Từ những bài thơ viết sau chuyến đi Trường Sa của Nguyên Hùng, nhà thơ Xuân Trường chia sẻ cảm nhận về hình ảnh biển đảo, người lính và cuộc sống nơi đầu sóng ngọn gió được tái hiện qua những vần thơ. Bài viết đồng thời đề cập đến cảm hứng sáng tác và một số nét nghệ thuật trong thơ Nguyên Hùng về đề tài biển đảo.
 

Nhà thơ Nguyên Hùng cùng một chiến sĩ Hải quân đọc sách giữa Trường Sa. Ảnh: Phạm Tuấn (Tạp chí Nhiếp ảnh Việt Nam)

XUÂN TRƯỜNG

Nhà thơ Nguyên Hùng có cái duyên được đi nhiều nên giàu trải nghiệm, giàu tư liệu cho thơ. Anh cần mẫn như cánh ong tiết mật cho đời. Qua mười tác phẩm thơ, anh đã đến với chúng ta bằng một tâm hồn giàu nghị lực, sức sáng tạo nối tiếp không ngừng nghỉ. Tháng Năm năm 2026, anh đã thực hiện được ước mơ của mình với chuyến đi Trường Sa, một hải trình lênh đênh trên biển nhiều ngày, gian truân vất vả nhưng đầy hãnh diện và tự hào. Bởi Trường Sa luôn ở trong trái tim mỗi người dân Việt, nhưng xa xôi, cách biển ngàn trùng, mấy ai được đến đó một lần, ngoài những chiến sĩ canh giữ biển trời biên cương, bảo vệ cột mốc chủ quyền và cư dân trên đảo.

Bìa tập thơ Biển thức trong phố của Nguyên Hùng.

Với trái tim háo hức, say mê hải trình, Nguyên Hùng luôn rung động trước cảnh vật thiên nhiên và bàn tay kiến thiết của những chiến sĩ ngày đêm quên mình vì biển đảo quê hương. Cảm xúc dâng trào, ký ức vội vã ghi lại những hình ảnh mới lạ của Tổ quốc mà thân yêu, trìu mến đến vô cùng. Hơi thở của đảo đã truyền vào anh nguồn sinh lực, những ước vọng tương lai, những khởi đầu cho trang viết. Anh từng nói: “Hải trình đến Trường Sa vào những ngày đầu tháng Năm năm 2026 là một chuyến đi chỉ thật sự bắt đầu sau ngày trở về”. Đúng vậy, khi nhận được những khung hình chụp ở Trường Sa từ người bạn đồng hành, lập tức Trường Sa hiện lên rõ nét trong tâm trí anh. Ký ức ùa về, những mảnh hồi ức lắp ghép, kết nối nhau thành một hải trình nóng bỏng. Đấy chính là lúc bài thơ “Biển thức trong phố” ra đời:

“Bạn đồng hành gửi lại mấy khuôn hình

Biển bỗng thức trong căn nhà phố nhỏ

Thấy lại mình ở miền đầy nắng gió

Nhớ nao lòng hình bóng lính biên cương

…

Tôi gặp lại mình trong nắng trùng khơi

Sắc đỏ nhỏ nhoi giữa ngàn xanh sóng gió

Người đã về… mà hồn như còn đó

Một Trường Sa sâu thẳm giữa tim mình”

(Biển thức trong phố)

Sóng thơ của Nguyên Hùng đã gợi lên trong ta những hình tượng, những âm thanh vọng về từ đáy biển sâu, nơi các anh hùng liệt sĩ đã nằm lại để bảo vệ chủ quyền. Như mơ hồ đâu đây tiếng đáy biển thì thầm. Những câu thơ làm ta nổi da gà vì xúc động:

“Biển Cô Lin… xanh trong như muốn kể

Dưới đáy sâu còn thao thức điều gì

Người trên boong nói những lời thật khẽ

Như lắng nghe tiếng đáy biển vọng về

Không ai nói nhiều về ngày máu đổ

Một bè hoa trầm mặc thả bên tàu

Những cánh hạc dẫn đường theo lối gió

Hoa tìm đến linh hồn nơi biển sâu”

(Tiếng đáy biển vọng về)

