Văn chương TPHCM: Ngày 1-7-2026, cùng với nhiều đạo luật mới được Quốc hội khóa XV thông qua chính thức có hiệu lực, Luật Báo chí năm 2025 cũng bắt đầu đi vào cuộc sống, mở ra khuôn khổ pháp lý mới cho hoạt động báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Từ góc nhìn của một người nhiều năm công tác trong lĩnh vực quản lý nhà nước về báo chí, từng lãnh đạo cơ quan báo chí và giảng dạy nghiệp vụ báo chí, Đại tá, nhà báo Trần Thế Tuyển chia sẻ những suy nghĩ về đạo luật mới qua bài viết "Dĩ bất biến ứng vạn biến". Từ triết lý quen thuộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác giả gợi mở cách nhìn về những giá trị cốt lõi cần được giữ vững, đồng thời đề xuất một số định hướng để Luật Báo chí năm 2025 thực sự trở thành động lực cho sự phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
 

DĨ BẤT BIẾN ỨNG VẠN BIẾN

Suy nghĩ về Luật Báo chí năm 2025

TRẦN THẾ TUYỂN

Sau gần mười năm thực hiện Luật Báo chí năm 2016, nền báo chí Việt Nam đã bước vào một giai đoạn phát triển mới với những biến đổi sâu sắc cả về công nghệ, mô hình hoạt động và môi trường truyền thông. Chuyển đổi số diễn ra với tốc độ chưa từng có; trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội, các nền tảng xuyên biên giới và hệ sinh thái truyền thông số đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Đồng thời, quá trình cơ cấu lại hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả cũng đang được đẩy mạnh.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành Luật Báo chí năm 2025 không đơn thuần là sửa đổi một văn bản pháp luật, mà là kiến tạo nền tảng pháp lý cho sự phát triển của báo chí Việt Nam trong nhiều thập niên tới.

Muốn vậy, cần quán triệt một tư tưởng có giá trị bền vững mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng rất thành công trong lãnh đạo cách mạng: “Dĩ bất biến ứng vạn biến.”

Bản chất của tư tưởng ấy là lấy cái không thay đổi để ứng xử trước muôn vàn biến đổi của thực tiễn. Trong xây dựng pháp luật cũng vậy, điều quan trọng nhất là xác định đâu là những giá trị cốt lõi cần được giữ vững, đâu là những quy định cần đủ linh hoạt để thích ứng với sự phát triển không ngừng của đời sống.

Đối với Luật Báo chí, cái “bất biến” trước hết chính là bản chất của nền báo chí cách mạng Việt Nam: phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc; phụng sự nhân dân; đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước; tôn trọng sự thật; bảo vệ độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia; bảo đảm quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí và quyền tiếp cận thông tin của công dân theo Hiến pháp và pháp luật.

Đó là nền tảng không thể thay đổi.

Tuy nhiên, trên nền tảng ấy, phương thức tổ chức, quản trị và hoạt động của báo chí phải luôn đổi mới để theo kịp sự phát triển của khoa học - công nghệ và yêu cầu của xã hội hiện đại. Chính phần “vạn biến” này đòi hỏi Luật Báo chí năm 2025 phải được xây dựng theo tư duy mở, tránh quy định quá chi tiết đối với những vấn đề công nghệ luôn thay đổi từng ngày.

Thực tế cho thấy, ranh giới giữa báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình đang ngày càng được xóa nhòa trên nền tảng số. Một cơ quan báo chí hiện nay có thể đồng thời sản xuất báo điện tử, video, podcast, truyền hình trực tuyến, nội dung đa phương tiện, khai thác dữ liệu lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ quy trình sản xuất tin, bài.

Nếu pháp luật vẫn quản lý theo mô hình chia cắt loại hình báo chí như trước đây thì sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu.

