Với Hành trình nước, Vũ Mai Phong cho phép người đọc thám hiểm một cõi tâm hồn mình, để chiêm nghiệm, để cảm nhận sự chuyển hóa kỳ diệu của nước - từ giọt sương nhỏ bé hóa thành đại dương bao la, từ tâm hồn cá nhân hòa vào tính thiêng của Tổ quốc.

Năm 2025, sau ba tập thơ đã định hình phong cách trữ tình, thuần hậu là Cõi bình yên, Nẻo về và Rồi mai mùa sẽ vui, nhà thơ Vũ Mai Phong đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong thi nghiệp với tập thơ thứ tư: Hành trình nước (NXB Văn học). Tập thơ này là một bước nhảy, đưa khả năng truyền tải đời sống nội tâm sâu sắc và tinh thần sáng tạo, đổi mới của tác giả lên một bậc cao hơn hẳn, chạm đến ngưỡng cửa của triết lý và siêu hình.

Thơ tự do tuôn chảy từ suối nguồn dòng Sống

Điều đáng quý nhất trong thi pháp của Vũ Mai Phong là sự tự nhiên và thành thực. Với Phong, cuộc sống không phải là đối tượng để “chế biến” thành thơ một cách cầu kỳ, hoặc giũa gọt chữ làm dáng, mà chính là chất liệu thô sơ, tinh khiết nhất. Ý thơ nương náu trong từng sự việc, từng người gặp, từng cảnh đổi thay hằng ngày. Người đọc cảm nhận được rằng, Phong dường như không cần dụng công làm thơ, mà thơ tự tuôn chảy từ một suối nguồn dòng sống dồi dào trong anh.

Nhà thơ Vũ Mai Phong

Sự tuôn chảy này giúp thơ anh giữ được độ trong trẻo, hồn hậu hiếm thấy, như thể anh vội ghi lại những khoảnh khắc sống để tiếp tục đào sâu chiêm nghiệm, không kệ nó vuột trôi vô ích trong nhịp sống hối hả. Chính sự không gò ép, không cố gắng “làm thơ nắn vần” đã tạo nên một giọng điệu độc đáo, vừa gần gũi vừa uyên thâm, như một lời tự bạch thì thầm, bỗng chốc bật lên thành tiếng sấm dội. Đây là dấu hiệu của một nhà thơ đã đạt đến độ chín muồi, khi thi hứng đã hóa thành hơi thở, thi liệu đã hóa thành mạch máu.

Hành trình nước: Sự luân hồi vũ trụ và Tính thiêng của đất nước

Nhan đề Hành trình nước ban đầu gây ngạc nhiên với riêng tôi, bởi tôi cứ tưởng Phong đã chọn một tứ khác cho tập này, nhưng khi nghiền ngẫm thêm, tôi nhận ra đây là một lựa chọn tuyệt vời, gói gọn toàn bộ tinh thần và triết lý của tập thơ. Nước, trong ý niệm của Vũ Mai Phong, đã vượt ra khỏi nghĩa vật lý thông thường để trở thành một biểu tượng vũ trụ, biểu tượng hành trình sống của chính tác giả. Và có lẽ cũng bởi trong hai năm Phong sáng tác tập thơ này (2024-2025), nước đã tạo nên nhiều cơn phong ba trong đời sống chúng ta...

Tập thơ "Hành trình nước"

Nước chính là tác giả, là cái tôi thi sĩ, luân hồi vũ trụ mà chu du cùng trời cuối đất, thấm và ngấm chuyện đời mà chuyển hóa thành thơ. Nước khi là giọt sương, khi là hơi ẩm, là mây, khi là khe suối, lúc cuồn cuộn thành đại dương, luôn vận động, luôn chuyển hóa, nhưng bản chất vẫn không đổi. Đó là hình ảnh tuyệt vời nhất để nói về quá trình sáng tạo không ngừng nghỉ, cũng như sự chiêm nghiệm đời sống của một người nghệ sĩ. Giọt nước là thấu kính, cũng là chính vũ trụ. Vừa soi rọi đời sống, vừa là chính đời sống...

Đặc biệt, trong bài thơ chủ đề “Hành trình nước”, Vũ Mai Phong đã chạm đến một tầng nghĩa thiêng liêng chỉ có duy nhất trong tiếng Việt: “Nước” còn là Quốc gia. Sự hòa quyện giữa vật chất (nước) và tinh thần/chính trị (quốc gia) này là một hiện tượng ngôn ngữ và văn hóa độc đáo, thể hiện tầm nhìn vũ trụ quan của người Việt. Trong khi ở các ngôn ngữ khác, như tiếng Anh chẳng hạn, thì quá lắm chỉ dùng từ “Đất” (Motherland, Fatherland, Homeland) hàm ý Quốc gia (Tổ quốc) chứ không có từ “Nước”. Điều này cho thấy độ tinh và có phần “quái” của Vũ Mai Phong khi chọn nhan đề tập thơ, bởi anh đã thám hiểm và “khoanh trọn” được vỉa nghĩa thiêng liêng và độc đáo của từ "Nước" mà hiếm ngôn ngữ nào có được.

Hạt nước giếng nguồn đất Tổ

theo gió du ngoạn khắp nơi

lúc qua sông hồ khe suối

khi cuồn cuộn về biển khơi...

Với câu thơ Nước vẽ biển hình chữ S, tác giả đã sử dụng từ “Nước” một cách tài tình để tạo nên một tính thiêng cho cả tập thơ. Nước không chỉ là sự luân hồi của cái Tôi cá nhân mà còn là mạch nguồn dân tộc, là dòng chảy lịch sử thiêng liêng mang hình hài đất nước. Sự kết hợp giữa hành trình tâm linh và tình yêu Tổ quốc tạo ra chiều sâu đa tầng hiếm có.