Tự hào biết bao những chiến sĩ, những người con yêu của dân tộc đã quả cảm, gan lì, xông lên đối đầu với kẻ thù, quyết bảo vệ từng hải lý, từng hòn đảo của quê hương mà ngàn năm ông cha ta đã ra sức giữ gìn. Trước phút lâm nguy, các chiến sĩ đã ôm ghì con tàu và con tàu ôm ghì bãi đá, để hôm nay chúng ta còn một dấu son lịch sử: Đá Lớn B. Những câu thơ của Nguyên Hùng chạm vào trái tim, làm ta rưng rưng, trân quý, thương nhớ và vô cùng biết ơn các chiến sĩ đã hy sinh vì đại cuộc, vì hạnh phúc của nhân dân, để hôm nay ta có một dải non sông hùng vĩ và nụ cười Việt Nam đang nở trước Biển Đông:

“Đá Lớn B giữa điệp trùng sóng dữ

Bãi đá chìm nay hóa đảo xa

Qua năm tháng đắp bồi bền bỉ

Dựng giữa biển xanh một dáng quê nhà

…

Tháng Hai ấy biển Đông giông bão

Những người lính vào phút lâm nguy

Đã quả cảm đưa tàu ôm giữ đảo

Để hôm nay còn một Đá Lớn B”

(Nơi con tàu ôm ghì bãi đá)

Linh hồn các anh hùng liệt sĩ sáng sáng, chiều chiều, đêm đêm vẫn như quẩn quanh cùng đất nước, cùng hải đảo biên cương, cùng Hoàng Sa, Trường Sa ẩn hiện theo mây trời gió nước. Mối giao cảm giữa nhà thơ và các liệt sĩ đã thấm vào câu chữ của Nguyên Hùng. Như đâu đây có tiếng các anh vọng về, thầm rung không gian thơ giữa điệp trùng mây nước. Nguyên Hùng đã đưa hình bóng các anh vào những câu thơ đầy xúc động:

“Một hồi còi hụ vang giữa biển

Trường Sa gió lặng, sóng bâng khuâng

Những vòng hoa nghiêng nghiêng trên nước

Như có bàn tay phía dưới nâng…

…

Có người vừa qua thời áo trắng

Lời yêu biết ngỏ thế nào đâu

Lá thư gửi mẹ còn dang dở

Tuổi trẻ hòa trong sóng bạc đầu

…

Đêm xuống, trăng òa lên mũi sóng

Tiếng các anh vọng khắp biển khơi

Tổ quốc là đây – từ giọt máu

Hóa thành tiếng gọi Việt Nam ơi!…

(Giữa biển còn nghe tiếng các anh)

Tiếng chuông chùa trôi trên mặt biển, bồng bềnh giữa nước mây, đem lại sự bình yên, tĩnh tại trong lòng người, trong tâm hồn mỗi chiến sĩ giữ đảo. Tiếng chuông gợi niềm tin đã trường tồn mấy ngàn năm cùng dân tộc, như tiếng chuông nơi Yên Tử gợi nhớ thời các vua Trần giữ yên lòng dân, đồng thời cảnh tỉnh giặc xâm lăng đừng điên cuồng phá vỡ sự bình yên ấy. Tiếng chuông neo giữ tâm hồn dân tộc, tiếng chuông gieo niềm tin, tiếng chuông ngân mãi đến tương lai. Nhà thơ Nguyên Hùng đã tinh tế lưu lại hình ảnh này bằng một ý tưởng thơ độc đáo:

“Giữa muôn trùng sóng gió Trường Sa

Một mái chùa giữ hồn đất Việt

Tiếng chuông chiều loang vào mây biếc

Gợi nhớ về nguồn cội bốn ngàn năm

…

Người lính đảo quanh năm canh biển

Giữa phong ba chẳng kể nỗi niềm riêng

Từng đêm gác, dẫu khi giông bão đến

Nghe chuông chùa, chợt thấy bình yên

Tôi gặp nơi Trường Sa sóng gió

Mái chùa cong lãng đãng khói nhang bay

Áo lính hòa màu nâu thanh tịnh

Neo hồn quê giữa biển trời này”

(Mái chùa giữa biển)

Có những câu thơ viết về ngọn rau xanh đang vươn mình trong gió mặn, nắng rát, như sinh ra để mãi xanh, để góp phần giữ đảo, giữ sức lực cho bao chiến sĩ. Nguyên Hùng thật tinh tế trong ý tưởng này. Một sự so sánh tài tình đã lay động tâm hồn người đọc: người chiến sĩ nhìn cây đu đủ chín mà ánh mắt vui như khi nhận được thư nhà. Ở đây, sóng thơ của anh đã mở rộng biên độ, kết nối niềm vui giữa đất liền và hải đảo. Tác giả cũng đã dùng lối ví von để nâng lên cung bậc cảm xúc, làm cho cấu trúc thơ thêm phong phú. Tôi rất tâm đắc với sáng tạo này của Nguyên Hùng:

