Sau gần 60 năm thân phận còn chìm trong bóng tối lịch sử vì những đặc thù khốc liệt của chiến trường đô thị, 49 chiến sĩ Biệt động Sài Gòn quả cảm năm xưa nay đã chính thức được công nhận là Liệt sĩ. Bài viết của Trần Đôn không chỉ là lời kể về hành trình kiên trì tìm lại danh tính cho đồng đội của những người còn sống, mà còn là nén tâm nhang thành kính dâng lên những người anh hùng đã 'hóa thân vào hồn đất' nghìn năm, nay đã có một mái nhà chung để hội ngộ trong niềm thổn thức của lịch sử.

TRẦN ĐÔN

Chúng tôi đến thăm công trình bia tưởng niệm chiến sĩ Biệt Động Sài Gòn vào một ngày đầu tháng 12 năm 2025. Công trình đang được xây dựng bên trong nghĩa trang liệt sĩ thành phố, với diện tích khoảng 150 mét vuông, dự kiến kịp hoàn thành vào lễ kỷ niệm 81 năm ngày Quân đội Nhân dân Việt Nam và 80 năm ngày thành lập lực lượng vũ trang Đặc công - Biệt động (06/01/1946-06/01/2026).
 

Lễ khánh thành bia tưởng niệm chiến sĩ Biệt động Sài Gòn-Gia Định tại Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố ngày 4/1/2026.

TỪ DI NGUYỆN CỦA CÁC “LÃO THẦN”

Năm mươi năm sau ngày thống nhất đất nước, Đảng và Nhà nước đã thực hiện nhiều chính sách đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn, quan tâm chăm sóc đến từng gia đình TBLS, người có công với cách mạng… tạo hiệu ứng xã hội lan tỏa. Tuy nhiên, đây đó vẫn còn những trường hợp chưa được ghi nhận đầy đủ. Đó là trường hợp của 49 chiến sĩ Biệt Động hy sinh trong Tổng tấn công Tết Mậu Thân 1968 vào các mục tiêu trọng điểm của Mỹ-Ngụy.

Họ là những chiến sỹ Biêt động Sài Gòn Gia Định xuất kích từ bộ chỉ huy tiền phương của chiến dịch- Phở Bình- số 7 Yên Đỗ, trong đêm mồng một Tết Mậu Thân 1968. Năm mục tiêu của đêm ấy là: Tòa đại sứ Mỹ, Dinh Độc lập, Bộ Tổng tham mưu (ngụy) Đài phát thanh Sài gòn, Bộ tư lệnh Hải quân. 88 cán bộ chiến sỹ ta như những “Kinh Kha” ra đi không hẹn ngày trở lại.

 Kết quả của cái đêm “trời long đất lở” ấy là 61 người nằm lại chiến trường, 17 người còn lại bị thương và bị địch bắt. Sau hòa bình nhà nước đã công nhận liệt sỹ cho 12 người, phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT cho tất cả 5 đội Biệt động tham gia trận đánh. Thế nhưng còn lại 49 người của 5 đội đã hy sinh thì vì nhiều vướng mắc trong thủ tục nên đến nay vẫn chưa được công nhận.

Trong 49 cán bộ chiến sỹ đã hy sinh này, hầu hết do chưa tìm ra hài cốt, chưa tìm được lý lịch nhân thân thật sự mà chỉ biết bí danh, có người chỉ có cái tên chiến đấu như thằng Ba, thằng Bảy… vì vậy không đáp ứng các qui định của cơ quan nhà nước về thủ tục công nhận liệt sỹ.

Đây chính là trăn trở của những người cán bộ từng là chỉ huy lực lượng Biệt động còn sống sót đến hôm nay như các ông Mười Thơ, Tư Chu (nguyễn Đức Hùng), bảy Sơn (Trần Minh Sơn) ... Trước khi nhắm mắt lìa đời các vị vẫn cảm thấy ray rức là mình còn nợ những đồng đội cũ một món nợ ân tình khó trả.

Cảm kích tấm chân tình của các vị tiền bối, cũng như ý thức trách nhiệm trước lịch sử, Ban chủ nhiệm câu lạc bộ truyền thống kháng chiến khối vũ trang Biệt Động thành phố đã quyết tâm thực hiện việc ghi nhận công lao của các chiến sỹ Biệt động- đặc biệt là của 49 người mà thân phận còn chìm trong bóng tối của lịch sử.

