PHÙNG HIỆU

Sea Games từng được quảng bá như biểu tượng của sự đoàn kết trong khu vực Đông Nam Á (ĐNA), nó được xem là tinh thần thể thao cao thượng và sự giao lưu giữa 11 quốc gia. Nhưng những gì diễn ra trong những kỳ đại hội gần đây cho thấy một thực tế đáng buồn: Sea Games đang ngày càng rời xa giá trị thể thao nguyên bản, để trở thành cuộc đua thành tích của các quốc gia đăng cai, nơi côngg bằng bị bẻ cong và trọng tài trở thành công cụ phục vụ tham vọng huy chương.

Bàn thắng bị hủy ở trận chung kết SEA Games gây tranh cãi, đặt ra nhiều dấu hỏi về công tác trọng tài và tính công bằng của giải đấu. 

Nhìn trận chung kết bóng đá nữ giữa tuyển Việt Nam và Philippines là một ví dụ điển hình cho thấy sự thiếu liêm chính, không công bằng và cố tinh thiên lệch, làm méo mó trong việc điều hành trận đấu chung kết. Một bàn thắng hợp lệ của tuyển nữ Việt Nam đã bị tổ trọng tài khước từ bằng một quyết định sai lệch trắng trợn. Và quyết định đó của tổ trọng tài không chỉ làm thay đổi cục diện trận đấu, mà còn phơi bày trần trụi căn bệnh cố hữu của  Games: Lệch lạc, thiên vị và coi thường tinh thần fair play. Cả ĐNA đều nhìn thấy sự trần trụi đó, nhưng kết quả thì vẫn khồng hề thay đổi. Các cô gái Việt Nam ta bị cướp mất tấm huy chương vàng một cách oan uổng từ một quyết định cho thấy “có vấn đề” của tổ trọng tài.

Ở những bộ môn thi đấu khác, khi nhìn vào thống kê 5 kỳ SEA Games gần đây nhất, ta không khó đê nhận ra một “quy luật” lặp đi lặp lại là: Chủ nhà gần như chắc chắn đứng đầu bảng tổng sắp huy chương, hoặc ít nhất đạt thành tích vượt xa khả năng thực tế của mình. Những quốc gia có nền thể thao yếu và trung bình yếu trong khu vực như Myanma, Cambodia, Lào mỗi khi tham dự Sea Games ở những quốc gia khác tổ chức thì họ chỉ có thể đoạt từ 1 đến 10 huy chương vàng, nhưng khi được tơ chức trên đất nước họ thì số huy chương của họ có thể tăng gấp 20 lần như; Sea Games lần thứ 25 tổ chức tại Lào thì quốc gia này có được 33 huy chương vàng, hay như Sea Games 27 được tổ chức tại Myanma thì nước chủ nhà đoạt đến 86 huy chương vàng, đứng nhì toàn đoàn. Và mới đây nhất, Sea Games 32 do Cambodia đăng cai, họ cũng có được 81 huy chương vàng và vươn lên đứng thứ 4 toàn đoàn. Từ 1 quốc gia thường xuyên đứng áp chót trên bảng tổng sắp huy chương toàn đoàn với một vài huy chương vàng trong các kỳ Sea Games trước, nhưng khi được tở chức trên lãnh thổ của mình, Cambodia lập tức đoạt được số lượng huy chương gấp 30 lần so với tất cả những kỳ Sea Games trước đó.

Tôi nêu ra để thấy Đại Hội Thể Thao ĐNA không còn là kết quả của sự tiến bộ thể thao thuần túy, mà là hệ quả của một hệ thống được thiết kế để phục vụ thành tích. Các nước đăng cai không ngần ngại điều chỉnh chương trình thi đấu, thêm bớt những môn “đặc sản”, thậm chí là còn “rủ rê” nước bạn cho đủ số lượng 3 nước tham dự và kèm theo hứa hẹn “chia huy chương” cho bộ môn là mỏ vàng của họ. Mà thường thì những bộ môn đó không có trong chương trình thi đấu của OLYMPIC.

