sẽ được giới thiệu, quảng bá qua triển lãm, hội chợ sách, xuất bản điện tử, thư viện số trong nước và ngoài nước...

Với việc nghị định được ban hành đã thiết lập một cơ chế quản lý cần thiết cho các hoạt động trong đời sống văn học. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc cơ quan chuyên môn về văn hóa thuộc ủy ban nhân dân cấp tỉnh có quyền yêu cầu dừng tổ chức trại viết, cuộc thi, giải thưởng văn học... khi có vi phạm với thời gian dừng không quá ba tháng để khắc phục. Những quy định đã xác định rõ ràng hơn trách nhiệm quản lý, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, minh bạch và uy tín cho các hoạt động văn học. Đồng thời, đó cũng là những căn cứ để xử lý những vụ việc ồn ào, tranh cãi trong đời sống văn chương mà trong đó phần lớn các tranh chấp hầu như không đi theo con đường pháp lý.

Thực tế, còn rất nhiều tác giả chưa đăng ký bản quyền cho tác phẩm; khi xảy ra tranh chấp, không làm việc với cơ quan chức năng có thẩm quyền, không sử dụng các thiết chế pháp lý hiện có mà chọn cách lên tiếng trên mạng xã hội. Những tranh cãi ồn ào trên không gian mạng không giải quyết được gốc rễ của vấn đề, thậm chí còn làm tổn hại uy tín cá nhân, làm nhiễu loạn môi trường văn học và trong nhiều trường hợp, vô tình đẩy đời sống văn chương ra ngoài khuôn khổ pháp lý mà Nhà nước đang nỗ lực thiết lập để bảo đảm quyền lợi chính đáng của các tác giả.

Những quy định trong công tác quản lý đã nêu trong nghị định không chỉ là biện pháp mà còn nhắc lại nguyên tắc căn bản: hoạt động văn chương, dù giàu cảm xúc và cá tính đến đâu vẫn cần vận hành trong trật tự pháp lý. Điểm mấu chốt chính là sự thay đổi của các chủ thể văn học. Văn nghệ sĩ sẽ phải thay đổi thói quen hành xử nghề nghiệp, trong khi các hội chuyên ngành cần đổi mới cách tổ chức trại viết, giải thưởng theo hướng minh bạch, chuẩn mực, có trách nhiệm pháp lý. Các địa phương nên coi văn học là nguồn lực mềm trong chiến lược phát triển con người và văn hóa. Doanh nghiệp tư nhân phát huy nhìn nhận như đối tác quan trọng trong hệ sinh thái sáng tạo. Nói cách khác, toàn xã hội cần thay đổi cách tiếp cận với văn học, chuyển dần trạng thái từ cảm tính sang pháp lý, từ tự phát sang chuyên nghiệp, từ ồn ào sang bền vững. Hiểu đúng, vận dụng đúng nghị định chính là cách thiết thực nhất để tạo nên mùa sinh khí mới cho văn học nghệ thuật.

Mai Lữ/Báo Nhân Dân