Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 350/2025/NĐ-CP quy định về khuyến khích phát triển văn học đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo động lực cho hoạt động sáng tác, quảng bá và phổ biến văn học Việt Nam trong bối cảnh mới.

Văn học là một dòng chảy bền bỉ nhưng luôn cần những “ngọn gió” chính sách kịp thời để có thể vượt sóng, vươn xa và đi đúng hướng. Ảnh minh họa

Nghị định không chỉ thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Nhà nước đối với văn học - một lĩnh vực nền tảng của đời sống tinh thần xã hội - mà còn đặt ra những định hướng cụ thể, dài hạn nhằm bồi đắp giá trị tư tưởng, thẩm mỹ, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Khuyến khích sáng tác, chú trọng các đề tài lớn của thời đại

Nghị định 350/2025/NĐ-CP quy định rõ các nội dung khuyến khích phát triển văn học, bao gồm: Hỗ trợ phát triển văn học; tổ chức trại viết, trại sáng tác văn học; tổ chức các cuộc thi viết, cuộc thi sáng tác tác phẩm văn học; giải thưởng văn học; hoạt động giới thiệu, quảng bá và phổ biến văn học trong nước và ngoài nước. Đây là những khâu then chốt trong chuỗi giá trị của đời sống văn học, từ sáng tạo đến tiếp nhận, từ bồi dưỡng lực lượng sáng tác đến đưa tác phẩm đến với công chúng.

Một điểm nhấn đáng chú ý của Nghị định là chủ trương tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân, đặc biệt là khuyến khích doanh nghiệp tư nhân... tham gia mạnh mẽ vào hoạt động sáng tác và phát triển văn học. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa không chỉ giúp giảm gánh nặng ngân sách nhà nước mà còn mở ra những không gian sáng tạo mới, đa dạng phương thức đầu tư, hỗ trợ cho văn học trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Nghị định nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc tôn vinh các tác giả, tác phẩm văn học có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, đồng thời bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan. Đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa khẳng định vị thế xã hội của người cầm bút, vừa tạo nền tảng pháp lý vững chắc để văn học phát triển lành mạnh, bền vững.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ nguồn lực khi văn học tham gia thực hiện các nhiệm vụ chính trị do cấp có thẩm quyền giao cho thấy sự gắn kết chặt chẽ giữa văn học và đời sống xã hội. Văn học tiếp tục được khẳng định là công cụ quan trọng trong công tác tư tưởng, tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp lý tưởng, niềm tin và khát vọng phát triển đất nước.

Theo Nghị định, Nhà nước hỗ trợ cho tác giả có tác phẩm văn học được viết, sáng tác, dịch theo các chủ đề, đề tài quy định, bảo đảm giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, phong phú về thể loại, đa dạng về ngôn ngữ thể hiện. Mục tiêu xuyên suốt là định hướng thẩm mỹ, hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống, góp phần xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Danh mục các chủ đề, đề tài được hỗ trợ phản ánh rõ những vấn đề lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước, như: Lịch sử, di sản văn hóa dân tộc; Đảng Cộng sản Việt Nam và cách mạng; biển, hải đảo, biên giới, chủ quyền quốc gia; bảo đảm an ninh, trật tự xã hội; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; công nghệ, chuyển đổi số; biến đổi khí hậu và môi trường...

Bên cạnh đó là các đề tài về con người mới trong sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; phong trào học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh; nông nghiệp, nông dân, nông thôn và xây dựng nông thôn mới; thanh niên, thiếu niên, nhi đồng; người yếu thế; đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn; phòng, chống bạo lực gia đình. Việc mở rộng không gian đề tài vừa bảo đảm tính định hướng, vừa tạo điều kiện cho văn học phản ánh chân thực, sinh động đời sống đương đại.

Nghị định dành dung lượng đáng kể cho các hoạt động giới thiệu, quảng bá tác phẩm văn học thông qua triển lãm, hội chợ sách, xuất bản phẩm điện tử, thư viện số, cũng như việc xây dựng và triển khai các chương trình, đề án trong nước và ngoài nước. Đây là bước đi phù hợp với xu thế chuyển đổi số, ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ, mở rộng không gian sáng tạo và tiếp nhận văn học.

