LTS: Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2025) là dịp để chúng ta tri ân những người làm báo – những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng. Trong số đó, có những người phụ nữ vừa là nhà báo tận tụy, vừa là nhà thơ, nhà văn tài hoa, mang đến cho làng báo một hương sắc rất riêng. Bài viết dưới đây của nhà thơ Nguyên Hùng là một lời chào trang trọng và đầy tình cảm gửi đến ba gương mặt nữ tiêu biểu: Nguyễn Thúy Quỳnh, Như Bình và Phạm Thùy Vinh.

NGUYÊN HÙNG

NGUYỄN THÚY QUỲNH – Nét kiêu hãnh của người giữ lửa phương Bắc

Nguyễn Thúy Quỳnh, sinh tại Nam Định, trưởng thành từ đất Thái Nguyên – nơi chị đã dành trọn cả sự nghiệp sáng tác và làm báo. Hiện là Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên, chị từng giữ cương vị Tổng Biên tập Báo Văn nghệ Thái Nguyên – một tờ báo địa phương nhưng có tiếng vang trong giới văn nghệ cả nước nhờ sự bếp núc kiên trì, khắt khe mà đầy sáng tạo của chị.

Thơ Nguyễn Thúy Quỳnh không ồn ào, không du dương, thậm chí nhiều khi rất quyết liệt. Nó đi vào lòng người bằng những rung cảm âm thầm, chậm rãi nhưng sâu sắc. Nhà phê bình Nguyễn Thanh Tâm từng nhận định: “Thơ chị như một dòng nước ngầm, ban đầu tưởng dịu dàng, nhưng càng đọc càng thấy dằng dặc và dữ dội trong tầng sâu cảm xúc.”

Chị không làm thơ để phô diễn chữ, mà để mở ra những khoảng không của thân phận, ký ức và nỗi buồn đàn bà. Trong bài thơ “Nghĩ lúc 23 giờ 15”, bóng tối và im lặng không còn là bối cảnh, mà trở thành chủ thể – như một nhân vật vô hình, dằn vặt và thao thức: “Trong bóng tối kinh hãi của sự im lặng/ Em quờ tay không chạm được vào anh…”

Ngôn ngữ thơ của chị giàu tính tạo hình, nhiều tầng liên tưởng. Đó là sự kết hợp giữa nhạy cảm nữ tính và tư duy hiện đại, giữa trầm tích văn hóa cổ điển với tiếng nói cá nhân độc lập. Nhiều bài thơ của chị như “Nàng Tô Thị thời siêu thị” còn đặt ra những vấn đề xã hội và thân phận người phụ nữ đương đại – vừa truyền thống, vừa khát vọng thoát ra khỏi định kiến. Đặc biệt, thơ chị thường xuyên xuất hiện cảm thức về “thiếu vắng” – như một dư ảnh kéo dài của chiến tranh, ký ức và cả những mối quan hệ người. Nhưng chính từ sự thiếu vắng ấy, thơ chị khơi dậy khát vọng sống, khát vọng yêu thương.

Lặng lẽ mà ám ảnh, nữ tính mà mạnh mẽ, Nguyễn Thúy Quỳnh là người viết không ngừng đặt câu hỏi cho chính mình và thời đại – bằng thơ. Và trong vai trò người làm báo, chị cũng âm thầm bền bỉ kết nối, biên tập, nâng niu và giữ lửa chữ nghĩa cho một vùng đất từng là cái nôi của báo chí kháng chiến. Chị cũng là người đã tổ chức nhiều cuộc thi có tiếng vang, góp phần tạo nên sinh khí mới cho văn chương và giúp phát hiện được nhiều cây bút triển vọng đến từ nhiều miền đất nước.

NHƯ BÌNH – Người đàn bà thầm lặng vẽ nên những nỗi niềm

Người con gái xứ Nghệ đã có những bước đi ấn tượng từ Trường Phan Bội Châu, đến Sư phạm Vinh và Đại học Báo chí. Như Bình từng là biên tập viên truyền hình, rồi dấn thân sang báo viết, trở thành Thư ký tòa soạn nhiều ấn phẩm lớn như An ninh Thế giới, Cảnh sát Toàn cầu, Văn nghệ Công an… Hiện chị là Thượng tá, Trưởng ban Chuyên đề Báo CAND – một vị trí không ồn ào nhưng có ảnh hưởng rõ nét trong giới báo chí ngành công an.

