TIN TỨC

Lê Quang Trang và những trang viết về lý luận phê bình

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2021-10-11 09:59:22
mail facebook google pos stwis
1116 lượt xem

MAI QUÔC LIÊN

Sau khi học xong khoa Văn đại học Tổng hợp Hà Nội và dự một lớp viết văn do nhà văn Nguyên Hồng làm Giám đốc, Lê Quang Trang và các bạn cùng đi vượt Trường Sơn vào chiến khu Nam bộ, công tác ở Ban tuyên huấn Trung ương cục Miền Nam. Ấy thế mà đã qua 50 năm...

Những trang viết này đã được tích lũy trong khoảng 50 năm ấy, kinh qua công tác, sống, tham gia viết văn làm. Chừng ấy sự tích lũy, va chạm, suy ngẫm…đã cho anh những trang viết này.


Về tình hình lý luận phê bình hiện nay, tác giả nhận xét: “...tình hình văn học nghệ thuật hiện nay có nhiều dấu hiệu đáng lo ngại. Không những đỉnh cao không xuất hiện mà ngay cả các tác phẩm vượt mức trung bình cũng ngày càng thưa thớt…” (trang 13). Không những sáng tác có dấu hiệu sụt giảm đáng lo ngại mà lý luận phê bình văn nghệ cũng sụt giảm theo. Vì sao vậy?Trước hết, nói về những trang lý luận. Đây là những suy ngẫm về những vấn đề của nền văn học nghệ thuật hiện thời, những vấn đề nóng và bức thiết, theo cách nhìn của tác giả. Phải có một tầm nhìn, sự quan tâm sâu sắc, trách nhiệm đối với sự nghiệp văn nghệ và cách diễn đạt nhuần nhị để viết được những trang này. Lê Quang Trang không viết lý luận thuần túy; đây là lý luận thực hành. Từ những diễn biến phong phú, phức tạp của hoạt động văn nghệ, tác giả lọc ra một số vấn đề đáng bàn, đáng quan tâm và có ý kiến. Ngoài những bàn luận về chính chủ đề được đặt ra, tác giả còn nêu lên những nhận xét chung về tình hình. Điều này là cần thiết.

Không khó để bàn về nguyên nhân của sự đi xuống đó, từ cảm hứng chủ đạo của văn nghệ hiện nay trong bối cảnh thị trường cho đến khâu tổ chức chỉ đạo: “Việc bố trí nhân sự lãnh đạo văn hóa văn học nghệ thuật nhiều khi thiếu chuyên môn sâu cần thiết nên cũng có những vướng mắt nhất định, dẫn đến mối quan hệ giữa người lãnh đạo và nghệ sĩ thiếu sự thắm thiết, tạo sự khích lệ sáng tạo tình nguyện" (trang 14). “Thứ hai là lúng túng trong phương thức lãnh đạo, quản lý, từ đó chưa tạo được cách thức phù hợp nhất trong đầu tư chăm lo”. “Thứ ba là tư duy nhiệm kỳ"... (trang 18).

Qua những trang viết này, tác giả chứng tỏ tầm nhìn bao quát tình hình, một tầm nhìn không dễ có nếu không có nhiệt huyết và trách nhiệm. Vẻ ngoài điềm tĩnh, nhẹ nhàng tuy không bàng quan, tác giả dường như vẫn còn thiếu đi một chút sắc bén để lây lan sang người đọc một năng lượng tích cực hơn.

