(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) - Nhớ hồi nhỏ, ngoại và tụi bạn cùng trang lứa trong ấp lội đồng bắt cá, chân lấm tay bùn vô tư lắm. Bắt được con cá lóc, cả đám gom rơm rạ khô trui ngay bên bờ cỏ, da cá cháy xém, mùi thơm phức lan tỏa trong gió chiều. Cá chín được xé ra nóng hổi, chấm muối ớt cay xé lưỡi, đứa nào cũng hít hà, miệng mồm đen nhẻm. Những ký ức thời tuổi thơ ấy đã làm nên một tuổi trẻ thấm đẫm hồn quê miền Tây, vừa hồn hậu, vừa nguyên sơ. Ngoại mỉm cười, ánh mắt đong đầy bao hoài niệm của một thời đã xa. 

Trung tướng, PGS. TS Nguyễn Đức Hải

"Quê ngoại tận Long Xuyên lận…" Mỗi lần nghe ngoại kể, tôi như được trở về xứ sở miền Tây, nơi có dòng sông Hậu dập dềnh điệu lý. Khi mùa nước nổi tràn đồng, xuồng ghe rẽ sóng đưa những chuyến hàng đầy ắp cá linh, len lỏi giữa những cánh đồng mênh mông sóng nước, nơi sắc vàng rực rỡ của bông điên điển nhuộm thắm đôi bờ, và cây bần lặng lẽ soi mình xuống dòng kinh đục ngầu phù sa nặng trĩu ân tình. Quê nghèo, nhưng trong lời kể của ngoại bao giờ cũng đong đầy hoài niệm, phảng phất một vẻ đẹp hiền hòa, chân chất của một thời tuổi trẻ đã đi qua.

Ở cái xứ quê này, lũ nhỏ lọt lòng đã được người ta đặt cho mấy cái tên nghe mắc cười hết biết. Nào là thằng Đực, con Hẹ, thằng Tèo, thằng Đen... Người ta bảo đặt tên xấu để dễ nuôi, mau lớn. Giữa cái xóm nghèo thương khó ấy, ba má của ngoại lại đặt cho cô con gái cưng một cái tên thật đẹp: Ngọc Khanh, với tâm nguyện gửi gắm vào đó tất cả tình thương yêu và kỳ vọng. Lớn lên giữa miền châu thổ chín rồng, xa xa là dãy núi Thất Sơn mây trắng lượn lờ mờ ảo, ôm ấp lấy những cánh đồng lúa vàng rực trĩu bông và từng đàn sếu tung cánh thả mình vào khoảng không bao la; thiếu nữ Ngọc Khanh với làn da nhuộm màu nắng phương nam đậm đà, đôi má ửng hồng và ánh mắt trong veo theo tà áo dài trắng tinh khôi, thướt tha trên con đường đượm màu phù sa và hương đồng gió nội.

Nhớ hồi nhỏ, ngoại và tụi bạn cùng trang lứa trong ấp lội đồng bắt cá, chân lấm tay bùn vô tư lắm. Bắt được con cá lóc, cả đám gom rơm rạ khô trui ngay bên bờ cỏ, da cá cháy xém, mùi thơm phức lan tỏa trong gió chiều. Cá chín được xé ra nóng hổi, chấm muối ớt cay xé lưỡi, đứa nào cũng hít hà, miệng mồm đen nhẻm. Những ký ức thời tuổi thơ ấy đã làm nên một tuổi trẻ thấm đẫm hồn quê miền Tây, vừa hồn hậu, vừa nguyên sơ. Ngoại mỉm cười, ánh mắt đong đầy bao hoài niệm của một thời đã xa. Rồi tơ duyên đến như định mệnh. Hàng ngày, dọc con đường ven theo bờ kinh quen thuộc ấy, ngoại bất chợt gặp anh chàng trông rất tuấn tú (ông ngoại sau này) quê gốc Cần Thơ đang công tác tại Long Xuyên. Ban đầu chỉ là những ánh nhìn thoáng qua ngại ngùng, rồi vài câu hỏi thăm bâng quơ, một nụ cười sâu kín. Sau nhiều lần gặp gỡ, ổng ngỏ lời yêu thương, hồi đầu ngoại mắc cỡ lắm. Nhưng riết rồi trái tim ngoại thổn thức và cảm nhận được trong câu nói chân tình: "Anh yêu thương em và muốn lo cho em cả cuộc đời", đã đánh dấu phút khởi đầu cho một tình yêu bình dị và trọn vẹn suốt dặm trường trăm năm hạnh phúc.

Gánh nặng mưu sinh khi mười đứa con lần lượt ra đời khiến căn nhà nhỏ càng thêm chật chội. Hai vợ chồng cùng bươn chải sớm hôm để lo từng miếng cơm manh áo cho tụi nhỏ. Ngày ngày, trong căn nhà nhỏ ấy, tiếng ngoại điều hành con cái cứ răm rắp. Nào là: con Hai đâu? Qua phụ lượm rau coi! Con Ba ra lò kiếm ít củi, con Năm quét sân, mấy đứa lo ăn mà đi học, thằng Tám thằng Chín đem áo quần lại má vá cho. Để má lấy cái quần bảo hộ lao động, cắt ống may thêm cái áo cho đủ bộ để con Mười có đồ mà bận. Cứ thế, mỗi đứa một tay một chân lo chạy ngược chạy xuôi; ngoài buổi học lại đi làm thuê, bán vé số đặng kiếm tiền phụ má. Nhà nghèo khó chia nhau từng bát cháo, nhường nhau từng miếng ăn. Áo quần rách thì ngoại cặm cụi khâu vá lúc rãnh rỗi, thiếu tập vở thì ông bà tìm cách xoay sở. Những bữa cơm đạm bạc chẳng có gì ngoài tô canh tập tàng, khô cá mặn, vậy mà quanh mâm lúc nào cũng vang lên tiếng cười nói hồn nhiên trong trẻo. Ngẫm lại những tháng năm ấy, điều làm chúng tôi rơi nước mắt không phải là cái đói cái nghèo, mà là tình thương ngoại gánh trọn tất cả nhọc nhằn lên đôi vai gầy guộc của mình. Bữa con út ốm đau, ngoại thức trắng đêm ôm vào lòng, áp trán mình lên trán Út để đo từng cơn sốt, đôi tay run run đút từng muỗng cháo hành nóng mong sao con mau lành bệnh. Có đứa vấp ngã giữa đường đời, lòng ngoại xót xa, thấp thỏm không yên, rớt nước mắt tủi phận nhưng vẫn động viên con ngẩng cao đầu, vững bước vượt qua giông bão để vươn lên phía trước.

Rồi các con lần lượt trưởng thành, có nghề nghiệp ổn định, cưới vợ gả chồng, cháu nội cháu ngoại ngày càng đông đúc. Giờ đây ngoại không còn khỏe như trước nữa. Mỗi lần về thăm, đứa này ngoại lại nhớ tới đứa khác. Con cháu về quê, ngoại lại ôm vào lòng, gọi từng đứa: “Lại đây, ngoại coi coi…” thương cháu con tới đứt ruột. Ngày ổng bỏ ngoại đi, bầu trời trong mắt ngoại như sụp đổ. Nhìn di ảnh của người bạn đời từng cùng mình qua bao cay đắng ngọt bùi, ngoại nghẹn ngào thương xót: “Ông ơi...” Mấy tiếng ngắn ngủi mà nặng đứt cả một đời người. Người từng cùng ngoại đi qua những năm tháng đói nghèo, cùng dựng nên mái ấm, giờ bỏ ngoại lại giữa bơ vơ. Cổ họng nghẹn đắng, đôi mắt đỏ hoe, nước mắt như muốn chực trào trên khóe mắt. Đôi môi mím chặt để không bật thành tiếng. Trong sâu thẳm, tôi nghe tiếng ngoại nấc lên. Ngoại cố kìm nén và gượng đứng dậy để gánh vác tiếp phần việc của ông, làm điểm tựa cho gia đình. Mái tóc ngoại ngày một bạc phơ, đôi tay gân guốc không còn mạnh như trước, nhưng tình thương con cháu chưa bao giờ vơi cạn. Có chiều trò chuyện cùng ngoại, tôi khẽ hỏi: "Ngoại ơi! Có lúc nào ngoại tiếc nuối điều gì cho riêng mình ngoại không...?" Ngoại khẽ lắc đầu, rồi nhẹ nhàng kéo tay tôi, hôn lên trán và nở nụ cười phúc hậu: “Không. Có tụi con, tụi cháu quây quần bên cạnh là ngoại mãn nguyện rồi.”

Ngoại đã giành trọn thanh xuân, sức lực và cả tâm hồn mình cho gia đình, giáo dưỡng con cháu đức tin, đạo lý, lẽ sống làm người: biết thương, biết nhẫn nhịn cho đi và biết gìn giữ những ân nghĩa của tình thân. Để rồi, mai này dẫu có đi đâu xa, mỗi lần trở về miền Tây quê ngoại, nhìn dòng sông Hậu vẫn miệt mài chảy xuôi về biển lớn, nhớ mùa nước nổi, nhớ bông lục bình tím biếc, nghe gió lay hàng cây trước ngõ, cháu con càng thêm yêu quý, tôn kính ngoại. Một con người nhân từ, phúc hậu, đảm đang, chịu thương chịu khó; suốt đời thầm lặng hy sinh để vun vén cho hạnh phúc gia đình tương lai của các thế hệ con cháu. Và chỉ cần mỗi lần nhắm mắt lại, dường như ta vẫn nghe văng vẳng bên tai tiếng gọi đầy yêu thương của ngoại: “Lại đây, ngoại coi coi…”

Ngoại ơi! Ngoại mãi là đóa sen ngát hương giữa cuộc đời, là nguồn yêu thương và ánh sáng dịu dàng dẫn lối con đi. Chúng con thương ngoại vô cùng, mong ngoại luôn vui khỏe và mãi là đóa sen đẹp nhất trong trái tim chúng con.

Sông sâu bến nước đò đầy

Ngoại gánh trọn cả những ngày gian truân

Nguyện cầu ngoại sống bình an

Vui cùng con cháu ngập tràn yêu thương./.

Hà Nội, 10.8.2026

N.Đ.H

Trung tướng, PGS. TS Nguyễn Đức Hải – Nguyên Viện trưởng Viện chiến lược Quốc phòng/ Bộ Quốc phòng.