Như Bình là nhà thơ, nhà văn và cũng là nhà báo tài năng. Thơ chị giàu nội tâm, đầy suy tư triết lý, thể hiện một thế giới nội cảm phức tạp, da diết mà sâu lắng. Tình yêu, nỗi cô đơn, những câu hỏi không lời đáp – tất cả hiện lên trong từng câu chữ như một vết khắc nhẹ nhàng mà ám ảnh: “Em không thể chạy đến tìm anh để nói với anh/ thật ra em rất cô đơn…”

Phong cách thơ của chị đậm chất tự sự, ngôn ngữ giản dị nhưng luôn hàm chứa một tầng sâu nhân bản. Chị không ngại bộc lộ tổn thương, giằng xé; ngược lại, chị hóa giải nó bằng nghệ thuật và sự tỉnh thức. Hình ảnh như “nàng bò cái”, “chiếc xích sắt khóc cùng tôi” là những ẩn dụ đầy nữ tính nhưng cũng quyết liệt và dấn thân.

Viết về thơ Như Bình, PGS-TS Nguyễn Đức Hạnh mô tả thơ của chị như một sự kết hợp độc đáo giữa "lửa" và "nước"—giữa đam mê mãnh liệt và sự dịu dàng sâu lắng. Sự hòa quyện này tạo nên một phong cách thơ vừa dữ dội vừa mềm mại, phản ánh những cảm xúc chân thực và tinh tế của người phụ nữ trong tình yêu và cuộc sống.

Không chỉ trong thơ, văn xuôi và đặc biệt là báo chí, Như Bình cũng để lại dấu ấn bền bỉ. Từ những bài phóng sự lay động về số phận tử tù, tội ác, đến những chân dung tử tế, đầy niềm tin giữa cuộc sống nhiều giông gió, chị đã làm nên một mảng hiện thực báo chí sống động mà thấm đẫm nhân văn. Đặc biệt, bộ sách 6 tập “Những chuyện khó tin nhưng có thật” và 40 tập phóng sự xã hội “Phía sau tội ác”, “Tử tù - Những nỗi đau số phận” do chị tuyển chọn và biên soạn từ chính các bài báo của mình là minh chứng cho một đời viết tận tụy, sâu sát và đậm đặc chất đời – chất báo.

Ngoài văn chương và báo chí, Như Bình còn vẽ tranh và đã có triển lãm cá nhân. Dù đa tài, chị lại sống kín tiếng, khiêm nhường, luôn trân trọng bạn bè. Chị như một dòng suối lặng lẽ, nhưng ai từng đọc chị, từng làm việc cùng chị, đều nhận ra một tâm hồn đẹp, sâu và rất riêng – một người đàn bà thầm lặng, bền bỉ vẽ nên những nỗi niềm bằng tất cả trái tim mình.

PHẠM THÙY VINH – Nơi dịu dàng gặp tinh thần công dân

Phạm Thùy Vinh, người phụ nữ gốc Bắc – quê Nam Định, sinh ra và lớn lên tại Thái Bình – đã chọn Vinh, Nghệ An làm nơi gắn bó lâu dài và sáng tạo. Hiện chị là Tổng Biên tập Tạp chí Sông Lam, Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Nghệ An. Từ học nghề báo chí ra, chị miệt mài với báo viết, thơ ca, và những công việc âm thầm mà đầy giá trị gắn liền với đời sống văn chương địa phương.

Thơ của Phạm Thùy Vinh trực cảm, không cầu kỳ, nhưng luôn ẩn chứa một ý thức công dân sâu sắc. Đó là sự quan sát tinh tế đời sống thường nhật, là sự gắn bó với cộng đồng, là tình yêu thầm lặng nhưng bền bỉ dành cho xứ Nghệ, quê hương thứ hai của chị. Những bài thơ như “Vinh”, “Gửi một tháng Năm” hay “Về quê” không mang dáng dấp cao siêu mà thấm đẫm tinh thần nhân hậu, nhẫn nại – như chính con người chị. Riêng bài thơ dài về thành phố Vinh của chị thì bất kỳ một nhà thơ gốc Nghệ nào cũng phải ghen tỵ, đặc biệt khi được nghe chính tác giả trình bày.

Với văn xuôi, đặc biệt là tản văn và phóng sự, chị mang lại một hình ảnh vừa hiện thực vừa trữ tình về thành Vinh – thành phố không quá ồn ào nhưng có chiều sâu ký ức. Những trang viết trong tập Vinh phố của tôi như những lát cắt mảnh mai mà đầy sức nặng về thời gian, nhân tình, nếp sống. Viết về phố, về người, nhưng thực ra là viết về một tâm hồn luôn khắc khoải với cội nguồn.

