TIN TỨC

Diệp Minh Tuyền mãi hát khúc quân hành

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2022-01-10 22:17:44
mail facebook google pos stwis
2763 lượt xem

PHẠM SỸ SÁU

Những ngày sống và chiến đấu trên những cánh rừng biên giới Tây Ninh, Sông Bé hoặc sau nầy qua các rừng dầu và rừng trọc ở mấy tỉnh Đông Bắc rồi Tây Bắc Campuchia, ngoài những bài nhạc vàng của thời lính cũ thì những ca khúc của Diệp Minh Tuyền và Hoàng Hiệp luôn là những khúc ca mới được cánh lính trẻ chúng tôi ưa thích. Ưa thích vì nó hào hùng mà không lên gân, lên cốt. Nó (những ca khúc như Bài ca tạm biệt, Bài ca người lính, Con đường có lá me bay, Mùa chim én bay..., rồi sau nầy có thêm Hát mãi khúc quân hành) vừa như tâm tình vừa như thúc giục, không đi không được. Thông qua làn sóng đài phát thanh, nhất là đài phát thanh Giải phóng (Tiếng nói Việt Nam 2), chúng tôi mới biết tác giả của những khúc ca mà mình yêu thích là nhà thơ - nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền. Với những ngôn từ bình dị, với cách đặt câu năm sáu từ như khề khà, thủ thỉ, các bài hát đi vào lòng chúng tôi một cách tự nhiên mà sâu sắc.

Đặc biệt là khi bài hát Hát mãi khúc quân hành được Đoàn Văn công Quân khu 7 của nhạc sĩ Trí Thanh dựng và biểu diễn trên chiến trường trong những chuyến biểu diễn của Đoàn, thì bài hát đã dần thay thế cho Vì nhân dân quên mình trong những sinh hoạt. Đối với những người lính chúng tôi, khi đã gặp nhau, có chút rượu vào, thì những khúc ca từ trong bài hát lại như một tâm tình, lúc thư thả khi cao trào, sinh động. Trực tiếp nghe chúng tôi hát có lẽ nhạc sĩ sẽ không ngờ tác dụng của bài hát đã được đẩy lên như thế nào, nhất là khi nghe tiếng dô như cụng ly ở cuối mỗi câu ngắn. Đời mình là một khúc quân hành (dô), đời mình là bài ca chiến sĩ (dô), ta ca vang (dô) triền miên qua tháng ngày (dô)... Mãi mãi lòng chúng ta (dô), ca bài ca người lính (dô), Mãi mãi lòng chúng ta (dô), hát mãi khúc quân hành ca (dô).

Nghe ca khúc mà tưởng tượng ra dung nhan người sáng tác ra nó. Chắc chắn đây phải là tay nghệ sĩ người Nam Bộ, người dong dỏng cao, dáng ốm ốm, thích khề khà thế sự. Tôi mang theo cái hình dung đó về thành phố Hồ Chí Minh gặp anh trong một cuộc gặp mặt giữa lãnh đạo thành phố và văn nghệ sĩ ở khách sạn Bến Nghé đường Nguyễn Trung Trực, Quận 1. Buổi gặp do ông Sáu Dân - Bí thư Thành uỷ chủ trì, có chiêu đãi rhum Hiệp Hoà mà ông Sáu nói đùa là rhum Bảo Việt (tên nhà thơ Rum Bảo Việt, Phó chủ tịch Hội Văn nghệ TP). Quả đúng như hình dung của tôi, anh người gầy, dáng cao, chất giọng miền Tây hào sảng. Anh gọi tôi là mầy và xưng tao rất chi gần gụi. Tôi chợt nhận ra không còn khoảng cách giữa anh và tôi - giữa một nhà thơ nhạc sĩ tài hoa và tay lính chiến trường mới thập thò cầm bút. Sau nầy, khi tôi chuyển công tác về 81 Trần Quốc Thảo, Quận 3, cái khoảng cách đó dường như không còn một chút gì, nhất là lúc cùng với những đổi mới trong nước có cơ chậm lại và tình hình Đông Âu đã nát tan, chúng tôi thường cà phê sáng với nhau ở góc sân 81, có sự hiện diện của nhà văn Hạ sĩ quan Ung Ngọc Trí.

