"Người nghệ sĩ không chết, họ chỉ chuyển địa chỉ từ thế giới hữu hình sang sinh sống trong lòng những câu thơ."

— Khuyết danh

Trong cõi nhân sinh mịt mùng và hữu hạn, điều gì có thể níu giữ bước chân của một người lữ khách khi họ đã rũ áo về miền mây trắng? Câu trả lời có lẽ nằm ở tình tri kỷ và thế giới vô biên của thi ca – nơi những tâm hồn nghệ sĩ tìm thấy nhau và gửi gắm phần tinh túy nhất của đời mình.

Đúng như lời định mệnh đã gọi tên, bài thơ "Viết cho Anh Quốc Thành" của Xuân Trường chính là minh chứng sống động cho sự chuyển dịch thiêng liêng ấy. Tác phẩm không đơn thuần là một bài điếu ca tiễn biệt người bạn lãng du, mà là nén tâm hương thắp bằng ký ức, một sự thăng hoa đầy kiêu hãnh của những linh hồn đồng điệu. Ở đó, cái chết không phải là sự kết thúc bi lụy, mà là điểm khởi đầu cho một chuyến viễn du mới vào cõi bất tử của văn chương.

***

Nhà thơ Xuân Trường.
 

VIẾT CHO ANH QUỐC THÀNH

(Xuân Trường)

Biết nhau từ dạo anh đi "Vá vầng trăng"
rồi mười bảy năm xa anh, xa An Khê, chưa lần gặp lại
bây giờ anh đã đi xa...
về đâu anh, thăm thẳm cõi vô cùng
mà bước chân lãng du thi ca anh sẽ không bao giờ dừng lại
trong mất mát hôm nay ta sẽ còn mãi trong nhau...

này đây bao luyến thương bạn bè còn ở lại
Câu thơ rưng rưng lưu lạc phía vô cùng
còn đâu anh
những chiều nhà hàng thủy tạ
ta uống cạn hoàng hôn, cho trăng nhu nhú đêm lên
những nụ cười nở vào nhau cho tâm hồn kết nối

anh sinh ra trên nền đá ong Bình Định
tôi sinh ra nơi miền nắng lửa mưa dầu Quảng Nam
và thơ ta không ngoài nắng mưa gian khó
vậy mà thấm đậm tâm giao

Tôi nhớ đêm giao lưu ở Cam Ranh
Nhạc sĩ Giao Tiên nâng cánh thơ Quốc Thành
bay phiêu lưu qua miền hoa cát
cho bao lòng ấn tượng đến hôm nay

Khi chưa có ngày thơ Việt Nam
đêm mười hai ta hay ngồi nhà thủy tạ An Khê
rằm tháng giêng ta lại xuống núi Nhạn Tuy Hòa
vẫn chưa đi hết đắm say theo bước chân lang bạt
ôi nhớ quá những ngày trai tráng ấy anh ơi!

những lúc nhớ anh lòng tôi trỗi dậy
âm vang đâu đây những giọng điệu Quốc Thành
Đó là những tin yêu mà lòng tôi đã gặp
Lại là nghìn trùng xa cách giữa hôm nay

Câu thơ viết trên mùi thơm con cá đá...
Món ăn ngon nhất ở An Khê mà chẳng đâu bằng
Anh đã mời tôi năm ấy
Xin ngàn lần ngon mãi trong tôi

Đời vô thường ta hữu hạn anh ơi
Trên tất cả cũng chỉ là đưa tiễn
Xin chúc anh an nhiên miền miên viễn
Để hồn cùng vô hạn với thi ca

***

Mở đầu bài thơ, người đọc lập tức bị cuốn vào không gian sinh tử và tri kỷ đầy lay động. Xuân Trường gọi tên bạn bằng một hoài niệm vừa ngạo nghễ vừa xót xa: "Biết nhau từ dạo anh đi 'Vá vầng trăng'". "Vá vầng trăng" – một hình ảnh thơ mộng, lãng tử và đậm chất kỳ vĩ của người nghệ sĩ Quốc Thành ngày nào. Tựa đề tác phẩm "Vá vầng trăng" của Quốc Thành năm ấy, qua nét bút tiễn biệt của Xuân Trường, nay đã trở thành một chứng tích kiêu hãnh cho một đời nghệ sĩ tài hoa, ngạo nghễ. Nhưng cái ngạo nghễ ấy bỗng chốc rơi thỏm vào khoảng trống của hiện tại: mười bảy năm xa cách chưa kịp gặp lại, thì nay bạn đã đi xa.

