TIN TỨC

Nhà văn Nguyễn Bình Phương: Đa tầng hiện thực và cách tân tiểu thuyết

Người đăng : phunghieu
Ngày đăng: 2023-08-11 18:44:34
mail facebook google pos stwis
335 lượt xem

Lần gần nhất tôi gặp nhà văn Nguyễn Bình Phương – Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ quân đội, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khi anh tham gia cùng đoàn công tác của Trung ương tham dự hội nghị toàn quốc về công tác tuyên giáo tổ chức tại Quảng Nam ngày 4.7.

 

Nhà văn Nguyễn Bình Phương 

 

Tôi gặp anh đã nhiều lần. Đó là những khi anh dẫn đoàn nhà văn, nhà thơ cả nước tham gia trại sáng tác do Văn nghệ quân đội tổ chức ở Đà Nẵng. Những khi anh đi công tác ở miền Trung dừng lại ở Hội An và gọi tôi đến chuyện trò. Có lần anh đến viếng hương nhân giỗ nhà thơ Nguyễn Trung Bình ở Nam Phước (Duy Xuyên).

Hồi đó, nhà thơ Trần Tuấn (Báo Tiền phong), nhà thơ Phùng Tấn Đông (Hội VHNT Quảng Nam) kể rất nhiều câu chuyện thi vị về tác giả “Bài của trẻ dáng nâu”. Vốn rất ít nói, Nguyễn Bình Phương trầm tư nghe các câu chuyện văn nghệ. Sau cùng anh bảo: “Nguyễn Trung Bình là thi nhân rất lạ, rất mới. Người thơ của những cách tân, tìm tòi thi tứ, thi pháp và có cấu trúc thơ, lập ngôn… đi trước”.

Nguyễn Bình Phương với cách tân thơ

Ngoài tiểu thuyết là dòng chính lưu, thơ Nguyễn Bình Phương cũng rất nổi tiếng. Thơ Nguyễn Bình Phương phảng phất cái huyền hoặc bí ẩn.

Nhà thơ đã sáng tạo nhiều hình ảnh thơ lạ và cuốn hút, mở ra một thế giới tưởng tượng đánh thức những cảm xúc đã sẵn tiềm ẩn trong đời sống tâm hồn con người.

Trong cuộc tìm kiếm thơ ca của mình, Nguyễn Bình Phương luôn tự thức tỉnh về sứ mệnh của nghiệp bút mực, tức là đơn độc đối mặt với trang giấy trắng.

Mỗi trang giấy trắng giúp nhà thơ trăn trở, vật lộn và lao nhọc kiếm tìm; là sự trống trải, đơn độc trước mênh mông sâu thẳm cõi người. Trang giấy, đó chính là sự ký thác của nhà thơ.

Tiểu thuyết đa tầng hiện thực

Nguyễn Bình Phương và Nguyễn Trung Bình có lẽ đã “gặp” ở chỗ đặt văn học lên vị trí trang trọng nhất: mỗi sáng tạo phải đặc biệt, đặc sắc, độc đáo của cá nhân, văn phong lạ.

Ấn tượng về tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương là lối văn như thơ ảo diệu, ma mị. Kiểu như: “Trên cành ổi người cũ ngồi vắt vẻo giọng tự nhiên trong vắt đến lạ lùng. Đứa nào lên trên ấy nhớ gửi về cho bọn ở dưới này một ít nước ngân hà và đôi cánh con vịt giời lạc mẹ” như ở tiểu thuyết “Một ví dụ xoàng”.

Người ta dấn thân, đồng hành để phản ánh đời sống còn thực tại trong tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương là một phản chiếu khác, sâu lắng, tịch tại và rất… âm bản. Nói như nhà lý phê bình văn học Hoàng Đăng Khoa: “Tính chất phi truyền thống nơi tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương rõ thấy nhất trước hết là ở chiến thuật tự sự phi tuyến tính. Đi vào tiểu thuyết của nhà văn này là đi vào những mê lộ/ ma trận trần thuật”.

Thường thấy tiểu thuyết của anh không đầu, không cuối. Nó giống như một tấm lưới rối các móc vào nhau, người đọc phải tự gỡ ra, chắp nối, xâu chuỗi lại cho dễ hình dung, liên tưởng.

