ĐỖ NGUYÊN THƯƠNG

(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) - Tiểu thuyết Sự cứu chuộc thành công về phương diện nghệ thuật khi đan xen, gắn kết hài hòa giữa thực tế và hư cấu, có bức tranh đa diện; có việc giải quyết những tình huống diễn biến tâm lý, nội tâm nhân vật phức tạp, đa chiều. Sự cứu chuộc thành công về phương diện nội dung, là bài ca nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về nét đẹp phẩm chất của các chiến sỹ công an nhân dân. Tác phẩm có cái kết đẹp, hấp dẫn, hướng thiện, nhân văn và kết truyện đã làm sáng rõ nội dung nhan đề Sự cứu chuộc.

Bìa tiểu thuyết Sự cứu chuộc

Đọc nhan đề chắc hẳn độc giả không khỏi suy nghĩ, bản thân nhan đề là một động từ đã được danh từ hóa. Chiết tự ra thì cứu là cứu vớt, là giải thoát, chuộc là mua lại cái đã mất bằng tiền bạc (vật chất), công sức hoặc cả hai. Vậy động từ cứu chuộc là hành động giải thoát, cứu giúp hoặc chuộc lại một ai đó khỏi tình trạng nô lệ, đau khổ, tội lỗi hoặc sự mất mát bằng cách trả một cái giá hoặc sự hy sinh tương xứng. Sự cứu chuộc là động từ đã được danh từ hóa, chỉ hành động đẹp, ý nghĩa của con người. Ngày hôm nay, đúng 19/8, ngày truyền thống của lực lượng công an nhân dân, đọc tác phẩm của Viên Nguyệt Ái viết về những phẩm chất cao đẹp, đáng quý, đáng trân trọng của công an, tôi thấy thầm biết ơn em vì đã nói thay bao người về lòng biết ơn dành cho các chiến sỹ công an nhân dân qua tiểu thuyết mang tên Sự cứu chuộc.

Viên Nguyệt Ái là một tác giả trẻ nhưng tên tuổi không còn lạ lẫm trên văn đàn. Tác giả có hoàn cảnh đặc biệt và sự nỗ lực phi thường  được ghi nhận bởi sự ra đời của hơn 10 tác phẩm thuộc đủ các thể loại thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết…gần đây, tác giả còn thể hiện năng lực qua việc vẽ tranh, viết thư pháp … mỗi tác phẩm là một bông hoa đẹp, thể loại khác nhau, hương sắc khác nhau nhung cùng chung một gia trị nhân văn, hướng thiện, cùng chung một niềm tin trong sáng vào những phẩm giá người (cho dù học thuần túy tốt hay có cả phẩm chất tốt và xấu đan xen…).

Tiểu thuyết Sự cứu chuộc bám sát đặc trưng thể loại: dung lượng; nhân vật, tuyến nhân vật, với đời sống nội tâm phức tạp được thể hiện qua tập sách khá dày dặn (367 trang) với nhiều trang văn giàu chất thơ.

