TIN TỨC

Những chuyện ít biết về ‘thi tướng’ Huỳnh Văn Nghệ

Người đăng : phunghieu
Ngày đăng: 2022-04-11 23:48:29
mail facebook google pos stwis
1433 lượt xem

 

Mùa hè năm 2014, Tạp chí Văn nghệ Quân đội phối hợp với Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Nai tổ chức một trại sáng tác văn học. Trại sáng tác năm ấy là dịp gặp gỡ, trao đổi, giao lưu về nghề của những nhà văn đã, đang và sẽ là cộng tác viên thân thiết của Văn nghệ Quân độiVăn nghệ Đồng Nai và Nhà xuất bản Đồng Nai. Về dự có nhiều nhà văn từ trẻ đến già. Có cả những tên tuổi đã từng đứng trên bục cao nơi “nhà số 4” nhận giải thưởng trong các cuộc thi truyện ngắn của Văn nghệ Quân đội hay giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam (Khôi Vũ, Nguyễn Trí, Nguyễn Đức Thọ, Hoàng Đình Quang, Nguyễn Một, Đàm Chu Văn, Thu Trân, Bích Ngân, Trần Thu Hằng…).


Một cảnh trong phim “Dưới cờ đại nghĩa”.

Với riêng tôi, trại viết nói trên là dịp may để tôi biết thêm về những nhà văn ở xứ này, có người tôi mới chỉ nghe danh, có những anh chị là người quen trong công việc hoặc qua tác phẩm của họ. Một điều rất thú vị là trong số nhà văn mà tên tuổi, văn nghiệp gắn với miền đất này có rất nhiều người đã từng ở, từng công tác, là công dân một thời của phố Lý Nam Đế, Hà Nội – nơi Tạp chí Văn nghệ Quân đội đặt trụ sở tòa soạn – như nhà văn liệt sĩ anh hùng Nguyễn Thi, nhạc sĩ liệt sĩ anh hùng Hoàng Việt, nhà văn Hoàng Văn Bổn, nhà văn Nam Hà, nhà thơ Xuân Sách… và tướng quân thi sĩ Huỳnh Văn Nghệ. Theo nhiều tài liệu “giải mật” sau khi nhà thơ mất, Huỳnh Văn Nghệ từng có một thời gian dài là cư dân của “phố nhà binh”. Ông trú ở nhà số 10, cách “nhà số 4” mấy bước chân thế mà rất ít người biết! Cuộc đời của ông luôn phủ một màn khói sương huyền thoại.

Dòng sông Đồng Nai oai linh, hiển hách đã cưu mang, nuôi dưỡng, lưu giữ tâm hồn, khí phách, phẩm chất cần cù của người dân nơi đây. Người dân Đồng Nai luôn thấy bóng mình trên dòng sông ấy qua đủ vui, buồn, li tán, đạn bom.

Rạch Đông nước chảy, con cá nhảy

con tôm nhào

Thương người xa xứ lạc loài tới đây

Huỳnh Văn Nghệ – tướng quân thi sĩ không phải là người “xa xứ lạc loài” mà là sinh ra tại đất này. Ông sinh ngày 2/2/1914 tại xã Thường Tân, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương (tỉnh Biên Hòa cũ). Ông từng học ở Sài Gòn, học rất giỏi và được nhận học bổng Trường Petrus Ký – một ngôi trường danh tiếng thời Pháp thuộc, sau làm viên chức Sở Hỏa xa. Huỳnh Văn Nghệ tham gia các phong trào yêu nước do Đảng lãnh đạo từ khi còn rất trẻ. Sau Nam Kỳ khởi nghĩa, ông sang Thái hoạt động và chủ biên tờ báo yêu nước có tên Hồn cố hương, rồi về nước tham gia khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, trực tiếp chỉ huy cướp chính quyền ở Biên Hòa. Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, Huỳnh Văn Nghệ trở về quê hương Tân Uyên xây dựng căn cứ kháng chiến – một căn cứ mạnh của miền Đông Nam Bộ thuộc “chiến khu Đ”. Câu ca Chiến khu Đ, đi dễ khó về/ Quân đi mất mạng tướng về mất lon để chỉ nỗi ám ảnh, khiếp sợ của thực dân Pháp xâm lược và bè lũ tay sai của chúng. Tại chiến khu Đ, Huỳnh Văn Nghệ là chỉ huy trưởng một chi đội, sau đó là Khu phó Khu 7, kiêm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 310 – đơn vị nổi danh với trận đánh La Ngà, được Bác Hồ tặng thưởng Huân chương Chiến công (Trung đoàn trưởng Huỳnh Văn Nghệ được Bác gửi thưởng riêng một áo trấn thủ)… Trong Lượm cánh hoa rơi (Nhà xuất bản Tổng hợp Đồng Nai, 2000), nhà văn Hoàng Văn Bổn cho rằng Huỳnh Văn Nghệ là “con người huyền thoại” của đất miền Đông “gian lao mà anh dũng”, một người chỉ đứng sau tướng Nguyễn Bình. Nhà văn viết: “Lúc ấy, anh (tức tướng quân Huỳnh Văn Nghệ) đã sừng sững là một chỉ huy trưởng, một Tư lệnh Khu, một Khu bộ phó… Dưới trướng của anh có nhiều vị “khổng lồ, bặm trợn” như các vị chỉ huy trưởng: Quang đen, Quang trắng, Nguyễn Văn Lung, Hoàng Thọ, Hoàng Trường, Võ Tinh Quân, Võ Bá Nhạc… mà chỉ nghe tên giặc đã nể dè.”