Cái Tài và Cái Lạ trong giọng điệu thơ

Cái tài của Vũ Mai Phong nằm ở khả năng nắm bắt tinh tế từng chuyển động của đời sống - từ cơn mưa bóng mây đỏng đảnh, cơn bão phá hủy cùng kiệt, tiếng chim gù u uất, đến một ánh mắt thoáng qua mà ám suốt đời... Nhưng cái lạ ở chỗ, giọng thơ của anh mang tính đối lập/mâu thuẫn đầy thú vị.

Anh vừa có thể hồn hậu trong trẻo như một nhi đồng trong cái nhìn về thế giới, khiến ta thấy cuộc đời còn vẹn nguyên sự ngây thơ, thánh thiện. Thoắt chốc, cái nhìn ấy chuyển hóa, anh trở thành một nhà hiền triết thâm trầm, bao quát thế nhân, xuyên thời không, để rồi thả nỗi lòng kẻ sĩ trong ngục tù tâm trí.

Sự chuyển đổi giọng điệu đột ngột này tạo ra những cú va đập cảm xúc mạnh mẽ. Nó là tiếng lòng của một người muốn thoát khỏi cái vỏ an toàn, muốn phá vỡ sự im lặng và tầm thường:

Hình như chính chúng ta cũng đang dần im lặng

Rụt đầu vào lớp vỏ an toàn

An ủi nhau bằng những vần thơ tẻ nhạt

Nghe tiếng chim gù u uất nỗi trầm luân

Hãy gầm lên đi, ầm vang sấm dội...

(Bên bờ giác)

Đó là lời kêu gọi thức tỉnh, một tiếng “gầm lên” dữ dội trong một xã hội đang dần mòn vì những “vần thơ tẻ nhạt” và sự “rụt đầu vào lớp vỏ an toàn”. Bài thơ không chỉ là sự chiêm nghiệm mà là một tuyên ngôn về tính chân thật và sức mạnh của nghệ thuật.

Những vần minh triết ghim lại trong tâm

Bên cạnh những dòng chảy trữ tình mênh mang của “Nước”, tập thơ còn cô đọng nhiều câu mang giá trị như những triết lý sống cho đời. Bài thơ Hồn đá là một ví dụ điển hình cho sự thâm trầm này:

Đá khôn giấu ngọc trong lòng

Chim khôn giấu mỏ, người khôn giấu lời.

Câu thơ đúc kết kinh nghiệm sống một cách tinh gọn, uyên bác, không giáo điều. Nó chứa đựng sự kiềm chế và sâu sắc của người hiền triết - một lời nhắc nhở về sự khiêm tốn và trọng lượng của ngôn ngữ. Đặc biệt, trong bài thơ Cỏ, tác giả đã nâng chủ đề về sự bền bỉ lên tầm triết lý vũ trụ. Bốn câu thơ sau vẽ nên một bức tranh về sự sống bất diệt giữa vòng xoáy khắc nghiệt của thời gian và lịch sử:

Cỏ xanh tấm áo địa cầu

Mỗi năm tự khoác lên màu biếc xuân

Tuyết băng, nắng xối mưa dầm

Tả tơi thời cuộc âm thầm sinh sôi.

Tác giả đã nâng tầm cỏ, một loài thân thảo thấp nhỏ sát đất tầm thường, thành biểu tượng nhân sinh cao đẹp khi coi đó là “tấm áo địa cầu”, mang tính phổ quát, tượng trưng cho sự sống cơ bản nhất, tự mình khoác lên vẻ đẹp hồi sinh (“màu biếc xuân”). Quan trọng hơn, tác giả đặt sự khắc nghiệt của thiên nhiên (“Tuyết băng, nắng xối mưa dầm”) song hành với sự tàn phá của nhân thế (“Tả tơi thời cuộc”). Tuy nhiên, bất chấp mọi biến cố lịch sử hay tự nhiên, sự sống vẫn tiếp diễn một cách kiên cường và khiêm nhường (“âm thầm sinh sôi”). Đây là tuyên ngôn về tinh thần bất diệt, vượt lên trên mọi sự hỗn loạn của thời cuộc.

"Hành trình nước" là một dấu ấn đáng ghi nhận trong thi nghiệp của Vũ Mai Phong

Ngoài ra, cảm hứng về lòng biết ơn và sự cho đi cũng trở thành một mạch chảy trong tập thơ, tiêu biểu qua bài Cửa Báo Đáp:

Ơi sông Mẹ dạt dào dòng sữa quý

Luôn cho đi mà chẳng đợi đáp đền.

Hình ảnh “sông Mẹ” tiếp tục củng cố biểu tượng Nước, nhưng gắn liền nó với lòng biết ơn vô điều kiện, thể hiện tinh thần nhân văn sâu sắc.

Hành trình nước là một dấu ấn đáng ghi nhận trong thi nghiệp của Vũ Mai Phong. Tập thơ đã hoàn thành một hành trình tâm trí xuyên không gian và thời gian, từ sự hồn nhiên của một đứa trẻ đến sự uyên thâm của một nhà hiền triết. Với tập thơ này, tác giả cho phép người đọc thám hiểm một cõi tâm hồn mình, để chiêm nghiệm, để cảm nhận sự chuyển hóa kỳ diệu của nước - từ giọt sương nhỏ bé hóa thành đại dương bao la, từ tâm hồn cá nhân hòa vào tính thiêng của Tổ quốc. Đây là một tác phẩm mang tính bước ngoặt, tạo một vệt tươi mới trong nhãn quan đời sống, cũng là suy tưởng và trăn trở của Vũ Mai Phong trước chuyển động mạnh mẽ của thời cuộc.

KBH/Báo Văn Nghệ