Nội dung tiểu thuyết Sự cứu chuộc viết về lực lượng công an nhân dân, tiêu biểu có nhân vật Phạm Đức Thuần, người nhìn bề ngoài hiền như cái tên vậy nhưng bên trong, anh lại sở hữu tính cách điềm đạm, có tấm lòng nhân ái, bao dung và những cử chỉ dành cho người thân đặc biệt ấm áp như mặt trời xuất hiện làm mùa đông hửng nắng. Trong công việc, anh xử lý tình huống khéo léo và hành động mưu trí, dũng cảm, trong anh, hội tụ những nét đẹp đáng quý của các chiến sỹ công an nhân dân. Bên anh là chỉ huy Lê Giang, xuất hiện ít hơn nhưng để lại ấn tượng về một cán bộ chỉ huy mưu trí, tinh tường và luôn biết quan tâm đồng đội, luôn tìm cách xử lý tình huống linh hoạt nhất đảm bảo tối đa sự an toàn cho đồng đội. Bên anh còn các chiến sỹ ít được nhắc tên nhưng đã âm thầm lặng lẽ sử dụng công nghệ cao, góp phần cho việc phá án thành công. Anh Giang, anh Thuần và nhiều chiến sỹ khác đã hết lòng tận tâm vì nhiệm vụ như: Chử Tiến Trung, Nguyễn Thế Hoàng, Nguyễn Trung Hải, Lương Thảo Yên... chính  là những mảnh ghép cùng tạo nên bức tranh hoàn mỹ về vẻ đẹp của lực lượng công an nhân dân , xứng danh với danh hiệu đẹp được Cụ Hồ dành tặng “Công an của ta là Công an nhân dân, vì dân mà phục vụ và dựa vào dân mà làm việc”. Vâng, vì nhân dân mà làm việc nên các anh đã cần mẫn, hy sinh những hạnh phúc cá nhân, những giây phút đầm ấm, bình an bên gia đình để lao vào “chuyên án”, chuyên tâm cho công việc. Về bản chất, các anh cũng là những người bình thường, cũng có những nhu cầu bình thường như bao người khác. Nhưng vì công việc, vì nhân dân mà nhiều khi những niềm vui bên gia đình bị cản trở, những nhu cầu hạnh phúc cá nhân bị kìm nén. Nhưng mọi khó khăn của cuộc sống không làm các anh nhụt chí. Các anh thuộc tuyến nhân vật chính diện, nhân vật thuần túy tốt. Bên cạnh các anh có những người lao động bình thường, cũng thuần túy trong sáng như nhân vật Sáng (tên thường gọi là Đần), nhân vật bà mẹ của Sáng, của Kiều Duyên, của Thu An, Thu Bình…họ hiền lành, chân chất, như khoai, sắn đồng quê chỉ biết sống thật tốt, làm việc tốt và giàu lòng vị tha, nhân hậu. “Cụm nhân vật” này, đáng bàn là Sáng. Tên cha mẹ đặt là Sáng nhưng sau tai nạn, phải sống cuộc sống thiếu ánh sáng, tâm trí không sáng suốt, không bình thường như xưa. Khi có vợ (là do Duyên tự nguyện gắn kết), Duyên thường gọi Sáng là Đần với tình thương và sự trìu mến. Đần yêu Duyên bằng thứ tình yêu trong sáng như pha lê, yêu vô điều kiện và luôn dành sự tốt đẹp nhất cho Duyên. Khi Duyên mất tích, Đần như bị mất đi niềm vui sống. Căng tràn và choáng ngợp tâm trí chỉ còn là Duyên, chỉ một câu hỏi Duyên đâu và chỉ một niềm tin sắt đá Duyên sẽ trở về.

Nhà văn Viên Nguyệt Ái và nhà phê bình văn học Đỗ Nguyên Thương

Còn Duyên, vốn dĩ ban đầu có tên rất đẹp là Quế Tâm. Hoàn cảnh xô đẩy, cha nát rượu vì bất đắc chí, mẹ kế đối xử không tốt với chị em Tâm. Và thật không may, Tâm trở thành nạn nhân của hành động loạn luân (do người cha say xỉn, ngỡ con gái là người vợ cũ và đã hành động như kẻ điên rồ, mất lý trí). Dẫu chỉ một lần duy nhất, nhưng vết thương lòng không thể hàn gắn và Tâm đã phẫn chí, đi bụi và bán linh hồn cho quỷ dữ, dạt trôi theo phận đời gái làng chơi. Cuộc đời Duyên có thể sẽ dạt trôi theo sự xấu xa, đánh mất phẩm giá mãi mãi nếu không gặp Sáng. Sự trong sáng đến vô ngần của Sáng đã khiến Duyên được cứu rỗi linh hồn. Chính Sáng đã cứu chuộc Duyên khỏi bóng đêm u ám. Họ nên duyên và từ đó, Duyên với Đần có những tháng ngày hạnh phúc đích thực. Rồi, chẳng được bao lâu thì lại một biến cố bất ngờ ập đến, Duyên bị bọn xấu bắt cóc, lại trôi theo dòng đời lẩn khuất, khổ cực, thân hình tiều tụy, quần áo nát bươm, sống chui lủi nơi những xó xỉnh bẩn thỉu … và lai dạt trôi về hang ổ “Club Mặt Trời đêm”,  nơi có ông chủ vốn phẩm chất xấu xa: buôn ma túy, nuôi và sử dụng gái làng chơi, cả thiếu nữ và “thiếu nam” trong bước đường cùng dạt vào cạm bẫy. Vì thời gian trước đó, lão Thiệu Đồng đó mê Duyên, rồi vợ lão ghen, và muốn trả thù bằng việc thuê người bắt cóc Duyên. Thăng trầm đời Duyên là tổng hợp những thăng trầm của bể khổ trầm luân dành cho người phụ nữ.

