TIN TỨC

Giấc mộng Kinh đô và khát vọng người viết

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2025-10-09 16:53:51
mail facebook google pos stwis
1485 lượt xem

NGUYÊN HÙNG

Trong một chuyến trở lại Phượng Hoàng Trung Đô, nơi tôi vẫn hình dung về giấc mộng kinh kỳ dang dở của Hoàng đế Quang Trung, bao nhiêu suy tư về lịch sử, về tầm vóc của tiền nhân bỗng ùa về. Với chút trải nghiệm và những dòng tùy bút này, tôi muốn chia sẻ cùng bạn đọc một hành trình không chỉ ngược dòng thời gian để cảm nhận khí phách của bậc minh quân, mà còn là một cuộc tìm về sâu thẳm tâm hồn người cầm bút.

***

Vào một ngày nắng tháng Tư, tôi cùng các nhà văn thuộc Hội Nhà văn Việt Nam dự Trại Sáng tác văn học tại Nam Đàn, đã đi thăm viếng Đền thờ Hoàng đế Quang Trung tại Thành phố Vinh. Con đường dẫn vào vùng đất Trung Đô hôm ấy như dài thêm bởi những tầng sương sớm, bảng lảng giữa rừng thông cao vút trên núi Dũng Quyết – một vùng đầt nằm phía hữu ngạn sông Lam. Khi leo lên đến Phượng Hoàng Trung Đô, nơi vua Quang Trung từng định xây kinh đô, nơi ông mời La Sơn Phu Tử ra bàn việc nước, chúng tôi như thấy khí phách của bậc quân vương hội tụ cùng khí tiết của bậc đại nho. Hai tâm thế lớn – kẻ cầm quân và người cầm bút – cùng tìm một con đường cho dân tộc. Đứng giữa khung cảnh nước non hùng vĩ và nên thơ này, tôi thầm nghĩ: người viết hôm nay cũng phải tìm một Phượng Hoàng Trung Đô trong lòng mình – một nền tảng vững chắc để dựng nên những tác phẩm đủ chiều sâu, đủ tầm vóc, để có thể đi vào lòng người.
 

Đền thơ vua Quang Trung trên núi Quyết nhìn từ trên cao (Ảnh: Báo Nghệ An)

Chúng tôi dừng lại hồi lâu trước Đền thờ Hoàng đế Quang Trung – người từng làm nên kỳ tích đánh tan 29 vạn quân Thanh trong vòng 6 ngày Tết, người từng 3 lần ra Bắc vào Nam để dựng cờ, thống nhất giang sơn. Nhưng giữa những chiến công hiển hách ấy, có một giấc mộng lớn mà ông chưa kịp hoàn thành: xây dựng Phượng Hoàng Trung Đô – một kinh đô mới của đất nước Đại Việt.

Một tầm nhìn vượt trước thời đại

Người ta thường nhắc đến Quang Trung như một người anh hùng áo vải, một thiên tài quân sự với chiến công "thần tốc" đánh tan quân xâm lược, nhưng ít ai nhấn mạnh rằng ông còn là một kiến trúc sư chính trị với tầm nhìn vượt trước thời đại. Không chọn Thăng Long hay Phú Xuân, ông quyết định xây dựng Trung Đô Phượng Hoàng tại Nghệ An – vùng đất chiến lược nằm giữa hai miền Nam - Bắc, sát dòng Lam Giang, thuận tiện giao thông, "dễ thủ dễ công". Đây không chỉ là kinh đô mới, mà còn là trung tâm quyền lực được tính toán kỹ lưỡng, cách đều Phú Xuân và Thăng Long khoảng 300km, thể hiện tư duy cân bằng quyền lực và phòng thủ đa chiều.

Quang Trung sớm nhìn thấy nguy cơ ngoại xâm từ phương Bắc. Sau khi kết hôn với công chúa Ngọc Hân, ông đã lường trước việc nhà Lê sẽ cầu viện Trung Hoa, nên bí mật chuẩn bị lương thảo ở Phú Thọ, đồng thời phân tán binh lính về Nghệ An dưới vỏ bọc nông dân. Nhờ thế, khi quân Thanh xâm lược, ông có thể hành quân thần tốc từ Huế ra Bắc – một kế hoạch khiến Tôn Sĩ Nghị không kịp trở tay. Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa năm 1789 không chỉ là kỳ tích quân sự, mà còn minh chứng cho tầm nhìn chiến lược: ông xây dựng Trung Đô Phượng Hoàng không chỉ để trị quốc, mà còn để phòng thủ lâu dài, thậm chí có thể ngăn chặn cả thực dân Pháp sau này.

Trên nền tảng đó, Quang Trung vẽ ra một giấc mộng kiến quốc táo bạo:

– Quy hoạch đô thị hiện đại: Phượng Hoàng Trung Đô được thiết kế theo mô hình "trung tâm đồng tâm" với cung điện, doanh trại, kho lương, trường học và khu dân cư bài bản – một tư duy quy hoạch tiến bộ hiếm có thời bấy giờ.
– Cải cách giáo dục: Thành lập Viện Sùng Chính như "học viện quốc gia" đào tạo nhân tài, đề cao chữ Nôm, mở rộng giáo dục đến tầng lớp nông dân.
– Tái định hình quốc gia: Đổi tên nước thành Nam Việt, giảm sưu thuế, trọng dụng nhân tài không phân biệt xuất thân...

Nhưng lịch sử thường khắc nghiệt với những giấc mộng lớn. Cái chết đột ngột của Quang Trung năm 1792 khiến Trung Đô Phượng Hoàng dang dở, để lại những câu hỏi đau đáu cho hậu thế: Nếu ông còn tại vị lâu hơn, liệu nước Việt đã kịp có một kinh đô trung tâm, một nền giáo dục Nôm hóa, và một thế hệ lãnh đạo đủ sức chống ngoại xâm trong thế kỷ XIX?

Có lẽ, lịch sử đã phần nào trả lời khi giao sứ mệnh đánh Pháp, đuổi Nhật, và định hình nền độc lập hiện đại cho những người con Xứ Nghệ – nơi Quang Trung từng chọn làm trái tim của đất nước. Giấc mộng của ông tuy chưa thành, nhưng tầm nhìn ấy mãi là di sản cho hậu thế suy ngẫm.

Một trang sử lật dở

Năm 1792, khi công trình Trung Đô còn đang dang dở, Quang Trung băng hà ở tuổi 40. Cái chết bất ngờ ấy không chỉ khép lại một đời người, mà như cắt phăng một con đường lịch sử đang mở ra. Những bức tường thành mới đắp bị bỏ hoang. Những cột mốc xây dựng rêu phong dần phủ kín. Phượng Hoàng chưa kịp tung cánh đã thành biểu tượng của một giấc mộng gãy cánh.

Giả sử nhà vua tại vị thêm mười năm – chỉ mười năm thôi – lịch sử nước Việt có thể đã rẽ sang một hướng khác: không còn cảnh đất nước chia ba, không còn những cuộc nội chiến dai dẳng, không còn những lần ngoại bang dòm ngó dễ dàng vì lòng dân chưa yên. Một Việt Nam hiện đại hóa từ thế kỷ 18, biết đâu đã không còn là mơ tưởng.

Về điều này, Võ Văn Dũng - một võ tướng kiệt xuất đồng thời là nhà ngoại giao tài ba thời Tây Sơn, người đặt nền móng cho quan hệ bình đẳng giữa Đại Việt và nhà Thanh, đã có mấy câu thơ nổi tiếng:

"Năm năm dấy nghiệp tự thân nông

Thời trước thời sau khó sánh cùng

Trời để vua ta thêm chục tuổi

Anh hùng Đường, Tống hết khoe hùng"

Lịch sử không có chữ "nếu". Nhưng người viết văn, đôi khi được phép sống với những "nếu" ấy – không phải để mơ mộng viển vông, mà để từ đó hiểu thêm giá trị của những điều đã mất, và trân trọng những cơ hội mình đang có.