Cái tính chất thứ yếu cốt truyện đó khó cho người đọc nhưng khiến họ cùng sáng tạo một thế giới đa tầng khác với thực tại mà nhà văn đang dẫn đọc. Nhưng dù có liền mạch tấm lưới ấy đến đâu thì người đọc cũng chỉ hình dung về thực tại với những chiều kích rời, đứt đoạn.

Nhà phê bình văn học, PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp – Viện trưởng Viện Văn học hay nói về khả năng tiết chế ngôn ngữ trong tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương. Nhà văn “dửng dưng” kể về thực tại theo kiểu “kể xong rồi đi” – tên gọi một tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương còn nhận diện, lý giải hiện thực là của người đọc. Anh trao quyền đánh giá hiện thực để người đọc đồng sáng tạo.

Tôi hỏi Nguyễn Bình Phương: Sau “Một ví dụ xoàng” chắc anh đang dày công sáng tác tiểu thuyết khác. Anh trả lời: “Ở cái tuổi này rồi, không muốn in sách nữa. Nhưng viết thì phải viết thôi”.

Người đối diện hầu như ai cũng ấn tượng về Nguyễn Bình Phương với đôi mắt sâu, nhìn thẳng và rất tinh tường. Anh rất ít nói, trầm tĩnh và hầu như tâm tưởng lúc nào cũng đang theo đuổi một thi pháp ý vị cho tiểu thuyết. Nguyễn Bình Phương rất ít đàm đạo với ai, anh như lẩn tránh đời thực để theo đuổi một thực tại sáng tạo khác.

Nhiều người lấy làm lạ là một nhà văn không xem mạng xã hội, ít giao tiếp, không màng thế sự nhưng lại thấu cảm đến tường tận đời sống để kiến tạo thực tại trong văn chương đầy mẫn tiệp. Đơn khởi như ở “Một ví dụ xoàng” là: “Nếu mỗi người là một ví dụ, thì cậu ấy là cái ví dụ xoàng, hết sức xoàng”.

Dấu ấn của hành trình cách tân

Nguyễn Bình Phương là một trong không nhiều nhà văn đương đại vinh dự được Viện Văn học, Hội Nhà văn tổ chức hội thảo, tọa đàm khi đang sống. “Tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương trong chuyển động của văn học Việt Nam đương đại” là tọa đàm phần nào khẳng định vị thế văn chương của tác giả. Các nhà nghiên cứu, phê bình có nhiều kiến giải về tư duy nghệ thuật, lối viết độc đáo của Nguyễn Bình Phương trong bối cảnh chung của văn học Việt Nam sau đổi mới.


Nhà văn Nguyễn Bình Phương (giữa) trong đoàn công tác của Ban Tuyên giáo Trung ương viếng hương Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng. Ảnh: Việt Nguyễn

Kể từ những tác phẩm đầu tiên ra mắt năm 1991, trong vòng 32 năm qua, nhà văn Nguyễn Bình Phương sở hữu 10 cuốn tiểu thuyết. Tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương thường rất ngắn.

Nói như PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp là anh cô nén trong kiến tạo những cấu trúc đa tầng. Ý thức cấu trúc là một cách biểu đạt rất riêng của Nguyễn Bình Phương. Anh đã trở thành cái tên tiêu biểu khi nhắc tới xu hướng cách tân nghệ thuật với lối viết biến ảo linh hoạt và sự phá vỡ cấu trúc tiểu thuyết. Nhiều người gọi anh là nhà văn “một mình, một ngựa, một con đường”.

Đi qua đủ mọi cung đoạn nghệ thuật, vị thế tiểu thuyết của tác giả “Một ví dụ xoàng” in đậm trong dấu ấn văn học đương đại dù cho bản thân khi nói về văn chương chỉ nhận mình “kể xong rồi đi”.

“Mình và họ”, tiểu thuyết là câu chuyện về hành trình đi lên đi xuống qua hai chuyến xe của nhân vật Hiếu. Chuyến lên là chuyến đi từ đồng bằng lên miền núi phía bắc, Hiếu đã đi theo dòng ghi chép rời rạc trong nhật ký của anh trai. Chuyến xuống là chuyến đi từ vùng cao về đồng bằng thì câu chuyện lại được kể bằng linh hồn của Hiếu.