Đối diện với niềm đau mất mát, nhà thơ không bi lụy mà chọn cách nhìn xuyên qua màn sương tử biệt. Thể xác gửi lại trần gian, nhưng "bước chân lãng du thi ca anh sẽ không bao giờ dừng lại". Cụm từ "thăm thẳm cõi vô cùng" hay "phía vô cùng" được lặp lại như một sự định vị mới cho linh hồn người ra đi. Bạn không mất đi, bạn chỉ đang mang theo "câu thơ rưng rưng lưu lạc" để tiếp tục cuộc hành trình xuyên qua các tinh cầu.

Ngược dòng thời gian, bài thơ mở ra một miền ký ức vàng son của tình tâm giao miền Trung đầy nắng gió. Xuân Trường khéo léo khắc họa chân dung hai người con đất Quảng: một sinh ra trên nền đá ong Bình Định, một lớn lên nơi nắng lửa mưa dầu Quảng Nam. Chính cái gian khó, nhọc nhằn của quê hương đã tôi luyện nên những hồn thơ đậm đà sương gió, để rồi họ gặp nhau, thấm đẫm tâm giao.

Người đọc làm sao quên được những buổi chiều tại nhà hàng thủy tạ An Khê, nơi hai tâm hồn thi sĩ đã "uống cạn hoàng hôn, cho trăng nhu nhú đêm lên". Câu thơ bừng sáng một khí chất hào sảng, một tư thế chiếm lĩnh thiên nhiên và thời gian vô cùng lãng mạn của tuổi trẻ. Ký ức ấy còn thơm nồng "mùi thơm con cá đá" – món ăn giản dị, đậm đà của vùng đất An Khê. Đưa một món ăn dân dã vào lời tiễn biệt, Xuân Trường đã biến cái hữu hình thành cái vô hình, biến hương vị trần thế thành biểu tượng vĩnh cửu của lòng hiếu khách và tình bạn thủy chung. Hương vị ấy không chỉ là đặc sản của đại ngàn An Khê mà đã hóa thành mùi hương của ký ức, một thánh đường lưu giữ nghĩa tình sắc son giữa ngút ngàn dâu bể.

Những đêm thơ thăng hoa có sự nâng cánh của nhạc sĩ Giao Tiên tại Cam Ranh, hay những bước chân lang bạt xuống núi Nhạn Tuy Hòa… tất cả hiện về như một cuốn phim quay chậm, sống động và tràn đầy sinh lực của một "ngày trai tráng ấy anh ơi!".

Để rồi, từ đỉnh cao của ký ức rực rỡ, bài thơ khép lại bằng những chiêm nghiệm triết lý về sự vô thường và sự bất tử của cái đẹp: "Đời vô thường ta hữu hạn anh ơi / Trên tất cả cũng chỉ là đưa tiễn". Lời thơ buông xuống nhẹ nhàng như một tiếng thở dài thấu suốt nhân sinh. Con người ai rồi cũng phải đi qua chiếc cầu sinh tử, ai rồi cũng phải sắm vai người đưa tiễn hoặc người ra đi. Nhưng vượt lên trên định mệnh ngặt nghèo đó, nhà thơ đã gửi gắm một lời chúc thanh thản: "Xin chúc anh an nhiên miền miên viễn / Để hồn cùng vô hạn với thi ca".

Cái chết đã hoàn toàn bị khuất phục trước cái đẹp. Thể xác có thể hòa vào cát bụi, nhưng hồn thơ Quốc Thành, giọng điệu Quốc Thành và tình tri kỷ giữa hai ông đã kịp hóa thân vào vũ trụ bao la, trở thành một phần của cõi vĩnh hằng.

"Viết cho Anh Quốc Thành" là một bài thơ chạm đến góc sâu thẳm nhất của lòng người bằng ngôn từ trau chuốt, nhạc điệu trầm hùng và cảm xúc chân thành. Xuân Trường đã thay mặt những người bạn còn ở lại, vẽ nên một bức tranh tiễn biệt đầy màu sắc lãng mạn. Bài thơ để lại một dư âm ấm áp: dẫu cuộc đời có dâu bể, dẫu nghìn trùng có xa cách, thì tình tri kỷ và cái đẹp của văn chương vẫn luôn là ngọn hải đăng soi sáng, sưởi ấm cho những linh hồn lãng du trên mọi dặm đường miên viễn.

Sài Gòn, ngày 27/5/2026
Thuy Anh