TIN TỨC

Nhà văn Văn Lê, cuộc đời tự kể

Người đăng : phunghieu
Ngày đăng:
mail facebook google pos stwis
262 lượt xem

Phùng Văn Khai

Những ngày nắng nóng tháng 6, không hiểu sao chúng tôi lại rất hay trò chuyện về Văn Lê...

Nhà văn Văn Lê (giữa) trong lần nhận giải thưởng Văn học nghệ thuật TP.HCM năm 2017 

Thật khó định danh ông là nhà văn hay nhà thơ, nhà biên kịch, đạo diễn phim, bởi ở lĩnh vực nào anh cũng có những thành tựu rất đáng ghi nhận. Song, trước tiên mọi người biết đến anh với tư cách nhà thơ. Văn Lê từng nhận giải A cuộc thi thơ tuần báo Văn nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam (1975-1976); giải B thơ tạp chí Văn nghệ quân đội (1994); giải A thơ đề tài chiến tranh cách mạng Hội Nhà văn Việt Nam (1994) với tập Phải lòng. Tập trường ca Những cánh đồng dưới lửa nhận giải thưởng văn học Bộ Quốc phòng (1999) và giải thưởng văn học quốc tế Mê Kông (2006). Với những thành tựu về thơ như vậy, Văn Lê trong Tổng tập nhà văn quân đội đã được xếp vào hạng mục thơ. Thơ Văn Lê đậm đặc chất lính với những khoảnh khắc chiến tranh rất đặc biệt. Thế hệ đàn em chúng tôi luôn có cảm tưởng  Văn Lê vẫn chưa thoát ra khỏi cuộc chiến tranh, nhất là trong thơ anh: Chiến tranh, tôi đã nghe nhiều/ Muốn nghe anh kể xem yêu thế nào?/ Anh cười gương mặt xôn xao/ Hướng hai hố mắt nhìn vào xa xăm:/ Vợ mình lúc cưới hăm lăm/ Cổ không được đẹp xinh bằng người ta/ Vợ mình được cái nết na/ Biết chạy vạy, biết lo xa mọi bề.../ Cưới xong, giặc đến, mình đi/ Ít khi mới có dịp về vùng sâu/ Vợ chồng như vợ chồng Ngâu/ Mấy năm mới được gặp nhau một lần (Cuộc đời tự kể).

Chao ôi vợ chồng người lính! Chuyện có thật mà cứ như trong giấc chiêm bao. Thật đến buốt lòng mà chiêm bao càng cười ra nước mắt. Gương mặt người lính hiện lên, một người như trăm người, ngàn người với nỗi niềm riêng - chung, với cuộc đời riêng - chung đều là hiến mình cho Tổ quốc. Người lính đương nhiên phải ở chiến trường, ở tuyến đầu lửa đạn vì phận làm trai với non sông phải đi đánh giặc để giữ nước, giữ làng. Cuộc đời tự kể đã đạt đến đỉnh cao của sự dung dị. Câu chuyện có thật đã diễn ra từ lâu, đang diễn ra và còn tiếp tục diễn ra chính là lời nhắc nhớ để có cuộc sống thanh bình hôm nay đã phải trả bằng biết bao mất mát, hy sinh của lớp người đi trước: Bấy giờ vào lúc gian truân/ Ở trong hầm tối, mình lần thăm con/ Chạm vào cuộc sống tí hon/ Tay mình run rẩy như cơn sốt rừng/ Mở to cặp mắt trừng trừng/ Nhìn con cả tiếng mà không thấy gì./ Liệu rồi tới một ngày kia/ Mình còn sống được mà về thăm con?/ Liệu rồi cuộc sống tí hon/ Ngày mai khôn lớn con còn khổ không? (Cuộc đời tự kể).

Những câu hỏi liên tiếp được đặt ra. Khát vọng chính đáng được đặt ra. Ước mơ của người lính, khát vọng của họ sao quá đỗi đời thường cũng là những câu hỏi lớn, dài rộng, mênh mông dằng dặc của nhân dân, đất nước. Tâm tư gan ruột của người lính cũng là tâm tư gan ruột của tất thảy nhân dân, của hậu phương cần lao, những khát vọng đời thường không dễ gì chúng ta trả lời và giúp họ thực hiện được khát vọng ấy.