Sau kháng chiến chống Pháp, Huỳnh Văn Nghệ ra Bắc tập kết, được phong hàm thượng tá, công tác tại Cục Quân huấn – Bộ Tổng Tham mưu. Năm 1965, ông về lại chiến trường miền Nam phụ trách khu căn cứ Trung ương cục, Phó ban Kinh tài miền. Sau khi đất nước thống nhất, ông làm Thứ trưởng Bộ Lâm nghiệp (về sau hợp nhất vào Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Ông lâm bệnh và mất tại thành phố Hồ Chí Minh ngày 5/3/1977. Ba mươi năm sau, ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật cho các tác phẩm Chiến khu xanh, Bên bờ sông xanh, Rừng thẳm sông dài. Ngày 17/4/2010, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đủ thấy ông văn võ toàn tài. Đồng đội và nhân dân miền Nam gọi ông là “Thi tướng rừng xanh”.

Cũng theo nhà văn Hoàng Văn Bổn, trong thời gian này ở chiến khu Đ, Huỳnh Văn Nghệ làm nhiều thơ về quê hương, về cuộc chiến đấu của quân và dân ta. Thơ Huỳnh Văn Nghệ giàu chất hùng tráng, nặng tình nước, tình dân… Những bài thơ lẻ ông làm trong thời kì này được Nhà xuất bản Sông Bé tập hợp lại và in thành tập Dòng sông xanh (1981). Trong tập thơ này có nhiều bài được bộ đội chép tay, thuộc lòng. Chẳng hạn như bài Trăng lên vừa sâu lắng tình cảm vừa giàu chí hướng: Đưa tay lên chỉ trời cao trong vắt/ Hai ngôi sao trong chòm sao Nam, Bắc/… Muốn làm sao ta có sợi dây đàn/ Đem giăng thẳng nối Nam, Bắc/ Chờ tiếng xôn xao trong ngày đã tắt/ Ta trỗi lên khúc “hận ngàn thu”. Đặc biệt bài thơ Hình ảnh Bác Hồ trong lòng Nam Bộ đã khắc họa hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh gần gũi với mỗi con người miền Nam. Hình ảnh Bác luôn hiển diện Trong ba lô chiến sĩ/ Trong cặp vở học trò/ Trong bức tranh họa sĩ/ Trong vần điệu nhà thơ. Cũng trong tập thơ trên còn có bài Nhớ Bắc với những câu thơ nổi tiếng: Ai về Bắc, ta đi với/ Thăm lại non sông giống Lạc Hồng/ Từ độ mang gươm đi mở cõi/ Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long. Theo nhà văn Hoàng Văn Bổn, “những câu thơ bất tử” này về sau có nơi, có lúc được in, được đọc là: Ai về Bắc, ta đi với/ Thăm lại non sông giống Lạc Hồng/ Từ thuở mang gươm đi mở cõi/ Ngàn năm thương nhớ đất Thăng Long. Dị bản này cũng hay nhưng không đúng với khẩu khí của người dân xứ “Đồng Nai khoai củ”.