Phần chân dung (phê bình văn học) chiếm tới gần 200 trang, một nửa cuốn sách, là phần đặc sắc và tâm huyết nhất của tác giả. Cái đáng quý nhất là những trang này được viết với sự trải nghiệm, tích lũy từ những ấn tượng do tiếp xúc trực tiếp, sống với nhân vật. Họ là những người đồng thời với tác giả, cũng tham gia công cuộc chống Mỹ cứu nước và sau đó tiếp tục viết, gánh vác trách nhiệm xã hội. Tính theo tuổi tác, đó là Chế Lan Viên (1920-1989). Ông đã di dời từ Hà Nội vào Tân Bình - Thành phố Hồ Chí Minh và tiếp tục sáng tác ở đó cho đến khi từ giã cuộc đời. Tiếp đó là Nguyễn Văn Bổng, Lý Văn Sâm... Kể ra, nếu lấy lý lịch sáng tác ở Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh, miền Nam thì còn có thể phải viết thêm về Bảo Định Giang, Nguyễn Chí Trung... Bảo Định Giang vừa sáng tác vừa quản lý đã để lại những dấu ấn đáng nhớ. Nguyễn Chí Trung sáng tác Bức thư Làng Mực, Tiếng khóc của nàng Út, đáng ghi nhận. Nhưng đáng ghi nhận nhất là cuộc đời chống Pháp, chống Mỹ, chống Pol Pot của anh, một cuộc đời lính kiên trung báo quốc.

Qua những bức chân dung văn học, tác giả làm ta yêu mến thêm các tác giả và tác phẩm. Tôi nghĩ rằng đó cũng là một nhiệm vụ quan trọng của phê bình văn học. Lê Quang Trang độc đáo ngay từ cách đặt đầu đề, sau đó dẫn dắt ta đi vào thế giới nghệ thuật của các tác giả tác phẩm. Đó là một thế giới thân quen, cuốn hút đối với tác giả vì những năm tháng sống, chiến đấu, sáng tác của họ cũng chính là của tác giả. Ở đây có một cuộc hẹn hò tuyệt đẹp giữa người vẽ chân dung phê bình và các nhà văn. Đây là một lợi thế lớn lao, một thuận lợi của ngòi bút phê bình. Và chính Lê Quang Trang cũng trở thành nhà văn qua các chân dung này.

Một yêu cầu không thể thiếu là các bức chân dung tuy có những nét phổ quát của một thời đại, phải bật lên được những cá tính sáng tạo nghệ thuật. Tác giả đã hoàn thành tương đối tốt nhiệm vụ này để người đọc có thể thích thú, say sưa đọc một hơi những chân dung này. Trong phê bình, Lê Quang Trang thiên về cổ vũ, động viên dù lúc này mọi cái đã lắng lại, ta có thể bình tĩnh nhìn mọi việc từ nhiều chiều. Biểu dương, ca ngợi văn hóa văn nghệ thời kháng chiến cách mạng, với những con người ở thế hệ vàng này là trách nhiệm lương tâm nhưng không nên một chiều bỏ qua những hạn chế, dù là phải giải thích từ hoàn cảnh, từ hạn chế tất yếu. Có thế mới thuyết phục ngươi đọc hơn.

Dù sao trước tiên phải ghi nhận ở đây tấm lòng trong cuộc của ngòi bút Lê Quang Trang - nhà phê bình cách mạng. Nội việc đọc chừng ấy tác giả tác phẩm rồi rút ra được tiến trình sáng tác, đặc điểm sáng tác của từng người là một việc khổ công. Viết ra được thành văn chương hấp dẫn được bạn đọc cũng không dễ…Phải có một ngòi bút đã được luyện nhiều qua những trang văn báo chí, văn nghệ ngần ấy năm từ tuổi 20 đến tuổi 70 mới làm được.

Trong tình hình văn đàn hình như đang thiếu vắng những tiếng nói chính trực, hiểu biết, những bề sâu từ trong bếp núc của sáng tác văn học, có trách nhiệm cao với văn nghệ và với cuộc sống, Lê Quang Trang là một cây bút quý hiếm...

Giữa mùa dịch Covid-19

(Nguồn: Văn nghệ số 37/2021).