Tiểu thuyết Sự cứu chuộc còn có các nhân vật khác, họ có thể xếp vào hàng đơn tuyến phản diện (Thiệu Đồng, Ông Ba Mươi, Đại Xoăn, mụ vợ Thiệu Đồng, Tuần vệ sỹ…Họ mang trong mình cả cái xấu và cái tốt. Bên Duyên khổ đau có bạn tốt Thu Bình giàu mơ mộng và bị kẻ xấu lợi dụng, có Thu An chịu hậu quả trả thù, chết thay Thu Bình do hình thức giống Thu Bình như đúc (sau trận Thu Bình thoát khỏi nanh vuốt kẻ xấu); có em gái Duyên luôn thương yêu chị…Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết này thật sự phong phú và có tính cách đa diện, có những diễn biến nội tâm phức tạp, mang đậm nét đặc trưng vốn có của tiểu thuyết. Sáng (Đần) trong sáng như pha lê; Ông Ba Mươi, Thiệu Đồng, Đại Xoăn, Tuần vệ sỹ… đa số dính vào “tam độc tham sân si” nhưng cũng có người do hoàn cảnh xô đẩy vào con đường xấu và trong sâu thẳm mỗi người vẫn còn chút le lói chút ánh sáng lương tri.

Tiểu thuyết Sự cứu chuộc thành công về phương diện nghệ thuật khi đan xen, gắn kết hài hòa giữa thực tế và hư cấu, có bức tranh đa diện; có việc giải quyết những tình huống diễn biến tâm lý, nội tâm nhân vật phức tạp, đa chiều. Sự cứu chuộc thành công về phương diện nội dung, là bài ca nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về nét đẹp phẩm chất của các chiến sỹ công an nhân dân. Tác phẩm có cái kết đẹp, hấp dẫn, hướng thiện, nhân văn và kết truyện đã làm sáng rõ nội dung nhan đề Sự cứu chuộc.

Dẫu đây đó bạn đọc có thể đòi hỏi cao hơn ở tính ly kỳ hoặc sự phức tạp hơn nữa của nội tâm nhân vật, nhưng nhìn chung, đây là một tiểu thuyết thành công. Tôi yêu những trang văn giàu chất thơ, yêu cách viết tiểu thuyết và vốn ngôn từ, vốn sống, vốn tri thức đầy đặn được tích lũy từ nhiều kênh khác nhau của em - của tác giả trẻ nghị lực và tài năng Viên Nguyệt Ái. Tác phẩm của em là minh chứng cho việc trong mỗi con người đều có một người khổng lồ, nhiệm vụ của chúng ta là thắp sáng, là kiên quyết hành động để con người khổng lồ đó thức dậy, cống hiến, đam mê và sáng tạo. Và niềm tin trong sáng của em về việc bất cứ nhân vật nào dù tội lỗi cũng có khả năng hoàn lương đã khiến cho cuộc đời này thêm đẹp, thêm ý nghĩa.

Việt Trì, ngày 19/8/2026

Đ.N.T