Nhà văn Tống Phước Bảo nhận định về văn Phạm Thùy Vinh: "Văn chị, trầm mặc những nỗi lòng. Giàu cảm xúc. Thật sự độ lắng sâu chữ nghĩa như một thứ rượu được ủ đủ thời gian. Thật, thật đến kiệt cùng của cảm xúc, của câu chuyện và thân phận".

Là nhà báo, chị không chọn sự nổi bật mà chọn “bếp núc” cho nghề. Tại Tạp chí Sông Lam, chị âm thầm chăm lo từng chuyên trang, bài vở, gắn bó sát sao với cộng tác viên – từ nhà văn lớn tuổi đến cây bút trẻ. Chị đọc kỹ, biên tập kỹ, trân trọng từng tác phẩm như những hạt mầm quý. Nhiều năm nay, chị cũng là người phụ trách chọn thơ, chọn văn cho chuyên mục Nghệ An Cuối tuần của Báo Nghệ An – một địa chỉ uy tín với bạn đọc yêu văn học trong và ngoài tỉnh.

Ở chị là sự điềm tĩnh, là tinh thần kết nối các thế hệ, là nét dịu dàng nhưng dứt khoát của một người biết rõ văn chương không chỉ để ngắm mà để sống. Chị làm thơ, viết văn, làm báo – tất cả đều mang chung một phẩm tính: trung thực, sâu lắng, không phô trương nhưng để lại dư vang lâu dài.

Phạm Thùy Vinh – người đàn bà lặng lẽ giữa miền Trung nắng gió – đang từng ngày thổi hồn cho chữ nghĩa bằng tất cả tình yêu và lòng tin vào cái đẹp tử tế.

GIAO ĐIỂM THIÊNG LIÊNG: ĐAM MÊ VÀ LÒNG TRẮC ẨN

Ba người phụ nữ – ba tính cách, ba hành trình riêng biệt – nhưng gặp nhau ở một giao điểm thiêng liêng: sống trọn vẹn với văn chương và báo chí. Ở họ, người ta thấy một niềm tin bền bỉ vào cái đẹp, vào sự thật và vào tinh thần công dân. Họ làm thơ, viết báo, điều hành tòa soạn, dìu dắt lớp trẻ, kết nối đội ngũ – tất cả đều bằng một tâm thế tận hiến, lặng lẽ mà không bao giờ mệt mỏi. Không ồn ào trên truyền thông, họ lại hiện diện sâu sắc trong đời sống nghề nghiệp và trong ký ức cảm mến của bạn đọc, đồng nghiệp. Và với họ, cách tiếp cận và xử lý công việc có thể khác nhau, nhưng họ có chung một triết lý: hiệu quả công việc là trên hết.

Điểm chung nữa nơi ba nhà thơ – nhà báo ấy là một trái tim giàu trắc ẩn. Họ không chỉ viết để làm đẹp cuộc đời, mà còn dấn thân vì cộng đồng. Từ những chuyến đi thiện nguyện, từ những lần âm thầm gom góp, vận động, sẻ chia... họ luôn tiên phong khi có thiên tai, mất mát xảy ra với đồng bào, nhất là người nghèo. Riêng nhà thơ Như Bình là người đã gắn bó và khơi nguồn cho nhóm thiện nguyện “Chiếc giày cũ” – một tập thể nhân ái gồm các nhà văn, nhà báo – đã có mặt tại nhiều điểm nóng miền Trung, Tây Bắc trong những đợt cứu trợ sau bão lũ, dịch bệnh. Đó cũng là một phần rất thơ trong con người chị – thứ thơ viết bằng hành động.

Viết về họ – không chỉ để tôn vinh tài năng – mà còn là để tri ân nhân cách. Bằng từng bài thơ, từng trang báo, từng cách ứng xử đầy nhân hậu trong đời thường, họ cho thấy rằng: ngòi bút của người làm văn, làm báo – khi đặt trên nền tảng của yêu thương và trung thực – có thể lan tỏa mạnh mẽ hơn cả những bản tin thời sự nóng hổi.

Cảm ơn họ – ba người đàn bà tài sắc và tận tâm – đã thắp lửa cho nghề, cho chữ nghĩa, và cho chúng ta một niềm tin yên lặng mà kiêu hãnh: rằng người viết chân chính vẫn đang ngày đêm viết bằng cả trái tim mình.