Gần 20 năm kể từ ngày đầu tiên vở diễn về bác sĩ Đặng Thùy Trâm ra đời, NSƯT Huy Thục ngồi điểm lại bao lần rơi nước mắt ở nơi in dấu chân của chị. Rồi ông kể những câu chuyện kỳ lạ mà ông cho rằng: Bác sĩ Đặng Thùy Trâm rất linh thiêng! Nhà thơ Thanh Thảo thì tâm sự, mong nơi chị hy sinh sẽ xây dựng một đền thờ để đón du khách, vì chị rất linh thiêng, chị đã hóa thân vào đất nước.

Nghệ sĩ Mi Lê trong vai bác sĩ Đặng Thùy Trâm

Luôn nhớ đến chị!

Tháng 6.2026, gia đình liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã phối hợp tổ chức một số hoạt động tại tỉnh Quảng Ngãi để tưởng nhớ 55 năm ngày chị Trâm hy sinh (22.6.1970 - 22.6.2025). NSƯT Huy Thục, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh, người đã viết kịch bản cho vở diễn Đặng Thùy Trâm - Sáng mãi ngọn lửa tuổi 20 tâm sự, 20 năm trước, ông đã lặn lội về Đức Phổ - Quảng Ngãi, nơi in dấu chân của liệt sĩ và mang theo danh sách các nhân vật được nêu tên trong nhật ký của chị.

Rồi những lần ông tiếp tục trở lại Đức Phổ, tìm đến con đường rừng đầy hoang sơ với các nghệ sĩ đã sẵn sàng vào vai diễn. Ông muốn mọi người đều phải trải qua cảm giác ở bên cạnh chị Trâm, chị “nhập” vào họ, mỗi người phải đưa tay vốc một nắm đất nơi chị nằm xuống để trong mỗi động tác trên sân khấu đều có thần thái như một người lính ở Trạm xá Bác Mười vào thời điểm nóng bỏng, một vai gánh thương binh, một bên chống càn.

Để đến được nơi chị Đặng Thị Trâm đã hy sinh, nơi đặt Trạm xá Bác Mười, mọi người phải di chuyển bằng chiếc thuyền nhỏ xuyên qua hồ Liệt Sơn, trèo đèo, lội suối, đi sâu vào trong núi rừng hoang vu. Và khi ngồi xuống nơi từng in dấu chân của bác sĩ Đặng Thùy Trâm, nghệ sĩ Huy Thục đã khóc. Rồi tất cả các văn nghệ sĩ đi theo ông cũng òa khóc. Cảm xúc dâng trào đó đã mang lại cho họ tình cảm mãnh liệt, cũng như hóa thân thành công trong vai diễn trên sân khấu.

Nghệ sĩ Huy Thục tâm sự, sau chuyến đi đó, ông lại tiếp tục đọc Nhật ký Đặng Thùy Trâm. Ông không nhớ mình đã đọc đi đọc lại bao nhiêu lần. Có những đoạn nhật ký ông dường như thuộc lòng. Ông tâm sự: “Tôi đọc quá nhiều nên hiểu chị một cách sâu sắc, chị hiện ra trong tâm trí tôi là một con người bình dị, sống rất tình cảm, chị dành tình yêu thương của mình với đồng đội, sau đó lưu lại tất cả trên trang nhật ký. Đọc và ngẫm nghĩ về hành trình của cuốn nhật ký, cùng với nhiều sự trùng hợp kỳ lạ, ông bắt đầu suy nghĩ về chị Đặng Thùy Trâm rất linh thiêng, chị đã đi xa rồi nhưng chị vẫn phù hộ cho mọi người, cho đất nước”.

Nhìn ánh mắt của nghệ sĩ Huy Thục, nghe tiếng nói ấm áp của ông khi nhắc đến bác sĩ Đặng Thùy Trâm, tôi cảm nhận, có lẽ chị vẫn còn ở đâu đây, đồng hành với cuộc sống hiện tại. Nhà báo Trương Uyên Ly, quê ở Hà Nội, là người từng theo sát vệt sự kiện này cách đây 20 năm cũng có mặt cùng gia đình chị Đặng Thùy Trâm tại Quảng Ngãi. Những điều chị kể lại giống như có một sự sắp đặt vô hình trong suốt thời gian sang Mỹ để tìm lại người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu, ông đã cứu cuốn nhật ký bằng câu nói:“Đừng đốt, vì trong đó đã có lửa”.

Nghệ sĩ Huy Thục (ngoài cùng bên phải) và 3 người em gái của bác sĩ Đặng Thùy Trâm giới thiệu cuốn nhật ký mới và chia sẻ về quê mẹ ở Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng)

Chị Trâm linh thiêng!

Suốt mấy ngày đi cùng gia đình bác sĩ Đặng Thùy Trâm và các diễn viên đến từ Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh để tổ chức các hoạt động tại địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, tôi nghe nhiều người nhắc đi nhắc lại cụm từ “Chị Trâm linh thiêng lắm!”. Lần trở lại Quảng Ngãi vào năm 2025, nhân vật đóng vai bác sĩ Đặng Thùy Trâm là diễn viên Mi Lê, quê Hà Nội. Còn trước đó người đóng vai bác sĩ Đặng Thùy Trâm là NSƯT Hoàng Yến.