Ung Ngọc Trí cũng là dân học sinh miền Nam, nhưng ra Bắc trong những năm 1960 theo con đường đi từ Phnom Penh, Campuchia qua Hồng Kông rồi mới nhập Quảng Châu, Trung Quốc và về Việt Nam. Còn nhà thơ nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền thì đi theo đường cha mẹ tập kết ở Cà Mau, lúc đó anh mới 13 tuổi, về trường Học sinh miền Nam số 14 ở Hải Phòng. Nghe nói từ nhỏ anh đã là cây văn nghệ của trường kháng chiến ở Cà Mau, sau đó là tay văn nghệ có tiếng ở trường học sinh miền Nam số 14 Hải Phòng, từng viết nhạc khi còn là học sinh trung học. Tốt nghiệp đại học Tổng hợp Văn anh về công tác ở Viện Văn học vài năm, mảng Lý luận phê bình trước khi tình nguyện về Nam công tác trong chiến khu R. Hèn gì trong Ban chấp hành Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, anh được phân công trong Hội đồng Lý luận phê bình, cùng với giáo sư Lê Đình Kỵ, Lê Ngọc Trà, là người đàng cựu nhưng luôn luôn cổ suý cho cái mới trong văn học.
Khi xuất hiện một số truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp trên báo chí, anh đã cùng với giáo sư Lê Ngọc Trà, kết hợp với báo Thanh Niên làm một bàn tròn về hiện tượng văn học Nguyễn Huy Thiệp trên báo rất được dư luận chú ý.

Là Uỷ viên Thường vụ rồi Phó Tổng thư ký Hội Âm nhạc TP Hồ Chí Minh, Tổng biên tập tạp chí Sóng Nhạc, là tác giả của hàng chục ca khúc khá phổ biến của một thời, nhưng dường như thơ mới là nơi anh tìm về trú ngụ sau những cơn náo động của thị trường, đặc biệt là thị trường âm nhạc của thành phố luôn không ngừng phát triển. Có lẽ mọi người sẽ thật ngạc nhiên khi thấy sau thành công của những ca khúc Bài ca tạm biệt, Bài ca người lính, hay những khúc ca phổ từ thơ anh như Tình Bác sáng đời ta (Lưu Hữu Phước), Màu cờ tôi yêu (Phạm Tuyên), hay Con đường có lá me bay, Mùa chim én bay (Hoàng Hiệp), anh lại tìm đến với thơ để giãi bày, để được an ủi. Trong bài thơ Tìm lại chính mình (trong tập thơ Tình ca nơi đất mũi - một trong sáu tập thơ của Diệp Minh Tuyền), anh đã viết:

Xin cho tôi không chỉ một lần
Tìm lại được chính mình trên trang sách
Xin cho tôi không chỉ một lần
Được kết hôn với tận cùng sự thật


Tôi còn nhớ trong những buổi cà phê ở góc sân 81 Trần Quốc Thảo, anh là người thường thông báo những diễn biến tình hình trong nước và thế giới trong ngày mà anh thu thập được qua đài BBC và qua các nguồn thông tin khác. Anh luôn luôn lái những thông tin theo chủ đề của mình, không để cho những người cùng cà phê phân tán theo chủ đề khác. Sau nầy tôi mới biết cái biệt danh là anh Hai Thời sự là có từ những lần trò chuyện như vậy, mà nhạc sĩ Xuân Hồng, thường gọi thân mật là anh Ba Mực, hay mở đầu buổi cà phê bằng câu hỏi: Ê, anh Hai, có gì mới không mầy? Cái góc sân 81 Trần Quốc Thảo ngày ấy với sự hiện diện của nhiều nhạc sĩ lẫy lừng: Xuân Hồng, Hoàng Hiệp, Trịnh Công Sơn, Phạm Trọng Cầu, Huỳnh Thơ, Ngô Huỳnh, Hoài Mai, thi thoảng có thêm Phan Nhân, Phạm Minh Tuấn, Tôn Thất Lập, Trần Long Ẩn, Phú Quang... và dĩ nhiên không thể thiếu Diệp Minh Tuyền. Cái góc sân ấy đã là nơi lưu giữ rất nhiều kỷ niệm đẹp về những người đã một thời tạo nên một không khí âm nhạc sôi động, đã là nơi nhen nhóm hình thành nhóm nhạc sĩ Những người bạn, nhóm ca nhạc Dây leo xanh. Rồi đây khi cao ốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật thành phố hoàn thành, thì cái góc sân ấy cùng với quán bia Văn nghệ 81 sẽ chỉ còn trong tâm tưởng những người biết đến nó, còn thực tế là một khoảng lặng đến nao lòng.