Nhưng người lính là người lính. Chiến tranh là chiến tranh với những quy luật khắc nghiệt của nó. Người lính trong Cuộc đời tự kể luôn giáp mặt với bom đạn kẻ thù và sự khốc liệt giáng thẳng vào những người lính cũng là rất thật: Thế rồi vào tổng tấn công/ Mình mù mắt chẳng còn trông thấy gì/ Hòa bình mình mới trở về/ Lại sờ con giống bữa đi ngày nào/ -Thấy con cao tựa con sào/ Mặt con vuông vức, hao hao như mình/ Bây giờ đã hết chiến tranh/ Mình còn giữ được cái danh - CON NGƯỜI/ -Nói xong, anh bỗng mỉm cười/ Trong hai hố mắt, buồn vui hiện về. (Cuộc đời tự kể).

Ôi Văn Lê! Chỉ bằng vào Cuộc đời tự kể thôi đã là trọn vẹn một cuộc chiến tranh, nhiều cuộc chiến tranh và cả những ngày tháng hòa bình. Tài thơ của Văn Lê trong Cuộc đời tự kể không phải là sự phô diễn về câu chữ mà chính là sự thăm thẳm của con người trong cuộc chiến tranh.

Chúng ta đã nhiều lúc quy định thơ ca phải thế này, thế khác, mà đâu biết thơ ca sinh ra là vì chính con người với sự thật trụi trần, đớn đau nhưng cũng rất biết chắt chiu thành niềm vui, hạnh phúc. Để người lính còn phải đi hết cuộc đời mình. Để thế hệ những đứa con người lính phải ngẩng cao đầu, mở rộng trái tim giữ lấy cái danh - CON NGƯỜI ấy.

Cuộc đời tự kể Văn Lê viết ngày 30 tháng 4 năm 1990, nghĩa là chiến tranh mới vừa kết thúc được hơn một thập kỷ, vết thương còn chưa kịp lên da non, người lính mới chỉ vừa trở về gia đình mình. Cuộc trở về ấy chắc gì đã là trọn vẹn? Cuộc trở về ấy chắc gì đã về đến nhà khi hai đầu Tổ quốc phía Nam, phía Bắc lại rộ lên tiếng súng.

Với Văn Lê, dường như chiến tranh chưa bao giờ chấm dứt. Nó không chỉ vào trong thơ ông mà còn vào trong chính đời sống của ông. Ông lúc nào cũng như đang ở chiến trường, nhất là cái sự sáng tác càng khẩn trương, quy lát, chạy đua từng phút từng giờ. Mỗi bận vào Sài Gòn, ông thường đến số 8 Nguyễn Bỉnh Khiêm dành thời gian cho cánh trẻ chúng tôi tha hồ hỏi về chiến tranh, hỏi về những gập ghềnh khúc khuỷu của các bậc cha anh, trong đó có khu vực văn nghệ trong chiến tranh. Và ông đọc thơ. Và ông kể những câu chuyện như thần thoại chỉ có trong chiến tranh. Và ông nói về lịch sử, ông đọc Kiều, ông dựng lại cuộc đời Nguyễn Du và đọc những câu thoại trong kịch bản Long Thành cầm giả ca mà ông đang viết. Văn Lê lúc nào cũng sống như đang trong thời chiến. Thơ và trường ca in rải rác nửa thế kỷ thì cũng ngần ấy năm là những tập truyện ngắn, tiểu thuyết đồ sộ nối nhau ra đời, đó là: Những ngày không yên tĩnh (truyện, 1978); Chuyện một người du kích (truyện, 1979); Bão đen (truyện, 1980); Đồng chí đại tá của tôi (truyện, 1981); Người gặp trên tàu (tiểu thuyết, 1982); Khoảng rừng có những ngôi sao (tiểu thuyết, 1985); Tình yêu cả cuộc đời (tiểu thuyết, 1989); Khi tòa chưa tuyên án (tiểu thuyết, 1989); Tiếng rơi của hạt sương khuya (tiểu thuyết, 1990);  Nếu anh còn được sống (tiểu thuyết, 1994); Đồng dao thời chiến tranh (tiểu thuyết, 1999); Cao hơn bầu trời (tiểu thuyết, 2004); Mùa hè giá buốt (tiểu thuyết 2009); Mỹ nhân (tiểu thuyết, 2013); Thần thuyết của Người Chim (tiểu thuyết, 2014);  Phượng hoàng (tiểu thuyết, 2014); Cống nhân (tiểu thuyết, 2020)…

Văn chương Văn Lê, những tác phẩm xuất sắc nhất đều viết về người lính. Mọi ràng buộc, thăng hoa của ông cũng đều xây dựng hình tượng người lính một cách sáng rõ nhất. Cuộc đời Văn Lê đến khi đóng bút trở về thế giới của người hiền (6-9 - 2020 sau cơn đau tim) luôn là cuộc đời của người lính chiến với những cung bậc thăng trầm đặc biệt. Văn Lê, trong tự sự của mình đã khẳng định: “Nếu có một điều gì đó đem đến cho tôi nhiều niềm vui cùng những nỗi ám ảnh phiền muộn, thì đó là cuộc đời người lính.

