Trần Quang Khanh

Một trong những cánh én đầu đàn của văn học An Giang - nhà thơ Phạm Nguyên Thạch, anh sinh năm 1948, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật An Giang và hiện là Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh An Giang. Anh sáng tác từ trước năm 1975. Từ đó đến nay, nhà thơ đã có những tác phẩm tạo tiếng vang được xuất bản: “Ngôi nhà lợp ngói âm dương” (Văn Nghệ AG, 1986); “Theo tình” (VNAG, 1994); “Gió” (NXB Trẻ, 1999); “Thị trấn đá” (VNAG, 2002); “Cỏ lá quẩn quanh” (VNAG, 2006); “Mưa ảo” (NXB Hội Nhà văn, 2019).

Nhà thơ Phạm Nguyên Thạch

Gần đây, tôi tình cờ đọc được chùm thơ của anh được in trong “Tuyển tập kỷ niệm 10 năm thành lập - Diễn đàn VHNT Bông Tràm” do nhà thơ, nhạc sĩ Phan Võ Hoàng Nam gửi tặng. Giữa nhiều tác phẩm hay, đặc sắc của các gương mặt ở khắp mọi miền đất nước, dừng lại trước chùm thơ của Phạm Nguyên Thạch, tôi bỗng lặng đi trước những câu chữ trở trăn, đầy sâu lắng tình người. Với nhan đề “Vật vã cơn hè”, bài thơ toát lên bao cảm xúc của một mảnh hồn luôn đau đáu với nhiều kỷ niệm “khô”, đầy sự trải, gợi lên nơi người đọc nhiều suy nghiệm: “Mặc nhễ nhại mùa nắng cứ lửa trải dài/Nơm nớp kỷ niệm khô trong hộp giữ lâu năm mất nắp…”

Mùa hè như chợt “mắc cạn” trong không gian oi ả của niềm riêng u ẩn, lắng sâu bên trong cái lò lửa của không gian. Xa rời kỷ niệm hay muốn níu giữ hồi ức? Cả một vùng trời kỷ niệm… Nên nhớ hay nên quên?

Vẫn còn mãi nỗi phân vân, day dứt. Chưa an lòng. Chủ thể trữ tình đang trong tâm trạng khắc khoải, ôm ấp một hoài bão đẹp như đang chờ phía tương lai.

“Chẳng cách gì bỏ được của tặng cho hết nhiệm mầu

Tôi gánh quen thuộc còng lưng đi vào mùa phía trước

Nơi đây mọi điều cứ như điều ước…”
                                                                   (Phía trước)

Niềm đau đáu trong bài thơ “Phía trước” bàng bạc khắc tô điều kỳ vọng ấy. Tất nhiên nhân vật trữ tình chẳng trông chờ vào “chủ nghĩa thần bí”. Ở đây, nhãn tự “cố” đã điểm chỉ cho một cuộc “cách mạng” - thay cũ đổi mới thực tại, với niềm ao ước cái mới phải thăng hoa hơn cái cũ (“Tôi cố ngớp khỏi nồng oi gay gắt/Trông chờ quan tâm hồi tỉnh những mê man…”).

Thế rồi, nhân vật “tôi” tiếp tục cuộc hành trình. Đó là dòng hồi tưởng khoảnh khắc đẹp, hạnh phúc.

“Tôi dắt tôi quen lại chỗ từng gần

Từng giữ ghế hạnh phúc lặn vào khoảng mát

Phía đó là chỗ ngồi hả hê chim rối rít

Tin tưởng vai nhờ…”

Chỗ dựa vững chãi với lòng tin của “bờ vai”, giữ vai trò neo giữ bình yên… Một thoáng an yên, tĩnh lặng. Một cảm giác êm dịu. Thật dễ chịu, “hạnh phúc lặn vào khoảng mát”.

Tôi bất chợt nhớ những câu thơ trong bài “Mùa trống đầy tự tình, sâu lắng trong tập thơ “Mưa ảo” của anh:

“Những cánh hoa hoàng hậu nở mông mênh
Mộng mơ con gái
Em mơ làm hoa ấy
Vàng sắc vô ưu
         
Mùa xưa nay đã biệt mù
Nồng nàn chỉ trong kí ức”

Phương thức chuyển nghĩa ẩn dụ, bố cục các bài thơ của anh luôn gắn với bút pháp đối lập. Phần đầu là chặng đường hạnh phúc thật hoan hỉ, tương phản với phần sau là tấn bi kịch đời thường mà biết bao người từng đã đi qua…

“Sóng chạy túa vòng số không trùng điệp
Thân yêu vuột mất tăm
Biết làm gì trước rác rến ngập mắt mình!”

Nhân vật “tôi” ngỡ ngàng bởi như nhìn thấu cái vòng lặp ý nghĩa đời người là những “vòng số không trùng điệp”, khi sóng gió đã giăng giăng, bủa kín tâm hồn. Các quan hệ thân thiết ngày xưa như đã mờ nhạt, biến mất nhiều phần trong tỉ lệ thẩm định tình cảm con người. Chợt nhớ câu: “Sông có khúc, người có lúc”. Con người khi đi qua từng giai đoạn của đời mình sẽ bắt đầu với sự chuyển đổi khác? Những câu thơ theo cách nói ẩn dụ, đa chiều liên tưởng. Có thể cảm hiểu ở đây là một lời nhắn gửi ý nhị của tác giả về tình người, cần giữ lấy lẽ sống nhân nghĩa trước thời gian…

Tất cả mạch nguồn ngẫm suy dẫn về khổ thơ cuối với bao nỗi trăn trở:

“Nắng lóa tối tăm ảo ảnh đâu đâu
Tôi chúi xuống ký ức vốc cũ càng hôn cho sặc sụa
Đâu đó tiếng giễu cười như dao cứa
Có mưa đâu mắt mũi ướt ròng”

Với thể thơ tự do, mỗi dòng thơ đều được chắt lọc bởi vốn sống từng trải của một cây bút đậm chất trữ tình, luôn ôm ấp khát vọng về chân lý “nhân - quả” vốn công bằng và khát khao những niềm nhân ái. Không theo những quy ước thông lệ, bài thơ thật giàu hình ảnh và dạt dào cảm xúc, nhà thơ đã gửi đến bạn đọc niềm rung cảm thiết tha về lý tưởng sống đẹp, sống trọng ân tình để những kỷ niệm đẹp luôn được bảo tồn trường cửu, “không phải cái hộp đã bị mất nắp” để rồi rơi vào bi kịch lụy phiền “lãng quên quá khứ nghĩa tình”… Phải chăng anh muốn nhắn nhủ chúng ta, hãy nuôi dưỡng lòng yêu thương, gìn giữ lấy những giá trị nhân bản. Giữ cho nhau tình đời, tình người bền vững, nhất quán trong mọi quan hệ?

T.Q.K