Bài viết liên quan

Xem thêm
Lê Văn Nghĩa trong cõi nhớ Sài Gòn
Hai cuốn truyện trào phúng về điệp viên Không Không Thấy – một nhân vật hấp dẫn của Lê Văn Nghĩa – vừa rời bàn biên tập để đưa tới nhà in. Một luận văn thạc sĩ nghiên cứu về tác phẩm của anh cũng đang triển khai. Vậy mà Lê Văn Nghĩa không chờ được, đã vội ra đi…
Xem thêm
Đọc Đường đến Cây cô đơn
“Cây nào đứng thẳng cũng đều là Cây cô đơn”.
Xem thêm
Sài Gòn ơi! Đau đáu một nỗi niềm
Rất nhiều “mĩ từ” dành cho Sài Gòn trong những ngày nơi đây trở thành tâm dịch Covid-19: “Sài Gòn đau”, “Sài Gòn bệnh”… riêng tôi lại cảm nhận một nỗi niềm lo lắng không yên, bởi nơi đó tôi có nhiều người thân thương ruột thịt, nhiều bạn bè và cả những người tôi không quen nhưng cảm nhận về sự thân thiện và cởi mở của “người Sài Gòn” đã khiến lòng mình đau đáu… Sáng nay, vẫn những con số, hôm qua và những ngày trước vẫn những con số, những hình ảnh, những khu phố giăng dây… Em tôi nói, em đã phải đi xét nghiệm đến mấy lần mỗi khi nơi em ở có người nhiễm bệnh Covid-19. Bất chợt bắt gặp bài thơ “Gửi Sài Gòn” của nhà thơ Từ Kế Tường, tôi như bắt gặp sự đồng cảm, nỗi niềm.
Xem thêm
Ðạo thơ hay dụng điển?
Lâu nay, “đạo” văn “đạo” thơ vẫn là một câu chuyện dài bất tận không có hồi kết. Những câu hỏi luôn được đặt ra là: Thế nào là “đạo” (văn, thơ)? Ðâu là giới hạn của việc sử dụng sáng tạo những thành quả của ng
Xem thêm
Văn chương: Ðạo và không đạo?
Những bức tường như số phận chúng ta, bài thơ sáng tác năm 2019 của Thanh Thảo (Viết và Đọc mùa Đông 2020), với lời đề từ bằng câu thơ của Nguyễn Thụy Kha Nhìn tường nhà chúng ta từng ở lở lói. Buồn lạ. Thi sĩ cảm hứng từ câu thơ của người khác, tạo ra một không khí những bức tường hữu hình và vô hình của đời mình, riêng mình. Bức tường thời gian, và giới hạn…
Xem thêm
Nhà thơ và thi hứng sáng tạo
Nói đến thơ ca, người đọc nghĩ ngay đến tư tưởng tiềm ẩn, thi pháp vừa trực giác,
Xem thêm
Huệ Triệu và Đoản khúc trao mùa
Huệ Triệu qua tập thơ này mới mẻ và góc cạnh hơn; mềm mại, nữ tính mà mạnh mẽ và sâu lắng
Xem thêm
Trương Nam Hương - câu thơ trong trẻo nỗi buồn
Nhiều lần tôi có ý định viết về anh, nhưng một phần vì chưa đọc anh đầy đủ, phần nữa là anh em quen biết đã lâu, để viết về nhau không dễ.
Xem thêm
Nhà văn Sơn Tùng: “Ðạo là gốc của văn”
Nhà văn Sơn Tùng sinh ra trong một gia đình có truyền thống nho học và cách mạng.
Xem thêm
Những quả thơ của Ngọc Lê Ninh
Sở dĩ tôi đặt tên bài viết là Những quả thơ của Ngọc Lê Ninh, vì tôi và nhiều người thích bài Quả thơ
Xem thêm
Nhà thơ Tôn Nữ Thu Thủy: Giữ lại một ngày ta như lá
Cốt cách đằm thắm của một người phụ nữ Huế thể hiện trong thơ Tôn Nữ Thu Thủy chủ yếu tập trung vào sự chan hòa với thiên nhiên.