Nếu có một khoảng thời gian nào đó để lại trong lòng tôi một dấu ấn không thể phai nhòa, thì cũng là thời gian làm một người lính.

Đối với thế hệ chúng tôi, bộ quần áo lính không chỉ là vẻ đẹp, trách nhiệm, danh dự mà còn là số phận. Cuộc chiến tranh giải phóng và chiến tranh giữ nước đã đưa chúng tôi đến sống với nhau một cách thân tình và gắn bó với nhau bằng một tình yêu sâu nặng.

Cuộc đời người lính đã dạy cho tôi biết chiến tranh thảm khốc như thế nào. Và, người ta phải sống ra sao để không bị sỉ nhục. Cuộc đời người lính cũng dạy cho tôi biết thế nào là danh dự. Thế nào là tình đồng đội và thế nào là tình yêu Tổ quốc”.

Đó chính là Văn Lê.

Người chiến sĩ trong thơ Văn Lê luôn rất đặc biệt. Đặc biệt ở những khung cảnh đặc thù, thật đến buốt nhói mà rất nhân văn như bản chất của người lính Cụ Hồ. Trong bài thơ viết tặng đồng đội, Văn Lê đã nhìn ra và miêu tả những người lính chất phác đến tận cùng: Thắng giặc về doanh trại/ Đồng đội cùng liên hoan/ Mời dăm người khách đến/ Thức ăn bày trên bàn - Rượu nhạt dăm ba chén/ Chỉ dưa móp là nhiều/ Đọt chại luộc đầy rổ/ Nồi canh thì trong veo - Khách tìm cơm để xới/ Kín đáo nhìn quanh nhà/ Hiểu nhau cười rung lán/ Nước mắt chực ứa ra (Năm đói).

Viết về người lính Mỹ trở lại chiến trường ngày trước đã từng gieo bom đạn chiến tranh, Văn Lê có cái nhìn đồng cảm, hiểu biết, chia sẻ cũng là muốn khép lại một quá khứ đau thương: Nỗi đau tuy còn đó/ Nhắc lại mà làm gì/ Ta già đâu để bụng/ Lỗi lầm thời xưa kia  - Nào cụng ly anh bạn/ Ta uống cho hòa bình/ Người già nâng ly rượu/ Nước mắt thì chảy quanh (Khi cuộc chiến đi qua). 

Văn Lê tên thật là Lê Chí Thuỵ, sinh ngày 2-3-1949, quê ở Gia Thanh, Gia Viễn, Ninh Bình. Ông nhập ngũ 1966, vào chiến trường B2 năm 1967, về tạp chí Văn nghệ Quân giải phóng năm 1974. Sau 1975, ông công tác ở tuần báo Văn nghệ giải phóng rồi tuần báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam. Năm 1977, ông tái ngũ chiến đấu ở Mặt trận 479 - Campuchia, đến năm 1982 về công tác tại Hãng phim Giải Phóng và nghỉ hưu vào năm 2010.

Nhà văn Văn Lê - cuộc đời ông tự kể, mà không riêng gì kể về ông. Ông đã kể ra nhiều câu chuyện về chiến tranh, về mất mát đau thương để mỗi chúng ta mạnh mẽ hơn trong cuộc sống. Tôi vẫn nhớ mỗi lần ông ra Hà Nội trong các kỳ cuộc gặp gỡ đội ngũ nhà văn quân đội, liên hoan phim Điện ảnh, Truyền hình, hoặc như chúng tôi tới Sài Gòn công tác đến chào ông vẫn luôn là một Văn Lê ấy, trầm hậu và sôi nổi, luôn kể rất nhiều câu chuyện hữu ích với chúng tôi.

P.V.K

Bài viết liên quan

Xem thêm
Nơi sâu thẳm trái tim vị tướng
Bài viết của Trung tướng, PGS-TS NGUYỄN ĐỨC HẢI, Nguyên Viện trưởng Viện chiến lược quốc phòng, Bộ Quốc phòng
Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm