TIN TỨC

Lựa chọn – vấn đề mới của văn học nghệ thuật

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2022-11-21 10:11:52
mail facebook google pos stwis
1609 lượt xem


(Mời click vào logo trên đây để truy cập chuyên mục)

Nhàn đàm của KABISHEV ALEXANDER KONSTANTINOVICH

JYKHANH (Dịch từ bản tiếng Anh)

Những tác phẩm của các tác giả ở cùng thời với chúng ta - những thể loại như văn xuôi, thơ, tất cả các loại hình nghệ thuật thường bị xem nhẹ và bỏ qua. Chúng hầu như không nhận được nhiều sự chú ý bằng những tệp video hào nhoáng, những bài nhạc phim ăn khách, hay những tiếng la hét thách thức. (*Ở đây chúng ta đang nói về những tác giả chưa nổi, không rõ tên tuổi).

Tuy nhiên, hàng năm các tổ chức văn học nghệ thuật cũng sẽ ủng hộ cho các tác giả mới. Trên báo chí mỗi ngày cũng có xuất bản một tác phẩm mới. Nhưng việc xuất bản những bản thảo này, việc đọc và lắng nghe chúng vẫn là một thách thức đối với cả tác giả lẫn độc giả.

Trong khi đó, các tác giả trẻ, hiện đại, tuy họ kém nổi hơn những tác giả kinh điển, nhưng cũng không vì thế mà họ không có điểm nổi bật và tài năng khác biệt, và do khuynh hướng khai sáng tự nhiên cho xã hội, có lẽ về điểm này họ còn giỏi hơn cả các nhà thơ thời cổ đại hoặc thời Trung cổ. Và cũng khá hợp lý khi nói rằng nghệ thuật đương đại sẽ sớm đạt đến một đỉnh cao mới của sự phổ biến và nhu cầu, nó như một phản ứng hợp lý của xã hội để tiến lên và phát triển. Ngoài ra, nhiều chủ đề đã được phản ảnh trong các tác phẩm của các tác giả hiện đại (như chủ đề về sinh thái, từ thiện, nhân đạo v.v...) có tính quan trọng hơn nhiều đối với hiện tại và tương lai so với các chủ đề trừu tượng hoặc cường điệu hóa của quá khứ.

Vậy ngày mai sẽ là một ngày như thế nào?

Câu trả lời hợp lý nhất cho câu hỏi này sẽ là sự lựa chọn một xu hướng mới trong nghệ thuật. Trong một thế giới mới có vô số khả năng và cơ hội cũng như thách thức đặt ra cho mỗi chúng ta, hầu như là quá tải cho một đời người, chỉ có lựa chọn đi tới quyết định hợp lý thì mới có thể giúp ta tiến lên phía trước.

Tại sao phải tiến đến phía trước và đó có phải điều cần thiết?

Ngoài những mục tiêu phổ biến của mọi hành động là hướng về lợi ích cho nhân loại, sự mới mẻ là vô cùng quan trọng trong những sáng tạo cá nhân của các tác giả, vì nó cho phép những tài năng mới được bộc lộ. Trước nay, để một cái tên dễ được công nhận trong làng nghệ thuật, thì hiểu theo nghĩa đen là anh ta cần phỏng theo phong cách các bài thơ của Pushkin hoặc sao chép các bức tranh của Van Gogh, những tác giả, nghệ sĩ kinh điển. Tuy nhiên, trong thời buổi hiện tại, chỉ cần có một xu hướng mới dám can đảm xuất hiện trong nghệ thuật, nó sẽ tạo ra một môi trường thân thiện cho các tác giả mới, cho phép họ lên tiếng trong những cuộc đối thoại và họ được thể hiện sự sáng tạo của mình.

Nhưng làm thế nào để có thể tạo ra một xu hướng mới và ai sẽ là người thực hiện điều này?

Từ lịch sử xa xưa, chúng ta có thể nhận thấy rằng phần lớn các xu hướng nghệ thuật và triết học mới được tạo ra bởi những người đương thời can đảm vi phạm các quy tắc, luật lệ đã được thiết lâp. Những xu hướng mới này thường ở dạng rất táo bạo, xa lạ và không đúng tiêu chuẩn thông thường. Không ngạc nhiên khi các tác giả của những đổi mới táo bạo như vậy sau này được hậu thế biết đến và được tôn vinh chính là vì họ đã dũng cảm bắt đầu một sự đổi mới, dám đương đầu với sự chống đối của những người bảo thủ, theo lối mòn cũ.

Điều gì thường thúc đẩy bạn tạo ra một điều gì đó mới mẻ trong nghệ thuật?

Tính hiện đại của chính nó. Động lực, tính cách mới, những ý tưởng mới, thách thức thực tế và nhu cầu được biết đến của lớp trẻ, trình độ công nghệ, tầm suy nghĩ của con người, họ muốn tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi thú vị của riêng họ.

Ở mỗi tác giả mới, họ luôn mang trong mình màu sắc riêng biệt, họ sáng tạo theo cách riêng của họ, bằng những nỗ lực vô thức tạo nên những biến động mà mắt thường không thể nhìn thấy và do đó tác phẩm của họ được tạo ra để hướng tới tương lai.

Và tất cả những tác giả mới này đang làm gì (nhà văn và nhà thơ, nhà điêu khắc và họa sĩ)?

Họ phải đối mặt với thông tin, những quan điểm cũ, phong cách cũ đã định hình trong sáng tác của số đông tác giả, nghệ sĩ và đưa ra các lựa chọn riêng của mình. Lựa chọn về chủ đề, ý tưởng, phong cách, công cụ,... Vì vậy, triết lý làm việc của những nhà sáng tạo trẻ, tạo lập xu hướng mới là dựa vào sự lựa chọn. Tác phẩm của họ cần để mọi người đều hiểu được, và phản ánh rõ ràng bản chất của ý tưởng. Do triết lý này sẽ dựa trên “sự lựa chọn” nên nó có thể được gọi là Choism.

Làm thế nào để không lo lắng khi đưa ra sự lựa chọn?

Trong một tương lai chứa đầy các lựa chọn và quy tắc, thì việc vi phạm quy tắc, đưa ra các lựa chọn thay thế và đảo ngược quy tắc là điều hiển nhiên khi người trẻ muốn tạo xu hướng mới. Mặc dù, việc từ bỏ hoàn toàn cách sáng tác cũ, cách làm cũ sẽ khiến ta mất đi dữ liệu phân tích sơ bộ, dự báo sơ đẳng và khả năng tránh những sai lầm. Nhưng cũng không nên cho phép kinh nghiệm, thông tin hoặc những quy tắc cũ đó hạn chế nghệ thuật trong chính con đường phát triển của nó.

Vậy một khóa đào tạo năng lực lựa chọn sẽ là tự nguyện hay ép buộc?

Giờ đây, mọi chuyện đều có thể xảy ra, những lựa chọn sẽ mang lại nhiều cơ hội hơn cho nghệ thuật, nó như một trải nghiệm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng mọi hình thức sống trên đời. Chúng ta sẽ bắt gặp những thứ nghệ thuật xa lạ trong thế giới nghệ thuật, và nhớ lại những kỹ thuật và chuyên môn cũ, ta sẽ thấy được sự trì trệ và khủng hoảng của những ý tưởng và phát minh.

Vậy làm thế nào để bạn có thể đối phó với sự mở đầu và những mâu thuẫn?

Câu trả lời rất đơn giản - đó chính là lựa chọn. Chọn về quá khứ, chọn ở tương lai, chọn sự tương tác và sự hợp tác của chúng ta trong cùng một xu hướng và triết lý. Nghệ thuật của tương lai chính là nghệ thuật của sự lựa chọn.

Như thể bây giờ chúng ta đang đứng trước bình minh của một xu hướng nghệ thuật thực sự mới mẻ, (chủ nghĩa ấn tượng, chủ nghĩa tương lai, chủ nghĩa của sự biểu hiện, chủ nghĩa hiện thực,...), nhân loại đối mặt với cái mới và trải nghiệm nó, giữ lại một phần của quá khứ trong ký ức hoặc sẽ hoàn toàn quên đi... Nhưng đối với những người đương thời, nó quan trọng và đẹp đẽ, giống như chính cuộc sống mà mỗi người đang sống tại đây, bây giờ.

Chúng ta có thể hướng lại về những chuyện trong quá khứ, mơ tưởng về tương lai, ghen tị với những người cùng thời hoặc ngược lại, khoe khoang với họ, đau khổ và vui mừng, nhưng tất cả chúng ta đều sẽ làm theo điều này, ghép mọi biểu cảm và cảm xúc với bản thân và đưa ra sự lựa chọn cho chính mình. Suy nghĩ của chúng ta bước những bước về phía trước, nhưng cơ thể lại bất động ở hiện tại trong mỗi giây.

Với nghệ thuật cũng vậy. Đối với một điều gì mới mẻ sắp xảy ra, nó phải được sinh ra và sống vòng đời của nó, và điều này là rất quan trọng đối với chúng ta, vì nó sẽ là một phần của chính bản thân ta. Và trong thực tế, quyết định hợp lý nhất sẽ là chọn chủ nghĩa lựa chọn như một xu hướng mới trong nghệ thuật.

Bài viết liên quan

Xem thêm
Nghĩ về sứ mệnh của báo chí
Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu tiếp tục sắp xếp hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn, hiệu quả, câu chuyện về sứ mệnh, mô hình phát triển và tương lai của báo chí Việt Nam đang đặt ra nhiều vấn đề cần được nhìn nhận một cách toàn diện, khoa học và nhân văn.
Xem thêm
“Trang sách và mái trường” mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một sân chơi sáng tác
Bài phát biểu tại buổi lễ phát động cuộc thi viết về “ Trang sách & Mái trường”do Nhà xuất bảo Giáo dục Việt Nam và Hội nhà văn Việt Nam phối hợp tổ chức tại Tp. Hồ Chí Minh vào sáng ngày 12/6/2026
Xem thêm
Nhà văn Phố Giang với tác phẩm “Một dòng họ học hành đỗ đạt và giàu lòng nhân ái”
Tôi sinh hoạt cùng anh ở Hội thơ Nghệ Tĩnh tại TP.HCM & Hội viên Hội Nhà văn TP.HCM, đã được anh tặng hai tác phẩm thơ: Hoa trái cuối mùa, 99 Khúc tình thơ và tác phẩm văn Một dòng họ Học hành đỗ đạt và giàu lòng nhân ái. Kể từ năm 2004 đến nay, anh đã xuất bản 8 tác phẩm thơ và 4 tác phẩm văn. Thật đáng khâm phục và tự hào với bút lực phi thường và sự cần cù sáng tạo của anh.
Xem thêm
Hành trình đi, suy ngẫm và viết
Một hôm, nhà báo Tô Đình Tuân gửi cho tôi tập bản thảo khá dày. Tôi đọc và viết không chỉ vì tình cảm đồng nghiệp quen biết nhiều năm trong nghề báo, mà còn bởi tôi hiểu khá rõ con người và hành trình nghề nghiệp của tác giả. Đặc biệt, trong giai đoạn tôi được phân công làm Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, Tô Đình Tuân là một cộng sự đắc lực, luôn tận tâm, trách nhiệm và đầy nhiệt huyết với công việc.
Xem thêm
Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc: Từ người yêu nước đến “Đường kách mệnh”
Từ hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành đến sự ra đời của Đường Kách mệnh, bài viết của PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ giúp người đọc nhìn lại một chặng đường lịch sử đặc biệt – nơi chủ nghĩa yêu nước gặp gỡ chủ nghĩa Mác – Lênin để hình thành tư tưởng cách mạng Hồ Chí Minh và mở lối cho dân tộc Việt Nam đi tới độc lập, tự do.
Xem thêm
Lại thêm một cuốn sách ồn ào
Những ồn ào quanh Chuyện với Thanh rồi sẽ qua đi. Nhưng câu chuyện về cách ứng xử với lịch sử, với văn học và với những khác biệt trong quan điểm tiếp nhận sẽ còn tiếp tục đặt ra. Một xã hội văn minh cần có những cuộc tranh luận văn hóa nghiêm túc. Và điều kiện đầu tiên của mọi cuộc tranh luận nghiêm túc là đọc trước khi phán xét, hiểu trước khi kết luận. Đó chính là thông điệp của người viết bài này. Chỉ khi đó, tiếng nói của lý trí mới không bị lấn át bởi sự ồn ào của đám đông.
Xem thêm
Văn học, nghệ thuật Việt Nam không ngừng phát triển, đồng hành cùng dân tộc
Trong suốt 50 năm sau ngày đất nước thống nhất (1975-2025), văn học, nghệ thuật Việt Nam đã không ngừng phát triển, đồng hành cùng công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước. Trên nền tảng tư tưởng, văn hóa của Đảng và truyền thống dân tộc, văn học, nghệ thuật đã thực sự trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa, xây dựng nhân cách con người Việt Nam, phản ánh hiện thực đời sống xã hội, đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Xem thêm
Có một sự đồng điệu giữa văn hoá và nghệ thuật Việt-Pháp
Thierry kể về Paris những năm tuổi trẻ. Nhà của Thierry cách trường Sư phạm ENS Paris chừng mười lăm phút đi bộ. Ông nói về các quán cà phê nơi giới trí thức Pháp từng tranh luận thâu đêm, về những phòng tranh nhỏ ở Saint-Germain-des-Prés, về Foucault với những suy tư sâu thẳm về con người và tự do. Khi nhắc đến Foucault, giọng ông chậm lại như đang nhớ về một người bạn cũ đã ra đi rất xa. Sau đó Thierry hỏi Tú rằng tại sao anh lại đến ven sông Sài Gòn để làm mỹ thuật.
Xem thêm
Văn học trong kỷ nguyên số
Với sự phát triển của các phương tiện truyền thông mới và công nghệ mới, những thay đổi lớn đã diễn ra trong cách sáng tác và đọc văn học. Đặc biệt là sự phổ biến của văn học trực tuyến và đọc điện tử, đã làm thay đổi rất nhiều cấu trúc và hệ sinh thái văn học truyền thống. Trong cuộc cách mạng thông tin và truyền thông sâu rộng này, văn học thời đại số sẽ đứng trước những cơ hội và thách thức mới.
Xem thêm
Người trẻ và văn chương tìm đường gặp nhau
Trong thời đại số, chỉ với một cú chạm màn hình, giới trẻ có thể tiếp cận vô vàn nội dung giải trí và tri thức, khiến những trang văn cần đọc chậm, chiêm nghiệm dần đánh mất vị trí trung tâm trong thói quen tiếp nhận.
Xem thêm
Văn học có thực sự chữa được cô đơn?
Ngày nay, thông qua mạng xã hội và các phương tiện công nghệ, con người kết nối với nhau nhiều hơn bao giờ hết. Nhưng một thực tại lại xảy ra: Dường như con người đang cô đơn hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh ấy, văn học nghệ thuật được kỳ vọng là sợi dây hàn gắn liên kết giữa người với người. Liệu một cuốn sách có thể mang tới sự gắn kết? Từ những cuộc đối thoại trong chuỗi sự kiện Những ngày Văn học châu Âu 2026, câu hỏi ấy đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Xem thêm
Nhà văn làm báo ở chiến trường - Trên tuyến đầu chống Mỹ - Tất cả cho ngày thống nhất non sông
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, văn nghệ sĩ vào chiến trường rất sớm. Đã sớm hình thành một “binh chủng văn nghệ sĩ” tại chiến trường vừa cầm trực tiếp cầm súng vừa trực tiếp sáng tác, đây là một điều đặc biệt của cuộc chiến tranh, một dấu ấn đặc sắc, để sau này nhìn lại chúng ta càng nhận thức rõ nét hơn, ý thức sâu sắc hơn về chiến tranh, để từ đó xây dựng vững chắc nền hòa bình với sự hiểu biết và trưởng thành của con người Việt Nam thời đại mới.
Xem thêm
Giữ trẻ em ở lại với văn chương
Áp lực học hành, nhịp sống gấp gáp và sức hút của giải trí số khiến trẻ em đang dần xa những trang sách. Để văn học thiếu nhi tìm lại vị trí trong đời sống hôm nay, điều quan trọng không nằm ở tác phẩm hay, mà ở môi trường đọc được nuôi dưỡng bền bỉ từ gia đình, nhà trường, người viết, nhà xuất bản và toàn xã hội. Từ đó, trẻ có thêm những khoảng lặng để mơ mộng, tưởng tượng và lớn lên cùng văn chương.
Xem thêm
AI “lên ngôi” văn đàn sẽ làm méo mó văn chương
Thuật toán AI khi được huấn luyện để “sáng tác” văn học thực chất là hành vi bóc lột sức lao động vốn hết sức vất vả, lao tâm khổ tứ của nhà văn, “cướp công” sáng tạo của họ. Trong khi đó, các ông chủ AI lại nghiễm nhiên hưởng lợi không chính đáng từ trí tuệ, mồ hôi, tâm sức lao động của nhà văn. Không chỉ vậy, khi những thuật toán AI lạnh lùng, vô cảm “sáng tạo” văn chương có thể sinh ra những đứa con tinh thần có hình hài nhưng không lành lặn sẽ dẫn đến sự dễ dãi, lệch lạc trong tiếp nhận tác phẩm của công chúng. Nguy hại nhất là AI có thể “giết chết” lý tưởng, khát vọng, động cơ, cảm hứng sáng tạo nghệ thuật chân chính của nhà văn. Nói mỉa mai, chua chát như một nhà văn, nếu để AI “lên ngôi” văn đàn thì nó không chỉ cướp “chiếc cần câu cơm” của nhà văn mà còn hủy hoại tương lai sự nghiệp sáng tác của họ.
Xem thêm
Cho ngày 30 tháng 4: Chuyện bây giờ mới kể
Thời gian là cỗ máy mài vô tình và tàn nhẫn đối với ký ức cá nhân. Trong biển thông tin hỗn loạn và nhiều kênh hôm nay, ký ức lại càng gặp nhiều thách thức thường trực và dữ dội. Một cách cổ sơ và thủ công cưỡng chống lại sự bào mòn vô tình và tàn nhẫn ấy là tìm dịp nhắc lại, thường xuyên nhắc lại.
Xem thêm
Cần chấm dứt việc truy đuổi người vi phạm giao thông
Tết Bính Ngọ về thăm quê, mình chứng kiến một vụ tai nạn giao thông hơi vô lý. Một lão nông điều khiển xe máy đang chạy trên đường, chợt lão nghe tiếng còi hụ của xe CSGT phía sau, ngỡ là cảnh sát đuổi mình nên lão tăng tốc chạy nhanh hơn. Đến đoạn km 108, QL 20 thì bị lạc tay lái, xe lao vào lề đường té bổ nhào, khiến mặt mày và tay chân lão bê bết máu. Hai anh CSGT dừng xe đỡ lão dậy cùng với người dân mang dầu, băng cad sơ cứu. Trong lúc băng lại vết thương, hai anh cảnh sát nói với lão nông và mọi người rằng, các anh chỉ truy đuổi xe của nam thanh niên vi phạm chứ không phải đuổi xe lão nông này. Do lão hoảng quá, cố chạy nhanh nên gây ra tai nạn. Sau đó ông lão được đưa vào bệnh viện chữa trị. Rất may là ông già này chỉ bị thương nhẹ nên xuất viện một ngày sau đó.
Xem thêm
Biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành hiệu quả
Mọi thắng lợi vẻ vang của cách mạng Việt Nam từ trước đến nay đều khởi nguồn từ sự giao thoa tất yếu giữa ý chí của Đảng và khát vọng của nhân dân. Ý chí tại Đại hội XIV không chỉ đơn thuần là hệ thống văn kiện chính trị, mà là sự kết tinh cao độ giữa bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực dự báo chiến lược tài tình và khát vọng cháy bóng về một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng. Quyết sách của Đảng là thành quả của một quá trình tổng kết thực tiễn sâu sắc, dưới ánh sáng của lý luận khoa học và tinh hoa trí tuệ của toàn dân tộc.
Xem thêm
Biết không hay sao vẫn lao vào?
Trong lĩnh vực văn học, đã có trường hợp sử dụng AI để sáng tác đăng báo, thậm chí in thành sách. Dẫu biết, khi sử dụng AI, tác phẩm sẽ thiếu cảm xúc, khó tạo nên giọng điệu riêng, nhưng vì lợi nhuận, vì sốt ruột nổi tiếng, người ta vẫn lao vào.
Xem thêm