Xem thêm
Người lạc giữa “vòng tròn số phận”
Mỗi câu thơ viết ra là để tự ru mình, ru người. Nhưng suy cho cùng cũng là một cách mượn lời ru… để thức.
Xem thêm
Có một nguồn thi hứng về văn hóa Óc Eo trong thơ Đồng bằng Sông Cửu Long
(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) – 1. Văn hóa Óc Eo là di sản văn hóa vô giá góp phần minh chứng cho quá trình khai phá, mở mang, phát triển vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có từ ngàn xưa. Nó chứa đựng những giá trị lớn cả về vật chất lẫn tinh thần trong đời sống của dân tộc Việt Nam nói chung và cư dân ở ĐBSCL nói riêng. Vì thế, từ sau năm 1975 đến nay đã có nhiều cuộc Hội thảo khoa học, nhiều công trình khảo cứu về nền văn hóa rực rỡ này, để trên cơ sở đó làm rõ những điều bí mật bị chìm lấp qua hàng ngàn năm lịch sử; đồng thời, góp phần khẳng định, tôn vinh và gìn giữ những gì cao quý mà các bậc tiền nhân đã làm nên. Trong bối cảnh đó, nhiều nhà thơ ở ĐBSCL, nhất là những nhà thơ ở An Giang đã có những vần thơ xúc động giãi bày tâm tình và tự hào về cái đẹp của văn hóa Óc Eo còn lưu giữ được nơi đây.
Xem thêm
Tình khúc phương Nam - Một bài thơ gợi nhiều cảm xúc
TÌNH KHÚC PHƯƠNG NAM – MỘT BÀI THƠ GỢI NHIỀU CẢM XÚCNhư là có duyên với nhà thơ Vũ Thanh Hoa vậy, trong số nhiều bài thơ của nhiều nhà thơ gửi dự thi trên trang vanchuongthanhphohochiminh.vn, tôi dừng lại ở bài thơ “Tình khúc phương Nam” của chị. Có phải vì tứ thơ? Có phải vì hình tượng thơ?
Xem thêm
Vũ Hồng ngân lên Đoản khúc số 8
(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) – Mấy năm trước, nhà văn Vũ Hồng ra mắt tập thơ với tựa đề mang ý tưởng rất lạ và thú vị, dễ gây sự tò mò cho bạn đọc: Đoản khúc số 8. Lại còn chọn khổ tập thơ 19x19cm, khá ngộ nghĩnh. Suy cho cùng đây thường là cái tạng của người nghệ sĩ đa tài khi đặt tựa dù là truyện ngắn hay thơ. Bởi “Nghệ thuật là không lặp lại chính mình và không lặp lại của người khác”. Ai đó đã từng nói như thế.
Xem thêm
Từ một khúc đồng dao
Kao Sơn viết Khúc đồng dao lấm láp năm 1976, trong gần một tháng tham gia trại viết của Hội Văn nghệ Hà Nam Ninh.
Xem thêm
Bài thơ “Một nửa bông hồng”... và những trăn trở nhân sinh
Một nửa bông hồng mắc ở dây thép gaitàn tích chiến tranh để lại
Xem thêm
Câu chữ vời vợi thanh âm
“Búp bê áo rách”, tựa truyện ngắn này của nhà thơ, nhà báo Bùi Phan Thảo khơi gợi tôi cảm giác tò mò lạ lạ, một bàng bạc buồn bảng lảng trắng mây bay.
Xem thêm
Phạm Trung Tín và đường chân trời
Người ta thường nói “Thơ là người” với nhà thơ Phạm Trung Tín thì đúng vậy.
Xem thêm
Thơ chọn Đặng Nguyệt Anh
Thơ là hình thái nghệ thuật cao quý và tinh vi, nữ thi sĩ Đặng Nguyệt Anh đã làm tròn sứ mệnh cao cả của mình với thơ
Xem thêm