Và sau khi dồn tối đa nguồn lực cho các nội dung có khả năng giành huy chương cao, họ còn tạo lợi thế thông qua công tác trọng tài. Khi tham vọng quốc gia bị đặt cao hơn gia trị trung thực, Sea Games lập tức méo mó và biến dạng. Trọng tài – từ người cầm cân nảy mực thành nhân vật quyết định số phận Không có gì hủy hoại niềm tin của vận động viên và người hâm mộ nhanh hơn cảm giác bị xử ép, bị cướp trắng. Và ở Sea Games, cảm giác ấy xuất hiện ngày một thường xuyên, đặc biệt khi thi đấu với đội chủ nhà.

Trận chung kết bóng đá nữ Việt Nam là bằng chứng cụ thể. Bàn thắng bị từ chối của Bích Thuỳ không chỉ là một sai sót kỹ thuật, mà đó là sự lệch lạc, méo mó và “mờ ám” của tổ trọng tài. Điều đó mang tính bước ngoặt, trực tiếp tước đi lợi thế chính đáng của một đội bóng chơi tốt hơn, và gián tiếp mở đường cho kết quả có lợi cho đội còn lại. Khi một bàn thắng rõ ràng bị “cướp trắng” ngay trong trận chung kết, người ta có quyền đặt câu hỏi: Liệu trọng tài đang bảo vệ luật chơi, hay đang bảo vệ thành tích? Điều đáng sợ là hiện tượng này không còn cá biệt. Ở nhiều môn thi, lỗi của chủ nhà thường được bỏ qua, trong khi lỗi tương tự của đội khách bị xử phạt nghiêm khắc. Khi trận đấu càng căng thẳng, cán cân phán quyết càng nghiêng về phía nước đăng cai. “Fair Play” chỉ còn tồn tại trên băng rôn, không phải trên sân đấu. Khi ăn gian và sự chèn ép trở thành hệ quả tất yếu Từ bệnh thành tích của chủ nhà đến sự thiên lệch của trọng tài, thì hệ quả kéo theo là sự méo mó toàn diện của giải đấu. Ăn gian luật, chấm sai có chủ ý, chèn ép vận động viên các nước khác, tất cả không phải do cá nhân xấu xa, mà do bệnh thành tich, do hệ thống thiếu chuẩn mực và thiếu giám sát sinh ra. Không ai khẳng định mọi trọng tài đều gian lận, nhưng chỉ cần một tỷ lệ đủ lớn các quyết định sai lệch, niềm tin sẽ sụp đổ. Khi vận động viên bước vào sân với tâm thế “gặp chủ nhà là chịu thiệt”, Sea Games đã thất bại ngay từ nền tảng.

Sea Games đang dạy giới trẻ điều gì? Sea Games không chỉ là sân chơi thể thao, mà còn là một bài học công cộng cho hàng chục triệu người trẻ trong khu vực. Và bài học mà họ đang nhận được thật đáng lo ngại: Muốn thắng thì phải biết lách luật; làm chủ nhà thì có quyền bẻ cong sự công bằng; huy chương quan trọng hơn sự trung thực. Một giải đấu mang danh “Đoàn kết, Hữu nghị, Phát triển” nhưng lại gieo vào đầu người trẻ tư duy “bất chấp, miễn thắng là được” thì không còn là thể thao, mà là phản giáo dục.

Với cách vận hành hiện nay, lợi ích mà Sea Games mang lại không còn tương xứng với những gì nó phá hủy, đánh mất đi niềm tin, tinh thần thể thao và sự tôn trọng lẫn nhau giữa các quốc gia. Nếu Sea Games muốn tiếp tục tồn tại, cần cải tổ sâu rộng, chuẩn hóa chương trình thi đấu, quốc tế hóa đội ngũ trọng tài, minh bạch hóa cơ chế giám sát và chấm dứt bệnh thành tích, đặc quyền huy chương của nước chủ nhà. Còn nếu không đủ khả năng để thay đổi, có lẽ nên dừng lại. bởi một giải đấu nơi bàn thắng có thể bị cướp trắng trợn ngay trong trận chung kết không còn xứng đáng nhân danh thể thao.

Theo P.H/TT&PT