Tôi biết nhiều về anh, không phải chỉ qua các văn nghệ sĩ ở 81 Trần Quốc Thảo mà còn qua ông bạn rượu của nhà văn Nguyễn Quang Sáng - người bà con của anh, anh Diệp Kỳ. Biết anh bị bệnh bao tử khá nặng, nhưng dường như cuộc vui nào cũng thấy anh "dô dô" rất tận tình, dù là bia hơi hay rượu đế. Có vài lần tôi có dịp cùng anh về Mỹ Tho quê anh để hỗ trợ văn học, tôi thấy anh luôn trầm lặng khi đứng nhìn dòng nước sông Tiền trôi qua thành phố. Mang tiếng sinh ra ở Mỹ Thọ, nhưng từ nhỏ, khoảng 5 tuổi, anh đã phải tản cư lên Sài Gòn trước khi vào chiến khu Đồng Tháp sống cùng mẹ. Mỹ Tho thành phố quê hương như là một nơi chốn không thực trong thế giới tuổi thơ anh, nên anh đã luôn xem mình là chàng du ca hát lang thang trên quê hương. Chữ du ca được anh nhắc lại nhiều lần trong các ca khúc của mình, có thể một phần là do cuộc đời anh có quá nhiều sự chuyển đổi. Sinh ra trên phố thị sầm uất bên bờ sông Tiền, thuở măng non ở Sài Gòn, thời thiếu nhi ở chiến khu Đồng Tháp và U Minh, tuổi mới lớn ở Hải Phòng, giai đoạn thanh niên làm trai Hà Nội và sau đó vượt Trường Sơn về với miền Nam. Có lẽ cái sự liên tục dời đổi đó đã tạo cho chàng nhạc sĩ trẻ một tâm thức người hát rong. Nhưng Diệp Minh Tuyền là người hát rong có định hướng, anh không ngứa cổ hát chơi mà hát bằng tất cả bầu nhiệt huyết và tinh thần trách nhiệm. Có thể thấy điều đó qua sự phát triển từ Bài ca tạm biệt đến Bài ca người lính và đỉnh cao là Hát mãi khúc quân hành.

Là con người ưa thích hoạt động, không bằng lòng với những điều mình làm được, lại không cố chấp, xơ cứng nên anh nhận được nhiều cảm tình từ người nghe lẫn người đọc. Với chất giọng nhiều âm vang, lại hay nói lớn, nên trong tranh luận nhân lúc cà phê, đôi khi người ngoài nhìn vào tưởng là có chuyện. Anh khá quyết liệt trong tranh luận, nhưng không quá khích hay giáo điều như một số người khác, vì thế anh cũng là người nhận được sự kính trọng trong lòng những văn nghệ sĩ trẻ.

Một con người yêu đời hết mực như nhà thơ nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền mà phải đột ngột lìa đời ở tuổi 57 quả là một sự bất công của con tạo. Như lời một đoạn thơ trong bài Một lần thăm nghĩa trang, nhà thơ Diệp Minh Tuyền đã từng ví:

Đường đời như khúc nhạc
Nghĩa trang - nốt cuối cùng
Đời người khi thôi hát
Về nằm dưới gốc thông


Dù không trải qua những năm tháng trong quân ngũ, dù chưa từng là người lính, nhưng những đóng góp của nhà thơ - nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền trong những ca khúc, những bài thơ về người lính đã biến anh trở thành người đồng đội thân thương của nhiều thế hệ chiến sĩ, đặc biệt là thế hệ chiến sĩ sau ngày 30.4.1975. Và ca khúc Hát mãi khúc quân hành của anh đã trở thành hành trang không thể thiếu trong ba lô người lính và không thể tắt trên môi những người đã một thời là lính cụ Hồ.

Thành phố Hồ Chí Minh, đầu tháng 5.2013.
(Bài đăng An Ninh Thế Giới giữa tháng 5.2013).

Bài viết liên quan

Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm
Nhớ anh Mai Quốc Liên
Bài viết của nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Nhà văn Trầm Hương: Sứ mạng nhà văn là đi tìm những ẩn số
Hàng chục năm nay, nhà văn Trầm Hương (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM) vẫn âm thầm theo dấu chân những anh hùng, người lính, mẹ liệt sĩ… để tìm nhân vật cho những trang sách của mình. Chị ghi dấu ấn đậm nét trong dòng văn học cách mạng hiện nay.
Xem thêm