“Mình và họ” cũng như “Một ví dụ xoàng” hay “Người đi vắng” là kiểu diễn ngôn ý thức hệ – chia thế giới thành hai phần đối lập, tương phản nhau. Các diễn ngôn mới, kiểu văn chương mới khác với những gì văn học đối mới đã làm được từ năm 1991. Cái mới này ghi dấu ấn riêng biệt cho Nguyễn Bình Phương trong văn học đương đại. Nhiều nhà nghiên cứu văn học kỳ vọng, sau Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Bình Phương sẽ đưa văn học Việt đi xa.

Trong cuộc sống, Nguyễn Bình Phương rất gần gũi. Hôm trước anh bảo: “Anh chỉ ở Quảng Nam một đêm thôi. Sáng mai xong hội nghị là anh ra Hà Nội. Sắp xếp được không, chiều anh em ngồi tý”. Đêm ấy có tác giả “Ma thuật ngón” Trần Tuấn, có cả nhà thơ Văn Công Hùng nổi tiếng ở Tây Nguyên, Nguyễn Bình Phương khác hẳn, anh ngồi thật lâu, đàm đạo và nhâm nhi nhiều. Sáng ra anh lại bảo: “Vội vàng quá, chả ngồi nói chuyện được với nhau. Khi nào đó có dịp nhớ ghé anh ngồi trò chuyện”.

VIỆT NGUYỄN/ Báo Quảng Nam

 

Bài viết liên quan

Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm
Nhớ anh Mai Quốc Liên
Bài viết của nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Nhà văn Trầm Hương: Sứ mạng nhà văn là đi tìm những ẩn số
Hàng chục năm nay, nhà văn Trầm Hương (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM) vẫn âm thầm theo dấu chân những anh hùng, người lính, mẹ liệt sĩ… để tìm nhân vật cho những trang sách của mình. Chị ghi dấu ấn đậm nét trong dòng văn học cách mạng hiện nay.
Xem thêm
Thương nhớ anh Duy
Tôi viết ra đây mấy lời tâm sự như thắp một nén nhang kính nhớ thương tiễn anh Duy về trời cùng đàn anh Lê Văn Thảo...
Xem thêm
Nhà văn Ann Patchett: Thời gian tuyệt vời nhất là ở trên máy chạy bộ và viết sách
Ann Patchett là nhà văn Mĩ, tác giả của 9 cuốn tiểu thuyết, 4 cuốn sách phi hư cấu và 2 cuốn sách dành cho trẻ em. Trong văn nghiệp, bà từng giành giải Orange cho Bel Canto, cũng như lọt vào danh sách chung khảo giải Pulitzer 2020 với cuốn Ngôi nhà của người Hà Lan. Gần đây bà đã cho ra mắt cuốn tiểu thuyết mới mang tên Tom Lake, và điều đặc biệt là nó được viết trên bàn đặt trên máy chạy bộ và lời khuyên về năng suất từ ​​Elizabeth Gilbert.
Xem thêm
Lê Minh Quốc và cuộc hành trình chữ nghĩa
Bài của nhà thơ Ngô Xuân Hội trên báo Văn nghệ.
Xem thêm
Nhà thơ Nguyễn Thành Phong: Với chữ nghĩa, tôi như người đang yêu
Gọi Nguyễn Thành Phong là nhà thơ, nhà văn, biên kịch hay cái danh mà mang nhiều nghiệp nợ nhất là nhà báo, thì viết gì, dù là kiếm sống, anh cũng phải cố ở mức tốt nhất theo ý mình thì mới cho là được. Với chữ nghĩa, Nguyễn Thành Phong ví anh như người đang yêu, càng bị “ruồng rẫy”, càng thấy không thể bỏ cuộc.
Xem thêm
Vũ Cao - “Núi Đôi mãi mãi vẫn là Núi Đôi”
Nói đến nhà thơ Vũ Cao không thể không nói tới bài thơ Núi Đôi.
Xem thêm