NGUYÊN HÙNG

Trong không gian lắng đọng của những giai điệu âm nhạc truyền thống, Lễ trao Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026 diễn ra sáng 31/7 tại TP.HCM không chỉ là dịp tôn vinh những tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp cho việc bảo tồn và phát huy di sản âm nhạc dân tộc, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hôm nay.

Được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 105 năm ngày sinh Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê (24/7/1921 – 24/7/2026), giải thưởng tiếp tục khẳng định ý nghĩa của một hành trình mà cố Giáo sư đã dành trọn cuộc đời theo đuổi: nghiên cứu, gìn giữ, quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam và đưa những giá trị ấy đến với bạn bè quốc tế.

Đến dự buổi lễ có ông Nguyễn Phước Lộc, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM; PGS.TS Phan Thanh Bình, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội; ông Phan Nguyễn Như Khuê, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP.HCM; bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM; nhà thơ Dương Trọng Dật, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Học bổng Giáo sư Trần Văn Khê; cùng đại diện gia đình cố Giáo sư Trần Văn Khê, Quỹ Học bổng Trần Văn Khê, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ, nghệ nhân và đông đảo những người yêu âm nhạc truyền thống.

Ông Nguyễn Phước Lộc: "Nuôi dưỡng âm nhạc truyền thống cũng chính là nuôi dưỡng tâm hồn, tinh thần, ý chí và bản sắc văn hóa Việt Nam"

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Phước Lộc khẳng định, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu, sưu tầm, giảng dạy và quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam, góp phần đưa văn hóa dân tộc đến với bạn bè quốc tế, để thế giới hiểu hơn và yêu mến Việt Nam.

Nhà thơ Dương Trọng Dật, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Quỹ Học bổng Giáo sư Trần Văn Khê báo cáo tình hình hoạt động thời gian qua.

Ông Nguyễn Phước Lộc nhấn mạnh, nuôi dưỡng âm nhạc truyền thống cũng chính là nuôi dưỡng tâm hồn, tinh thần, ý chí và bản sắc văn hóa Việt Nam. Đó không chỉ là trách nhiệm của những người làm nghề, mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội trong việc gìn giữ nền tảng văn hóa dân tộc trước yêu cầu phát triển và hội nhập.

Từ tinh thần ấy, ông Nguyễn Phước Lộc đề nghị các tổ chức, cá nhân tiếp tục giữ nghề, yêu nghề, phát triển nghề và truyền nghề cho thế hệ trẻ; đồng thời đề nghị các cơ quan của Thành phố tiếp tục phối hợp, tạo điều kiện để Quỹ Học bổng Giáo sư Trần Văn Khê hoạt động hiệu quả, góp phần lan tỏa những giá trị của âm nhạc truyền thống trong đời sống đương đại.

Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026 đã vinh danh 2 tập thể và 6 cá nhân có nhiều đóng góp nổi bật đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Hai tập thể được trao giải là Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế, đơn vị có nhiều thành tựu trong sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị của Nhã nhạc, múa cung đình, tuồng và ca Huế; cùng Nhóm Xẩm 48h, một tập thể nghệ sĩ trẻ đã có nhiều sáng tạo trong việc đưa nghệ thuật hát Xẩm đến gần hơn với công chúng đương đại.

Sáu cá nhân được tôn vinh gồm NSND Ngô Tuyết Mai, người sáng lập Truc Mai Music House với nhiều lớp học âm nhạc dân tộc miễn phí dành cho cộng đồng; NGƯT Phạm Thúy Hoan, người hơn ba mươi năm bền bỉ duy trì Câu lạc bộ Tiếng hát quê hương và đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ đàn tranh; NSƯT Huỳnh Khải, Quyền Trưởng khoa Âm nhạc Dân tộc, Nhạc viện TP.HCM, có nhiều thành tích trong giảng dạy, dàn dựng và biểu diễn; NSƯT Phạm Văn Môn, người dành hơn ba thập niên đào tạo đội ngũ nhạc công sân khấu truyền thống, đặc biệt trong lĩnh vực cải lương Nam Bộ; Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Khoa, bậc thầy về đờn ca tài tử và nhạc lễ Nam Bộ, thông thạo trọn vẹn 20 bài bản tổ cùng bộ bát ngự; và TS Mai Mỹ Duyên, nhà nghiên cứu có nhiều đóng góp trong công tác giảng dạy, nghiên cứu và quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Nhìn vào danh sách những tập thể, cá nhân được tôn vinh năm nay, có thể thấy Giải thưởng Trần Văn Khê không chỉ ghi nhận những thành tựu đã đạt được, mà còn trân trọng những con người đang lặng lẽ giữ gìn từng làn điệu, từng bài bản, từng nhạc cụ và từng không gian văn hóa của dân tộc. Từ một nhà hát gìn giữ di sản cung đình, một nhóm nghệ sĩ trẻ đưa hát Xẩm đến với giới trẻ, đến những nghệ nhân, nhà giáo, nhà nghiên cứu âm thầm truyền nghề và gieo mầm tình yêu âm nhạc dân tộc... tất cả đã góp phần tạo nên sức sống bền bỉ của di sản trong đời sống hôm nay.

Di sản văn hóa không chỉ cần những người sáng tạo, mà còn cần những người gìn giữ, trao truyền và tiếp nối. Nhìn vào những gương mặt được tôn vinh tại Giải thưởng Trần Văn Khê năm nay, có thể cảm nhận rõ mạch chảy bền bỉ ấy của văn hóa Việt Nam.

Giải thưởng Trần Văn Khê không chỉ tôn vinh những đóng góp đã được khẳng định, mà còn gieo thêm niềm tin vào sức sống bền bỉ của âm nhạc truyền thống Việt Nam. Khi còn những người tâm huyết gìn giữ, những người thầy tận tụy truyền nghề, những nghệ sĩ không ngừng sáng tạo và những người trẻ sẵn sàng tiếp nhận di sản, thì mạch nguồn văn hóa dân tộc sẽ còn tiếp tục chảy mãi. Đó cũng là cách thiết thực nhất để tri ân Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê – người đã dành trọn cuộc đời cho âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Một vài hình ảnh tại Lễ trao Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026

Bài và ảnh: Nguyên Hùng.