Những câu thơ bất hủ trong bài Nhớ Bắc của Huỳnh Văn Nghệ không chỉ góp phần tạo cho ông một “bút danh” mới, một tên gọi đầy tinh thần nể trọng là tướng quân – thi sĩ, mà mãi về sau này còn là ngọn nguồn của rất nhiều cuộc tranh luận, giai thoại… Nghe kể, sau giải phóng miền Nam, nhà thơ Huy Cận khi được biết đó là những câu thơ của Huỳnh Văn Nghệ đã “vô cùng ngạc nhiên” vì trước đó ông cứ tưởng là một câu ca dao của vùng Đông Nam Bộ, còn nhà thơ Tố Hữu thì thốt lên: “Lạ hỉ… rứa mà bấy lâu ni tui không biết hề!”

Mộ của Huỳnh Văn Nghệ hiện nằm tại quê hương: xã Mỹ Lộc (nay là Thường Tân), huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Trên mộ có khắc hai câu thơ trong bài Dòng sông xanh của ông: Xin gửi bài thơ trên cát trắng/ Và chiều nay tôi sang bến lên đường. Cuộc đời ông đã được Hãng TFS dựng thành phim truyền hình 37 tập có tên Vó ngựa trời Nam, do Nghệ sĩ ưu tú Lê Cung Bắc làm đạo diễn và diễn viên Huỳnh Đông thủ vai. Phim được dàn dựng từ năm 2007 và công chiếu vào tháng 3/2010, nhận được phản ứng tích cực của công chúng. Ngoài ra, trong phim Dưới cờ đại nghĩa sản xuất năm 2006, Huỳnh Văn Nghệ được diễn viên Lê Văn Dũng thể hiện… Tên của Huỳnh Văn Nghệ cũng được đặt cho một đường phố ở thị xã Thủ Dầu Một (Bình Dương) và một giải thưởng văn học – nghệ thuật 5 năm ở địa phương.

Ngô Vĩnh Bình/VNQĐ

 

Bài viết liên quan

Xem thêm
Nhà văn Phạm Ngọc Tiến, với tôi là xà ngang, cột dọc
Nhà văn Phạm Ngọc Tiến đã khá lâu không gặp. Dù công việc tôi đều theo tư cách đàn em, luôn hỏi anh. Nhớ ngày xưa, khi rất khó khăn, cần tiền đúng như mong “Bác Hồ hiện diện”, anh đã mời và bố trí tôi viết kịch bản phim truyện để có cần câu cơm mưu sinh khi làm ông bố. Cuộc mưu sinh đó cũng đã rất xa rồi. Hậu duệ của cuộc mưu sinh chắc chắn hoàn toàn không biết. Bạn ấy đã là chủ gia đình riêng nhỏ. Phạm Ngọc Tiến đã biết sợ không dám nhận thách đấu bia rượu thuồng luồng như ngày trước.
Xem thêm
Nhà thơ Văn Công Hùng với nhà thơ Hoàng Cát
Bài viết của nhà thơ Văn Công Hùng cùng bài thơ ký họa chân dung Hoàng Cát thay vài nén nhang viếng vọng từ xa.
Xem thêm
Một nhà quản lý thép với trái tim ấm nồng Trần Quỳnh Hoa
 Tập truyện ký “Bông Mai Xanh kiêu hãnh” là một tác phẩm mới, khá cuốn hút của nhà văn Kiều Bích Hậu, xoay quanh nhân vật chính – Cử nhân Khánh Hương.
Xem thêm
Nhà báo, nhà văn, nhà văn hóa – tư tưởng Phan Khôi
Nhắc đến tiến trình vận động và phát triển của văn hóa, tư tưởng và báo chí Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX không ai có thể phủ nhận những đóng góp cũng như vai trò to lớn của một nhà báo, nhà văn và nhà văn hóa – tư tưởng xuất sắc Phan Khôi (1887-1959).
Xem thêm
Tác giả Phùng Hiệu: Nhà văn đi làm báo sẽ dễ hơn nhà báo đi viết văn
Với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề, nhà báo Phùng Hiệu đã chia sẻ những chiến lược và phương pháp độc đáo giúp duy trì sự cân bằng giữa công việc viết báo và sáng tác sách.
Xem thêm
Nơi sâu thẳm trái tim vị tướng
Bài viết của Trung tướng, PGS-TS NGUYỄN ĐỨC HẢI, Nguyên Viện trưởng Viện chiến lược quốc phòng, Bộ Quốc phòng
Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm