BÙI PHAN THẢO
(Đọc “Có phải cô là nắng” của Phan Thanh Tâm)

Bền bỉ, khiêm nhường như một chú ong, nhà thơ nữ Phan Thanh Tâm – Hội viên Hội Nhà văn TP HCM, trong 9 năm qua (2017-2026) đã xuất bản được 9 tập thơ và truyện ngắn (bình quân mỗi năm một tập). Đó là một sức viết đáng nể trong giới văn chương, nhất là người chuyên viết cho thiếu nhi thì điều này còn thể hiện tình yêu bền bỉ, sâu đậm của nhà thơ dành cho các em và thế giới của các em trong thơ Phan Thanh Tâm vẫn luôn hồn nhiên, trong trẻo.

Nhà thơ Phan Thanh Tâm và tập thơ mới “Có phải cô là nắng”

“Có phải cô là nắng” – NXB Hội Nhà văn, tập thơ mới xuất bản trong năm 2026 viết cho các em lứa tuổi nhi đồng và bắt đầu lớn dần sang tuổi thiếu nhi. Lứa tuổi này, các em biết ngẫm ngợi nhiều hơn, tự mình khám phá những điều kỳ diệu của thiên nhiên, cuộc sống quanh mình. Những em có khiếu văn chương, nghệ thuật thì thả trí tưởng tượng đi xa hơn, với những câu hỏi chờ được trả lời:

Ai dát bạc lên con sóng/ mà mênh mang sóng bạc đầu/ ai chọc ghẹo cho sóng giận/ mà dâng ướt cánh hải âu

Ai sáng tác nghìn giai điệu/ cho sóng hát mãi tháng năm/ ai thả bao nhiêu tôm cá/ để thuyền rẽ sóng ra khơi

Em thả bao nhiêu câu hỏi/ mà mắt biển chỉ rực cười (Hỏi)

Với lứa tuổi này, những bài học yêu thương bắt đầu từ gia đình, trường lớp, từ những ứng xử hàng ngày. Khi quả na chín, ông đợi cháu đi mời bà, rồi cháu xếp chỗ ngồi:

Ông bà, bố mẹ, cháu ngồi ở đây/ còn riêng hai chỗ trống này/ dành cho cún trắng, mèo mây cùng ngồi/ cả nhà vui vẻ vừa cười vừa ăn (Cả nhà vui vẻ)

Cả nhà trong bài thơ gồm cả con người và thú cưng. Dạy trẻ biết yêu thương gia đình, chăm sóc vật nuôi, san sẻ yêu thương bằng những lời dịu dàng sẽ thấm sâu, nhớ mãi.

Phan Thanh Tâm cho thấy qua thơ rằng tâm hồn đẹp mới có thể viết cho thiếu nhi, bởi chỉ có lời thật thà mới chuyện trò cùng các em, người chân thành mới làm bạn cùng các em.

Tuổi thơ hạnh phúc nhất là có cha mẹ, ông bà bên mình, luôn dành hết tình thương cho con cháu.

Bà khâu cho cháu chiếc mền bông, có sắc cầu vồng. Thương bà, nỗi nhớ kết thành xâu chuỗi, mãi thương bà chắt chiu đường kim mũi chỉ:

Cháu xâu nỗi nhớ/ kim chỉ chắt chiu/ cầu vồng ấm sực/ lòng bà mênh mông (Cầu vồng ấm)

Nhớ ông, cháu thường nhìn lên trời đêm, ông là ngôi sao nào khi cháu dõi tìm. Soi vào đêm gió/ nỗi nhớ thêm đầy (Cháu nhìn lên bầu trời)

Với bà, cũng những câu chuyện kể bên cây mận trước sân Quả rơi vào vạt áo/ thơm lừng giấc mơ ngày (Cây mận trước sân)

Rồi một ngày ngoại già yếu hơn:

Sông dài chảy mãi niềm thương/ thương củ khoai chấm với đường ngoại trao/ mây ươm tóc ngoại nhạt màu/ con ngồi con đếm lá sầu đầy sân (Dọc miền ca dao)

Những bài học hiếu hạnh cho trẻ em được đưa vào thơ nhẹ nhàng. Mẹ làm bánh dày, những chiếc bánh như những mặt trời bé xíu. Cháu mời ông dùng bánh.

Ông cười bánh ngon thay/ thơm ngát lòng hiếu thảo/ tự ngàn xưa tới nay/ ngược chiều gió vẫn đầy (Bánh dày)

Câu chuyện nhỏ mà ý nghĩa giáo dục lớn. Một lời từ nhà Phật: Tất cả mùi hương đều bay theo chiều gió, chỉ mùi hương của lòng hiếu hạnh là có thể bay ngược chiều gió.

Còn với tình yêu mẹ cha, Phan Thanh Tâm cũng có những bài thơ hay cho các bé. Một sớm mai thức dậy, soi mình vào buổi sớm, nhủ thầm thêm một ngày vui. Vui hơn khi cùng mẹ dạo trên bãi biển, mặt trời rủ biển khơi hát bè

Bóng theo dài bờ cát/ bóng mẹ choàng chở che (Ban mai trên biển)

Mênh mông tình mẹ, sâu nặng tình cha. Tình cha như biển. Đêm với chiếc ghe câu, cha thức cùng sóng gió:

Giấc ngủ cha gởi sóng/ đổi bữa cơm ngọt lành/ mồ hôi hòa bạc sóng/ cho đời con thắm xanh (Ánh đèn khơi xa)

Cha hy sinh cho đời con thắm xanh, hiểu được điều đó là tỏ được lòng biết ơn.

Sóng dâng hoài bờ cát/ lòng cha tràn đấy thôi/ con hiểu sao biển mặn/ giọt mồ hôi cha rơi (Cha vớt nghìn nụ cười)

Với cô giáo, các em luôn là những đứa con yêu thương, cô dõi theo bằng đôi mắt ấm áp, mường tượng đàn chim ấy đang hót và lòng cô líu lo. Viết “tiếng lòng cô líu lo” là diễn đạt mới.

Tình cảm của cô, bóng hình cô khiến học sinh chợt hỏi và dậy lên tình cảm biết ơn:

Có phải cô là nắng/ ấp ủ ngày mưa giông/ hay cô là dòng sông/ đưa bao thuyền ra biển/ trong tiềm thức mỗi người/ ơn cô thầy còn mãi (Có phải cô là nắng)

Sự hồn nhiên của các em qua ngòi bút thơ Phan Thanh Tâm làm cho câu thơ tươi sáng lên cùng với nụ cười. Trong hàng triệu bức thư gửi ông già Nôen có thư của em bé Việt Nam và em bé rất ngộ nghĩnh khi chúc và tặng cho ông món quà độc đáo:

Xin tặng ông nụ cười/ và điểm mười nữa nhé/ cháu chúc ông mạnh khỏe/ mang vui cho mọi người (Thư gửi ông Nôen)

Bên cạnh nhiều bài thơ về biển, có bài thơ về bản làng trên núi cao là một trong những bài thơ hay nhất trong thi tập này:

Bản em bên lưng núi/ quanh năm ngắm mây vờn/ đêm nằm nghe gió thổi/ tiếng gà cũng đẫm sương

Trăng neo vào vách núi/ tiếng kèn môi véo von/ trời gần như tay với/ sao rơi vào giấc mơ (Bản em bên lưng núi)

Bài thơ ngắn nhưng đúng là trang sách vừa để mở đã ướp đầy câu thơ với tiếng gà đẫm sương, trăng neo vách núi, sao rơi vào giấc mơ…

Là một họa sĩ, thơ Phan Thanh Tâm nhiều thi ảnh, trong thơ có họa. Những bức tranh bằng thơ của Phan Thanh Tâm đẹp, từ những phác thảo đến hoàn chỉnh đều giúp các bé nâng dần nhận thức thẩm mỹ. Các em yêu quê hương đất nước, yêu gia đình, mái trường, yêu cuộc sống quanh mình… từ những bức tranh hiện thực mỗi ngày. Còn gì đẹp hơn cảnh vật quê hương mỗi sớm mai lên hay chiều xuống; bóng núi đổ dài, mặt trời “dát vàng rền lưng đồi”, mặt hồ phẳng lặng, mặt trời “soi vào đáy nước, cả vùng trong veo”; bên bãi biển “đá nghiêng/ tiếng gió cũng nghiêng/ rì rầm”… Là ngôi nhà em, nơi yêu thương của em: “yêu chùm hoa bé nhỏ/ yêu khung cửa rộng mở/ bầu trời xanh ước mơ”…

Theo ngày tháng, các em lớn dần lên, biết suy tư, vương vấn những xúc cảm của tuổi hoa niên. Hãy xem cô bé mộng mơ:

Em học bài xong rồi/ tựa đầu bên khung cửa/ chúng mình đang mùa thi/ nhưng sao lòng vẫn nhớ/ những nét cười trăng đi” (Mùa thi)

Cơn mưa đầu mùa trở về, hạt rơi xuống tóc em ngày mới lớn, em nghĩ về những điều mới mẻ hơn:

Có phải mưa đầu hạ/ là quà của trời cao/ gói tiếng lòng của đất/ gửi tới những vì sao/ hay lời ru của mẹ/ từ mọi miền ca dao (Mưa đầu mùa)

Cô bạn ngồi, ngước mắt, làm thơ khi những cánh diều bay vút trời cao, “thả ước mơ cao, nhờ dây níu mà gần”…

Tập thơ khép lại mà vẫn còn dư vị của lòng biết ơn. Biết ơn ông bà, cha mẹ, thầy cô, biết ơn cuộc đời và hiểu thêm về lẽ sống:

Con biết thêm bao điều lạ/ con học được nhiều điều hay/ biết thời gian là quý báu/ sống yêu thương giữa phép màu (Thời gian)

Đời người, xét cho cùng, cũng là một hành trình. Đẹp biết bao chiếc thuyền giấy của hai chị em:

Chị xếp cho em con thuyền bằng giấy/ đợi trời mưa xuống cho thuyền ra khơi/ dòng nước trước nhà hóa thành biển lớn/ dong buồm đi đến khắp nơi chân trời

Em vẽ cho thuyền thêm đôi mắt sáng/ để thuyền còn biết lối về yêu thương/ dũng cảm vượt hết thác ghềnh, sóng cả/ đi đâu, về đâu, chỉ một quê hương (Thuyền giấy)

Trên hành trình đó là yêu thương, nghị lực, là luôn có quê hương trong tim dù có đi góc biển chân trời.

Mời các bạn đọc đến với “Có phải cô là nắng” để cùng sẻ chia tình thơ, ý họa của Phan Thanh Tâm…