“Tôi đã gặp những bàn tay rám nắng

Nâng niu từng dây mướp, quả cà

Có chiến sĩ nhìn cây đu đủ chín

Ánh mắt vui như vừa nhận được thư nhà

…

Giữa đảo xa xôi tôi chợt ngẫm

Không riêng súng đạn giữ chủ quyền

Có luống rau âm thầm giữ biển

Bằng màu xanh rất đỗi bình yên”

(Màu xanh trên đảo xa)

Có những câu thơ leo qua ô cửa lớp, tha hồ nhìn biển trời mênh mông, nhìn biển quê nhà trong đôi mắt trẻ thơ. Mai này lớn lên cùng biển đảo, các em sẽ nhận thức được rằng hình hài Việt Nam không chỉ là hình chữ S mà còn có biển trời và hải đảo xa xôi, nơi ngày đêm sóng vỗ vào thành lũy biên cương gìn giữ chủ quyền Tổ quốc. Tôi nghĩ những câu thơ của Nguyên Hùng mà tôi sắp giới thiệu dưới đây rất cần được thế hệ trẻ ở đất liền biết đến, thấu hiểu và ghi nhớ, để nuôi dưỡng tinh thần, trách nhiệm của người công dân mai sau:

“Tôi đến thăm lớp học ở Trường Sa

Ngoài ô cửa biển xanh ngời trong nắng

Trong căn phòng nhỏ, những tà áo trắng

Bừng sáng lên dưới tán bàng vuông

…

Ngoài ô cửa là cả trùng dương

Mỗi ngày thêm một chân trời rộng mở

Các em học cùng mây, cùng gió

Để mai kia nghe bài học cuộc đời”

(Ô cửa lớp nhìn ra biển)

Nhà thơ Nguyên Hùng thăm một lớp học trên đảo Sinh Tồn.

Những câu thơ viết trên đầu sóng ngọn gió, nóng bỏng hơi thở hải trình. Từ đảo này sang đảo khác, đến đâu trái tim Nguyên Hùng cũng dâng tràn cảm xúc, hòa vào những cảnh, những tình, những âm thanh biển khơi, những lời thiêng liêng vọng lại, để rồi kết tinh thành lòng biết ơn, trân trọng những người đã ngã xuống cho Tổ quốc bình yên.

Nhà thơ Nguyên Hùng tại nhà giàn DK1/16 trong chuyến công tác Trường Sa, tháng 5/2026

Những câu thơ theo anh lên nhà giàn DK1, nơi pháo đài kỳ vĩ canh giữ Biển Đông, chong đèn thức cùng cột mốc chủ quyền, đã chạm vào trái tim ta. Nguyên Hùng đã chọn nhịp điệu cho “Biển thức trong phố” là nhịp điệu hải trình: có lúc bềnh bồng êm ái, có lúc xô lên sóng cồn; có những khoảng lặng suy tư, những âm thanh lúc vơi lúc đầy từ xa xôi vọng về, khiến ta lắng lòng theo tiếng thơ. Nguyên Hùng không hoa mỹ trong ngôn từ. Cách nói của anh dễ nghe, dễ gần, tất cả dành cho một hải trình đầy hiện thực đến với Trường Sa. Tuy nhiên, bằng cách sử dụng âm thanh và hình tượng, anh đã tạo ra những câu thơ lay động, chạm đến trái tim người đọc. Bằng thơ, anh vẽ nên một bức tranh Trường Sa sống động với những cảnh, những tình đa sắc màu, vừa lưu luyến vừa quyến rũ, mang hơi thở thời sự vào văn chương. Ngôn ngữ thơ Nguyên Hùng giàu sức gợi, tạo ra sự giao thoa với nhạc điệu. Không ngẫu nhiên mà đã có đến năm bài thơ trong tập được phổ nhạc. “Biển thức trong phố” là một thành công của Nguyên Hùng trong sáng tạo nghệ thuật. Bằng lao động cật lực trong quãng thời gian ngắn, tác giả đã cho ra đời một tập thơ viết về Trường Sa tương đối hoàn chỉnh. Anh giới thiệu cho chúng ta, nhất là những người chưa bao giờ đặt chân đến Trường Sa, một diện mạo sống động của thành lũy biên cương bảo vệ chủ quyền đất nước. Xin chia sẻ niềm vui này với nhà thơ. Chúc an vui!

X.T