Ngày 16.9, tại Hội trường Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TPHCM, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức Hội thảo tổng kết Văn học Việt Nam sau năm 1975 với chủ đề: “Thành tựu cơ bản của văn học Việt Nam sau năm 1975 – Diện mạo, khuynh hướng và thể loại”. Đây là sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động tổng kết 50 năm văn học nghệ thuật Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất.

PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp – Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình Hội Nhà văn Việt Nam điều hành hội thảo

Tham dự hội thảo có nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch, nhà văn Nguyễn Bình Phương – Phó Chủ tịch và các Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam: Nguyễn Thị Thu Huệ, Bích Ngân, Hữu Việt, Phan Hoàng, Lương Ngọc An.

Chủ trì hội thảo có nhà văn Nguyễn Bình Phương, nhà văn Bích Ngân và PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp – Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình Hội Nhà văn Việt Nam.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam phát biểu khai mạc

Phát biểu khai mạc hội thảo, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều khẳng định nền văn học Việt Nam sau năm 1975 đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật. Không chỉ phản ánh chân thực hiện thực đất nước mà 50 năm qua văn học còn đồng hành cùng công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc và khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Nhiều tác phẩm giá trị đã ra đời, trở thành nền tảng quan trọng cho chiến lược phát triển văn học trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Tuy vậy, theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, văn học hiện nay vẫn còn những hạn chế, thiếu vắng các tác phẩm có tầm vóc lớn phản ánh trọn vẹn hơi thở thời đại, sức lan tỏa của văn học trong xã hội chưa thật sự mạnh mẽ, sự gắn kết giữa sáng tác với nhu cầu độc giả trẻ còn nhiều khoảng trống. Đây là những thách thức đặt ra cho nền văn học Việt Nam trong chặng đường tiếp theo.

Trong phát biểu đề dẫn hội thảo, nhà văn Nguyễn Bình Phương cho rằng việc tổng kết lần này không phải để khép lại một giai đoạn mà nhằm tạo đà cho bước phát triển mới của văn học Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp và chất lượng hơn. Điều quan trọng là bảo đảm tính liền mạch và kế thừa, đồng thời thúc đẩy đổi mới trong sáng tác, lý luận và phê bình.

Nhà văn Nguyễn Bình Phương – Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam phát biểu đề dẫn

Theo nhà văn Nguyễn Bình Phương, để hiện thực hóa mục tiêu này, Hội Nhà văn Việt Nam cần tăng cường hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ sáng tác trẻ, mở rộng hợp tác quốc tế để đưa văn học Việt Nam ra thế giới; đồng thời ứng dụng công nghệ số nhằm lan tỏa tác phẩm đến đông đảo công chúng. Đây được xem là những giải pháp căn cơ giúp văn học Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Hội thảo đã thu hút sự tham dự của đông đảo nhà văn, nhà nghiên cứu, nhà phê bình văn học với 11 tham luận của các tác giả trực tiếp trình bày: Trần Lê Hoa Tranh, Nguyễn Thành Thi, Võ Văn Nhơn, Bích Ngân, Lê Thiếu Nhơn, Phan Hoàng, Bùi Thanh Truyền, Trần Hoài Anh, Lê Đình Trường, Hà Thanh Vân, Lê Quang Trạng cùng ý kiến thảo luận của hai nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, Phùng Quý Nhâm và nhà thơ Hoàng Quý.

Những tham luận và ý kiến đã khái quát nhiều loại hình từ văn xuôi, thơ ca, lý luận đến phê bình và cả kịch văn học. Các đại biểu cùng phân tích thành tựu, diện mạo và sự biến đổi của văn học Việt Nam gắn với bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội trong nước và quốc tế. Đối tượng nghiên cứu cũng trải rộng từ văn học đại chúng, tinh hoa đến văn học thiếu nhi và văn học vùng miền, với nhiều khuynh hướng mở rộng khác nhau.

Một trong những tham luận đáng chú ý là của PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh – Viện phó Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh, khi cho rằng nền văn học Việt Nam đã có đóng góp và ý nghĩa lớn trong việc xây dựng đất nước, giúp chúng ta nhìn rõ cơ hội và thách thức, đồng thời mở ra cơ hội vàng để nâng cao vị thế văn học Việt Nam trên toàn cầu. Sắp tới, để phát triển văn học Việt Nam, cần chú trọng xây dựng cơ chế khuyến khích sáng tác, đặc biệt ở thể loại mới; đẩy mạnh hoạt động tăng cường quảng bá văn học Việt Nam ra thế giới thông qua dịch thuật và hợp tác quốc tế; phát triển văn học số, tận dụng nền tảng công nghệ để tiếp cận độc giả trẻ; tập trung nuôi dưỡng tài năng văn học trẻ, tạo môi trường sáng tác gắn với đời sống xã hội…

Trong khi đó, nhà thơ Phan Hoàng với tham luận “50 năm thơ Việt nhìn từ TP Hồ Chí Minh” đã cho rằng, do đặc thù về địa lý và lịch sử, hoạt động sáng tạo thi ca 50 năm qua (1975-2025) của Sài Gòn – TP Hồ Chí Minh có nhiều nét khác biệt so với những tỉnh thành khác: “Không ở đâu trên đất nước hình chữ S có lực lượng sáng tác văn học đa dạng như TPHCM sau ngày hòa bình 30.4.1975. Có những người từ chiến khu hay tập kết miền Bắc trở về. Có những người sinh trưởng hoặc đến sống, làm việc, hoạt động tại Sài Gòn từ trước năm 1975. Và đông đảo nhất là những người trưởng thành hoặc chào đời sau ngày Tổ quốc thống nhất đã hội tụ về đây học tập, làm việc, sáng tác và cống hiến”.

Theo nhà thơ Phan Hoàng: “Sài Gòn – TPHCM là mảnh đất “hiệp chủng quốc” thu hút nhân tài khắp cả nước. Người Sài Gòn các thế hệ cũng vốn xuất thân từ nhiều nơi trên cả nước hội tụ về học tập, sinh sống, lập nghiệp. Đội ngũ các nhà thơ cũng vậy. Nhờ đó, thi ca TPHCM vừa đa sắc, đa thanh, đa giọng điệu lại vừa hấp thu truyền thống đất này đã trở nên năng động, uyển chuyển trong đổi mới nghệ thuật thi pháp, khuynh hướng sáng tác, phương thức thể loại, diễn ngôn chuyển tải”.

Vì hội thảo chỉ tổ chức một buổi sáng nên còn nhiều ý kiến chưa được phát biểu trong khi thời gian đã quá 12 giờ trưa. PGS-TS Nguyễn Đăng Điệp đã đại diện chủ tọa đoàn phát biểu tổng kết. Dù chưa thật trọn vẹn nhưng cuộc hội thảo để lại nhiều dư âm và các nhà văn sẽ tiếp tục suy nghĩ, phát biểu quan điểm của mình trên các diễn đàn.

Sau cuộc hội thảo lần này ở TPHCM, chuỗi hoạt động tổng kết thành tựu 50 năm văn học Việt Nam do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức sẽ còn tiếp tục diễn ra tại Đà Nẵng và Hà Nội. Tất cả các tham luận sẽ được đăng tải dần trên Vanvn.vn.

Bài: HOÀNG THI

Ảnh: TRƯƠNG ANH QUỐC