ĐẶNG HUY GIANG
(Đọc “Khói bụi và cỏ” của Đinh Nho Tuấn, NXB Hội Nhà văn 2026)

Tôi đã đọc nhiều bài thơ viết về cánh đồng của nhiều nhà thơ, nhưng khi đọc “Những cánh đồng quê hương” của Đinh Nho Tuấn, vẫn cảm thấy có một điều gì đấy khác lạ. Đinh Nho Tuấn phát hiện ra “màu xanh” là “máu của cánh đồng”, còn “màu vàng” là “thịt của cánh đồng”. Hai cái màu căn bản ấy do “Những người nông dân’ ngày lại ngày  đi “gieo màu no ấm” mà có. Nhưng phát hiện lạ hơn là nhìn đất nước qua những cánh đồng và người nông dân thật ấn tượng và thật thuyết phục:

Đất nước tôi

Những cánh đồng

Là tấm áo vá chằng vá đụp

Người nông dân

Khoác tấm áo đó lên người

Mồ hôi thơm mùi đất.

Trong đó,  “tấm áo vá chằng vá đụp” và “mồ hôi thơm mùi đất” là hai chi tiết thơ đắt, đáng lưu ý. Phải là người gắn bó, trải nghiệm với cây lúa, cánh đồng, người nông dân và thân phận nhà nông đến mức nào, mới có thể cất lên những câu thơ như thế! Những câu thơ ấy như được thăng hoa từ sự  giản dị và chân thực rất mực! Và nó quen thuộc đến nỗi ai cũng có thế thấy, nhưng người gọi tên ra nó thì không nhiều và cũng không dễ dàng gì.

Trong mảng thơ viết về tình yêu, tôi tâm đắc với bài “Vì có em nên đã sinh ra” Nguyên văn:

Thời gian chủ động trôi

Tâm hồn ai đôi mươi

Khuôn mặt mình dù rơi xuống sau bao lần rửa

Ở những nơi tôi còn thở

Xin hữu hình có em

Em chọn sinh vào thuở có ta

Ta có em nên đã sinh ra

Vì em ta siêng sống

Một đời người đi theo màu tím

Một đời người nắm vạt áo tình yêu

Nếu hiểu hết về anh thì em sẽ biết một điều

Anh vẫn mãi là như thế

Đau đáu trên trần thế

Vì có em nên đã sinh ra

Bài thơ khẳng định: Tình yêu không chỉ là cảm xúc lứa đôi mà trở thành lý do tồn tại, như một căn nguyên mang ý nghĩa sống. Bài thơ cũng  nêu rõ thân phận và sự hữu hình của tình yêu. Câu “xin hữu hình có em” rất đắt. Ở đây, “em” không chỉ là đối tượng yêu, mà là bằng chứng cho sự hiện hữu, là điểm neo để cái tôi không tan biến. Mặt khác, bài thơ coi tình yêu như nguyên nhân sinh ra tất cả. Hai câu “Em chọn sinh vào thuở có ta/ Ta có em nên đã sinh ra” đảo chiều nhân quả rất thơ: Không phải “ta sinh ra rồi mới có em”, mà “có em nên ta mới thực sự sinh ra”. Đây là một cách nói đậm màu hiện sinh: Con người chỉ thật sự “sinh” khi tìm được ý nghĩa để “sống”. “Em” trở thành điều kiện khai sinh tinh thần. Bài thơ có giọng điệu chân thành, không cầu kỳ nhưng đọc lên là nhớ.

Thơ tình của Đinh Nho Tuấn có lúc rất xác quyết, thiên về phía em một cách cực đoan: “Nếu một ngày em không còn trên trái đất/ Anh sẽ là dấu chấm hết”,  “Đích anh đến chỉ cần em là đủ” (“Nhập vào ta đi hoang”) và em làm anh ngỡ ngàng đến mức trong “Tôi bất ngờ sống”:

Em thực tới mức thành hư ảo...

Tôi bất ngờ sống

Và bất ngờ  hiện diện trong em.

Trong “Khói bụi và cỏ”, có những câu thơ rất đẹp và đẹp đến nao lòng, nên thơ ngay từ cách nói, cách cảm. Đây là 12 câu trích từ “Tháng Giêng”: “Có người con gái đẹp/ Ngày xuân theo chân chồng/ Sao mắt còn rưng lệ/ Vườn quê hạt sương đông”; “Người dắt người yêu tới/ Trong nắng xuân ngập ngừng/ Còn chồi non lộc biết/ Là mắt còn rưng rưng”; “Đất đã tan vào cây/ Nước đã chưng thành rượu/ Đám mây trời trẻ ra/ Tháng Giêng là viên kẹo”. Đó là những câu thơ trong trẻo được sinh thành từ một “cảnh giới’ rất đặc biệt và chúng được tôn cao nhờ “cảnh giới” đặc biệt ấy. Cảm giác sự sống đều đang âm thầm biến đổi để trở nên mềm hơn, ngọt hơn, nhẹ hơn và non trẻ hơn từ “Tháng Giêng” là rất rõ, đặc biệt ở 4 câu kết:

Đất đã tan vào cây

Nước đã chưng thành rượu

Đám mây trời trẻ ra

Tháng Giêng là viên kẹo.

 Còn bài “Nếu” như những lời tự nguyện mong muốn trong đời của một con người đích thực nếu phải chọn một bài hát duy nhất, một quê hương duy nhất, một người yêu duy nhất, một bài thơ duy nhất:

Nếu chỉ hát một lần duy nhất trong đời

Con xin được hát bài ca về cha mẹ

Nếu phải chọn một nơi đi về

Tôi sẽ chọn quê hương, đúng thế!

Nếu chỉ một lần nói về người mình yêu

Câu chuyện về em tôi sẽ kể

Nếu chỉ được viết một bài thơ

Bài thơ về tự do, chắc chắn thế!

 Trong “Khói bụi và cỏ”, có những câu thơ hay đủ sức đứng một mình, được viết một cách trực giác đầy ám gợi: “”Bầy thạch sùng ăn không hết đêm đen” (“Sài Gòn mùa yên lặng”), “Bài thơ là vết rách thời gian” (“Dưới chân em vùi lấp ngàn chân lý”), “Đau khổ nhất là phải giấu đi đau khổ” (“Em hay thu”), “Tình yêu không chọn những con đường thẳng” (“Đàn ông và đàn bà”)...

 Đọc những bài thơ tình trong “Khói bụi và cỏ”, tôi ngộ ra rằng: Đinh Nho Tuấn không phải là người đi tìm tình yêu mà Đinh Nho Tuấn là nơi tình yêu đang tìm cách tự nhận ra nó.