Khi đã quen nhau trong chuyến đi, đã thấm được sự cảm nhận của đôi bên, nghệ sĩ Huy Thục mới bắt đầu kể những câu chuyện sâu kín hơn trong suốt gần 20 năm viết và lưu diễn vở kịch.

Năm 2006, lần đầu tiên vở Đặng Thùy Trâm, mãi mãi tuổi 20 được công diễn tại Thành phố Hồ Chí Minh, nghệ sĩ Hoàng Yến đã được báo chí ca ngợi: “Chị đã vào vai bác sĩ Đặng Thùy Trâm rất chân thật, lột tả được vẻ đẹp dịu dàng nữ tính mà cương nghị, bất khuất của một người con gái trẻ phải luôn đấu tranh giữa tình cảm khuất sâu trong tâm hồn và trách nhiệm với bà con, với thương binh, với quê hương”.

Lần gặp ở Quảng Ngãi mới đây, Huy Thục tâm sự chuyện bên lề vở kịch và không bao giờ đưa lên sân khấu, đó là những sự trùng hợp ngẫu nhiên và ông cho là sự linh thiêng rất khó lý giải. “Sau những đợt vào vai bác sĩ Đặng Thùy Trâm, nghệ sĩ Hoàng Yến đã lập gia đình và người chồng của chị là một tiến sĩ y khoa. Sau đó chị sinh được một cậu con trai và điều kỳ lạ là khi mới 18 tháng tuổi, cậu bé này đã nói được rất nhiều câu, rồi bất ngờ là nói cả tiếng Anh. Mọi người đã ồ lên rằng cậu bé này thật kỳ lạ!”, nghệ sĩ Huy Thục kể.

Tháng 6.2025, khi đoàn diễn viên của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh ra Quảng Ngãi để phối hợp cùng gia đình bác sĩ Đặng Thùy Trâm tổ chức một đợt lưu diễn, giới thiệu tác phẩm, thăm lại bệnh xá Bác Mười, giao lưu với sinh viên và nhà thơ Thanh Thảo, nghệ sĩ Hoàng Yến đã điện cho thầy Huy Cận và nói “nuối tiếc vì chưa đi cùng đoàn ra Quảng Ngãi trong chuyến này”. Chị cũng thông báo với ông tin vui rằng, cậu con trai thần đồng đã bắt đầu thi đại học, với thành tích học tập đặc biệt của cháu nên sẽ được tuyển thẳng vào một trường danh giá.

Hóa thân vào đất nước

Hy vọng nơi bác sĩ Đặng Thùy Trâm hy sinh sẽ được xây dựng một đền thờ, từ đó kết nối, mở tuyến du lịch giáo dục lịch sử gắn với tâm linh cho thế hệ trẻ. Vì với nhân dân Việt Nam, bác sĩ Đặng Thùy Trâm là một người hiển linh như Thánh Gandhi, như chị Võ Thị Sáu.

(Nhà thơ THANH THẢO)

Tháng 6.2025, gia đình bác sĩ Đặng Thùy Trâm cũng giới thiệu tới bạn đọc cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm và những câu chuyện mới. Trong tác phẩm này, nhà thơ Thanh Thảo viết lời giới thiệu với tựa đề: Đặng Thùy Trâm - Tình yêu gửi lại mai sau. Tháng 12 vừa qua, tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh sau khi trao giải vẫn còn nhiều người bàn cãi. Nhưng khi đọc những dòng đầu tiên mà chị Đặng Thùy Trâm tự sự trong cuốn nhật ký trước khi vào chiến trường, bạn đọc sẽ cảm nhận được chị cũng có những góc nhìn rất thật về cuộc sống giống như Bảo Ninh: “Tôi viết vì nhu cầu của bản thân, vì cuộc sống đòi hỏi”.

Nhà thơ Thanh Thảo trong buổi tọa đàm tổ chức tại Trường Cao đẳng y tế Đặng Thùy Trâm cũng nhắc đi nhắc lại sự linh thiêng của chị Trâm, chị đã hóa thân vào đất mẹ. “Kỷ niệm ngày chị Đặng Thùy Trâm hy sinh, tỉnh Quảng Ngãi đã có một quyết định rất sáng suốt, đó là 2 xã Ba Trang, Ba Khâm (thuộc huyện Ba Tơ cũ) được gộp thành một đơn vị hành chính mới và đặt tên là “Xã Đặng Thùy Trâm”, nhà thơ Thanh Thảo tâm sự; đồng thời chia sẻ, phong tục của những làng quê Việt Nam từ xa xưa, đối với những người được gọi là “tiền hiền” là người có công với làng xã, người dân sẽ tôn vinh và lấy họ tên của người đó đặt cho địa phương mình. Giờ đây chị Đặng Thùy Trâm đã trở thành một “bậc tiền hiền” ở vùng cao Ba Tơ anh hùng. 

Lê Văn Chương/Báo Văn Hóa