NGUYỄN KHẮC PHÊ

Những tác phẩm của nhà văn Trần Bảo Định sáng tác từ năm 2014 đến 2024.

Tôi dùng từ “rất lạ” với nhiều căn cứ. Trần Bảo Định sinh năm 1944 tại làng An Vĩnh Ngãi (Long An); dù “đời văn” chỉ có hơn chục năm, nhưng đến nay ông đã có đến 33 tác phẩm. Đã đành văn chương “quý hồ tinh”, 33 tác phẩm ấy không phải đều xuất sắc, nhưng ít có nhà văn nào mà tác phẩm có được nhiều cái lạ như của Trần Bảo Định.

Nhà văn của vùng đất phương Nam

Cái lạ đầu tiên có lẽ chính là ít có nhà văn nào dù đời sống văn chương còn chưa quá dài nhưng lại được các nghiên cứu sinh nhiều trường đại học chọn làm luận văn như Trần Bảo Định. Một sự lạ khác là trong bối cảnh sách văn học, nhất là những tác phẩm không có nội dung bám theo thị hiếu, trào lưu rất khó được xuất bản, thì sách của Trần Bảo Định vẫn được các nhà xuất bản đầu tư đưa ra thị trường. Số lượng in mỗi tác phẩm từ 1.500 đến 2.000 bản, tuy không nhiều nhưng cũng là mức ổn định với một cây bút không làm truyền thông, không có nội dung giật gân, câu khách. Những điều này chứng tỏ tác phẩm của Trần Bảo Định đã đạt đến những giá trị nghệ thuật và nhân văn, có sức cuốn hút độc giả.

Trần Bảo Định từng là sinh viên Văn khoa Trường Đại học Đà Lạt. Học vấn ban đầu ấy đã giúp anh tự học, nghiên cứu không ngừng. Với vốn kiến thức và vốn sống phong phú, tham gia cách mạng từ thời còn là sinh viên và liên tục hoạt động trong một ngành có điều kiện tìm hiểu, bám sát các vùng đất phía Nam, Trần Bảo Định dù đến với làng văn khá muộn nhưng đó lại là lúc cây bút của ông tràn đầy năng lượng.

Các tác phẩm của Trần Bảo Định cung cấp cho bạn đọc một lượng kiến thức có thể gọi là “khổng lồ” về vùng đất phương Nam phì nhiêu, giàu sự tích lịch sử và cách mạng. Chúng ta được thấy hầu như toàn bộ lịch sử và đời sống ở đây, từ thời mở đất đến những cuộc chiến đấu anh hùng chống ngoại xâm; từ tên các sông rạch đến quá trình hình thành những đền miếu trên mọi vùng quê; từ các món ăn dân dã đến những câu ca dao và giai thoại… Chưa nói đến nghệ thuật thể hiện, với những tư liệu ngồn ngộn đó cũng đã mang lại một giá trị đáng kể khi bàn đến tác phẩm của Trần Bảo Định. Có nhiều nhận xét cho rằng, những tác phẩm của Trần Bảo Định chính là một điển hình tiêu biểu cho dòng văn học tư liệu đang ngày càng được chú ý hiện nay.

Bằng những tác phẩm của mình, Trần Bảo Định đã tiếp nối con đường của thế hệ nhà văn Nam bộ đi trước, tiếp tục hành trình miêu tả về con người và vùng đất phương Nam của Tổ quốc thật sống động, tạo dấu ấn trong lòng bạn đọc.

Từ kể chuyện đến nghiên cứu lịch sử

Nhiều người công nhận, Trần Bảo Định xứng đáng với danh hiệu “Người kể chuyện dân gian hiện đại”. Nếu dùng cách thống kê, phương pháp mà các nhà nghiên cứu hay áp dụng để khảo sát một tác giả, chúng ta thấy trong truyện ngắn Lão Năm cối đá mở đầu tập truyện Mưa bình nguyên, Trần Bảo Định đã trích dẫn ca dao đến 6 lần.

Chất dân gian của Trần Bảo Định còn thể hiện ở cách dựng truyện, thường là bắt đầu nêu tên một địa danh, một nhân vật ngộ nghĩnh hoặc kỳ quặc gợi trí tò mò của độc giả (như “Năm cối đá”, “Hai siêu đất”, “Ông Tư giải quyết”…), rồi dần dần hé mở từng lớp màn bí mật của câu chuyện. Ông cũng khéo léo vận dụng lối nói hài hước, đố tục giảng thanh, tiếu lâm... một cách “dân dã”. Như nhà văn Bích Ngân, khi nhận xét về tác phẩm đầu tay của ông là Kiếp ba khía, đã cho rằng: “Trần Bảo Định đã sử dụng ngôn ngữ Nam bộ một cách dân dã, hài hước, nhưng bên cạnh giọng văn hóm hỉnh lại có ẩn chứa chiều sâu triết lý”.

Trong số những tác phẩm của Trần Bảo Định có một truyện ngắn khá đặc biệt với nhan đề Thương những ngày… (nằm trong tuyển truyện ngắn cùng tên). Chỉ với hơn chục trang in, truyện ngắn đã chứa đựng cả 3 nét đặc sắc của Trần Bảo Định: vừa như một nhà văn sinh thái học, vừa là người kể chuyện dân gian hiện đại và khéo chuyển tải một nội dung mang chất sử thi. Truyện chỉ có 2 nhân vật “bé mọn”, sống ở một làng quê yên bình bên sông Bảo Định nhưng ở đó, có không gian sinh thái đậm chất riêng vùng sông nước, có câu chuyện tình dân dã mà cao thượng, và có cả những nghiệt ngã của vở kịch lòng người.

Những năm gần đây, nhà văn Trần Bảo Định dành nhiều tâm sức cho các công trình nghiên cứu, thể hiện qua gần chục cuốn sách đã xuất bản, trong đó bộ sách 3 tập Đất Việt, trời Nam liệt truyện và Dấu thời gian được nhiều người tìm đọc. Ở đó, Trần Bảo Định đã cho thấy ngoài năng lực viết văn còn là bản lĩnh chính trị vững chắc khi viết về những nhân vật lịch sử như Nguyễn An Ninh, Tạ Thu Thâu…

Nguồn: Sài Gòn Giải Phóng