VẠN SỰ KHỞI ĐẦU NAN

Cho đến hôm nay, có thể xoa tay hoan hỉ mà nói rằng: Tết này, các anh có thể tụ hội về đây, sau 57 năm “đầu ghềnh cuối bãi”. Công trình bia tưởng niệm được xây dựng nơi trang trọng của nghĩa trang thành phố. Được thiết kế đẹp, ý nghĩa với biểu tượng là những địa điểm các anh đã tận hiến cuộc đời mình. Ngoài là nơi ghi nhớ vinh danh các anh hùng liệt sỹ, nó còn là “địa chỉ đỏ” cho thế hệ trẻ- đặc biệt là sinh viên các trường đại học lân cận, đến để tìm hiểu, học tập về lòng quả cảm, sự hy sinh của một thế hệ đầu trần chân đất, nhưng khí phách xoay chuyển càn khôn.

Để có được hôm nay, là cả một sự phấn đấu kiên trì bền bỉ của tập thể Câu Lạc Bộ Truyền thống Kháng chiến khối Vũ trang Biệt Động: Từ xin chủ trương của các ban ngành hữu quan, của Ủy Ban Nhân Dân và Thành Ủy. Trong quá trình đó, cũng không thiếu những luồng ý kiến trái ngược nhau, đôi lúc tưởng là buông xuôi. Nhưng cuối cùng lẽ phải và lòng biết ơn đã được tôn trọng.

Ngoài ra phải kể đến những Mạnh thường quân như Ngân hàng Đông Á và nhiều cá nhân ẩn danh khác.

Và cũng không thể không nói lời cảm ơn đến những điểm tựa tinh thần như sự quan tâm sâu sát, động viên gần như thường trực của ông Lê Hoàng Quân nguyên chủ tịch UBND thành phố và nhiều cán bộ của Bộ Tư lệnh thành phố, Bộ tư lệnh Quân khu 7 cùng nhiều vị nguyên lãnh đạo Đảng và nhà nước.

Dự kiến công trình khi hoàn thành sẽ ngót nghét hai tỷ đồng, trong đó kinh phí do xã hội hóa khỏang 2/3- một con số biết nói về tình nghĩa và lòng biết ơn

NHỮNG ĐIỀU CÒN LẠI

Thật ra chúng ta mới chỉ đang ở bước đầu của việc trả lại công bằng cho những người con ưu tú của đất nước. Gần 58 năm trước, họ tập hợp lại trong một trận đánh kinh hoàng làm rúng động cả thế giới. Chiến công này được xem là “thắng lợi to lớn, toàn diện chưa từng có, gây cho địch tổn thất nặng nề hơn bất cứ trận đánh nào trước đây”- nhận định của hội nghị Trung ương cục Miền Nam lần thứ 6. Nhưng do đặc thù của đơn vị, họ không mang tên thật, quê quán thật, thậm chí còn không biết mặt nhau trước đó. Vì vậy, sau mấy chục năm hy sinh, đồng đội cũng chưa thể xác thực lai lịch, tên tuổi chính thức. Và đó là nguyên nhân chính khiến họ bị lãng quên trên chính trang sử mà họ viết bằng chính máu mình.

Hôm nay, đang có những luồng ý kiến cởi mở và đột phá hơn đang được đề đạt lên những cơ quan có trách nhiệm của Đảng và Nhà nước. Nên chăng một lực lượng vũ trang đặc biệt, chiến đấu trong điều kiện hết sức đặc biệt, cũng nên được xét với những tiêu chí đặc biệt ngoài những qui định thông thường.

Suy cho cùng, qui định là của con người và là để phục vụ lại con người. Nó không nên trở thành điểm nghẽn hay điểm tối của lich sử.

Anh linh các liệt sỹ và gia đình mong chờ sự sửa đổi bổ sung của chính sách cho phù hợp với chiến trường đô thị khắc nghiệt và nét đặc thù của lực lượng Biệt động.

Người viết bài này biết rằng không thể một sớm một chiều có thể khơi thông điểm nghẽn của mấy chục năm. Tuy nhiên xu thế của thời đại cho phép chúng ta hy vọng.

 Và tín hiệu vui đầu tiên là: Tết này các anh đã có nơi để về.

Tháng 12/25

Phụ chú: Bài viết này được thực hiện từ hai tháng trước. Hôm nay chúng tôi nhận được tin vui là 49 chiến sĩ Biệt Động được nêu trên đã được nhà nước chính thức công nhận là liệt sĩ, theo nghi quyết số 20/NQ-CP ngày 30/01/2026 và quyết định cấp bằng tổ quốc ghi công số 202/QD/TTg ngày 30/01/2026. Lễ công bố được tổ chức tại nghĩa trang liệt sĩ thành phố chiều ngày 10/2/2026.