Những tác phẩm được lựa chọn giới thiệu, quảng bá phải là các tác phẩm tiêu biểu, có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, có đóng góp xứng đáng cho sự phát triển của văn học Việt Nam, hoặc đã giành các giải thưởng uy tín trong nước và quốc tế. Điều này góp phần nâng cao chất lượng văn học được giới thiệu ra công chúng, đồng thời quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Có hiệu lực thi hành từ ngày 15.02.2026, Nghị định 350/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng cho đời sống văn học nước nhà. Với hệ thống chính sách đồng bộ, rõ ràng và phù hợp thực tiễn, văn học Việt Nam có thêm điều kiện để phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu, nuôi dưỡng đội ngũ sáng tác, nâng cao chất lượng tác phẩm và lan tỏa mạnh mẽ những giá trị nhân văn, tiến bộ trong xã hội.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, việc đầu tư cho văn học chính là đầu tư cho nền tảng tinh thần của dân tộc - nơi kết tinh trí tuệ, bản sắc và khát vọng vươn lên của con người Việt Nam.

Chính sách là “ngọn gió” cho con thuyền văn chương vươn xa

Văn học là một dòng chảy bền bỉ nhưng luôn cần những “ngọn gió” chính sách kịp thời để có thể vượt sóng, vươn xa và đúng hướng. Việc Chính phủ ban hành Nghị định về khuyến khích phát triển văn học không chỉ mang ý nghĩa hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn thể hiện sự trân trọng của Nhà nước đối với lao động sáng tạo - một lĩnh vực đặc thù, âm thầm nhưng có vai trò quan trọng trong bồi đắp đời sống tinh thần xã hội.

(Nhà văn VÕ THỊ XUÂN HÀ)

Theo nhà văn Võ Thị Xuân Hà, để Nghị định thực sự phát huy hiệu quả, trước hết cần xây dựng cơ chế đãi ngộ tương xứng và bảo vệ nghiêm túc quyền tác giả. Việc cải thiện nhuận bút, nâng tầm các giải thưởng văn học theo hướng uy tín, có giá trị kinh tế thực chất sẽ giúp người viết có thể yên tâm sống với nghề. Song song đó, cần tăng cường các biện pháp bảo hộ bản quyền, đặc biệt trên không gian mạng - nơi vi phạm bản quyền đang diễn ra phổ biến, làm xói mòn động lực sáng tạo của người cầm bút.

Bên cạnh đó, nữ nhà văn nhấn mạnh vai trò của việc đầu tư cho lực lượng sáng tác trẻ và hoạt động lý luận phê bình. Theo bà, văn học chỉ có thể phát triển bền vững khi có sự kế thừa liên tục và được soi chiếu bởi một hệ thống phê bình khách quan, chuyên nghiệp. Các trại sáng tác chuyên sâu, những chuyến đi thực tế đến vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo cần được tổ chức bài bản hơn, tạo điều kiện để người viết trẻ tích lũy trải nghiệm sống - chất liệu không thể thay thế của văn chương.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phương thức phổ biến và quảng bá văn học cần được hiện đại hóa mạnh mẽ. Văn học không thể chỉ dừng lại ở sách giấy truyền thống, mà cần mở rộng sang sách điện tử, sách nói, các nền tảng đọc thông minh.

Đặc biệt, việc kết nối văn học với điện ảnh, sân khấu, âm nhạc sẽ giúp những tác phẩm có giá trị tiếp cận gần hơn với công chúng, nhất là giới trẻ. Cùng với đó, đầu tư cho dịch thuật các tác phẩm tiêu biểu là con đường quan trọng để quảng bá văn hóa và hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Nhà văn Võ Thị Xuân Hà cũng lưu ý, khuyến khích phát triển văn học sẽ khó đạt mục tiêu nếu thiếu vắng độc giả. Do đó, việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng cần được coi là nhiệm vụ song hành. Từ hệ thống thư viện thân thiện, hiện đại đến đổi mới cách dạy và học văn trong nhà trường, tất cả đều nhằm giúp người trẻ cảm thụ được cái hay, cái đẹp của văn học, hình thành nhu cầu đọc sách tự thân thay vì chỉ học để thi.

Theo nhà văn, điều cốt lõi cuối cùng là tạo dựng một môi trường sáng tạo cởi mở, tôn trọng cá tính nghệ thuật nhưng gắn với trách nhiệm xã hội của người cầm bút. Khi nhà văn được tự do tìm tòi, thể nghiệm trong một không gian lành mạnh, văn học sẽ có điều kiện cho ra đời những tác phẩm vừa mang hơi thở thời đại, vừa đậm đà bản sắc dân tộc.

“Khuyến khích phát triển văn học không chỉ là hỗ trợ tài chính, mà là xây dựng một hệ sinh thái văn hóa nơi người viết được trân trọng, tác phẩm được lan tỏa và độc giả được nâng cao tâm hồn”, nhà văn Võ Thị Xuân Hà nhấn mạnh.

Hà An/Báo Văn Hóa