Vì vậy, Luật Báo chí cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo loại hình sang quản lý theo bản chất hoạt động báo chí, lấy chất lượng thông tin, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp làm trung tâm. Công nghệ có thể thay đổi, nền tảng có thể thay đổi, nhưng tính chân thực của thông tin, trách nhiệm trước pháp luật và trách nhiệm trước công chúng luôn là những giá trị không thể thay thế.

Một yêu cầu quan trọng khác là Luật cần tạo không gian pháp lý thuận lợi hơn cho chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Trong môi trường cạnh tranh gay gắt với các nền tảng truyền thông toàn cầu, báo chí không chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị mà còn phải nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển kinh tế báo chí theo hướng lành mạnh, minh bạch và bền vững. Pháp luật cần khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu, phát triển các mô hình kinh doanh mới, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và giữ vững chủ quyền số quốc gia.

Quá trình cơ cấu lại hệ thống báo chí trong thời gian qua cũng đặt ra nhiều vấn đề cần được luật hóa. Số lượng cơ quan báo chí giảm nhưng yêu cầu về chất lượng, tính chuyên nghiệp và hiệu quả ngày càng cao. Điều đó đòi hỏi Luật Báo chí năm 2025 không chỉ quy định quyền và nghĩa vụ của cơ quan báo chí, mà còn thiết lập cơ chế để các cơ quan báo chí phát triển bền vững, có đủ nguồn lực đầu tư công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao chất lượng nội dung.

Một nền báo chí mạnh không chỉ dựa vào ngân sách nhà nước mà còn phải có cơ chế phát triển kinh tế báo chí minh bạch, hiệu quả và phù hợp với định hướng phát triển của đất nước.

Ở góc độ hội nhập quốc tế, Luật Báo chí mới cần tiếp cận có chọn lọc những chuẩn mực pháp lý tiến bộ của thế giới, đồng thời giữ vững bản sắc và điều kiện đặc thù của Việt Nam. Hội nhập không đồng nghĩa với sao chép mô hình nước ngoài, mà là tiếp thu những giá trị phổ quát về minh bạch, trách nhiệm giải trình, bảo vệ quyền tác nghiệp hợp pháp của nhà báo và quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Một đạo luật hiện đại phải có tuổi thọ lâu dài. Muốn vậy, luật chỉ nên quy định những nguyên tắc có tính ổn định; còn những vấn đề kỹ thuật, công nghệ và nghiệp vụ nên giao Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết để có thể điều chỉnh linh hoạt trước những biến đổi rất nhanh của thực tiễn.

Đó cũng chính là tinh thần “Dĩ bất biến ứng vạn biến” trong tư duy lập pháp.

Từ những phân tích trên, có thể kiến nghị việc tổ chức thực hiện Luật Báo chí năm 2025 theo hướng: giữ vững những nguyên tắc nền tảng của báo chí cách mạng Việt Nam; mở rộng không gian sáng tạo và chuyển đổi số; tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình; hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế báo chí; thúc đẩy quản trị báo chí trên nền tảng số; đẩy mạnh hội nhập quốc tế nhưng không hòa tan; xây dựng mô hình quản lý hiện đại, linh hoạt, lấy nguyên tắc làm nền tảng thay cho tư duy quản lý bằng các quy định cứng nhắc.

Báo chí luôn vận động cùng đời sống xã hội. Vì vậy, Luật Báo chí cũng phải mang sức sống của một đạo luật biết thích ứng với tương lai. Giá trị của một đạo luật không chỉ nằm ở những quy định được ban hành hôm nay, mà còn ở khả năng dẫn dắt sự phát triển của nền báo chí trong nhiều năm sau.

Giữ vững cái cốt lõi, chủ động trước mọi đổi thay; kiên định về nguyên tắc nhưng linh hoạt trong phương thức - đó không chỉ là triết lý lập pháp, mà còn là con đường để báo chí cách mạng Việt Nam phát triển chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn và hội nhập; tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, góp phần xây dựng một nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

TP. Hồ Chí Minh, ngày 28 tháng 6 năm 2026

T.T.T