Ngẫm từ một giấc mộng chưa tròn

Phượng Hoàng Trung Đô hôm nay, với những dấu tích xưa cũ, không còn là công trình dang dở mà đã là một biểu tượng trong lòng lịch sử. Biểu tượng của tầm nhìn, của khát vọng đổi thay, của nỗ lực vượt lên khỏi giới hạn thời đại.

Chúng tôi – những người cầm bút bé nhỏ – đứng đây, không chỉ là để tưởng niệm, mà còn để soi vào mình. Phượng Hoàng không cất cánh, nhưng hy vọng lắm, những đôi cánh chữ nghĩa sẽ cất cánh bay lên – bằng khát vọng của mình và sự phù trợ của các bậc tiền nhân.

Viết, có khi là sự tiếp nối một giấc mộng chưa thành. Mỗi con chữ, là một viên gạch xây lại niềm tin. Mỗi tác phẩm, là một cách thắp sáng một góc lịch sử từng bị khuất lấp.

Phượng Hoàng Trung Đô không thành kinh đô. Nhưng trong tâm thức những người viết, nơi ấy mãi là kinh đô của khát vọng – nơi một bậc minh quân từng dám mơ khác biệt, từng dám đi xa hơn cả thời đại của mình.
 


Các nhà văn tham gia Trại sáng tác Nam Đàn của Hội Nhà văn Việt Nam trong thăm viếng và dâng hương Đền thờ Hoàng đế Quang Trung tại Phượng Hoàng Trung, TP Vinh, Nghệ An.

Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số đặc biệt, 9/10/2025
.

Bài viết liên quan

Xem thêm
Mùa bỏ mả - Tản văn Chu Phương Thảo
Mùa khô, biên giới nắng như đổ lửa. Gió băng qua những cánh rừng cao su bạt ngàn, hú dài trên những ngọn cây, luồn vào từng đám cỏ đuôi chồn trên những sườn đồi chao nghiêng như một bức tranh mê hoặc. Những rẫy cà phê bắt đầu chín rực, cúc quỳ nối nhau thắp lửa dọc những tuyến đường biên giới. Và đâu đó giữa bao la đại ngàn tiếng chiêng bắt đầu được đánh thức sau những ngày ngủ yên, ấy là lúc mùa Pơ thi đang về.
Xem thêm
Bác sĩ Alexandre Yersin – Một nhân cách đáng ngưỡng vọng
Sau những ngày du ngoạn từng địa chỉ nổi tiếng ở Nha Trang, chúng tôi đến xã Suối Dầu với một hành trang tương đối ít ỏi về bác sĩ Alexandre Yersin. Kiến thức về các anh hùng, danh nhân đất Việt thì ai cũng có thừa, nhưng hiểu biết về các nhân vật nổi tiếng ở nước ngoài đến dải đất hình chữ S sinh sống và làm việc hầu hết chỉ gói gọn ít ỏi trong lòng bàn tay bằng con đường khảo cứu.
Xem thêm
Phía sau những trang sách học trò
Thời gian như dòng sông lặng lẽ chảy qua bao mùa mưa nắng, nhưng có những giá trị vẫn vẹn nguyên, lấp lánh đằng sau vết bụi mờ của năm tháng. Đôi khi giữa bộn bề cuộc sống, chỉ một làn gió se lạnh hay một nhành hoa ép khô trong cuốn sổ cũ cũng đủ đánh thức cả một tâm hồn đong đầy ân tình. Nhìn lại chặng đường đã qua, ta chợt nhận ra điều kỳ diệu nhất không nằm ở những hào quang phía trước, mà ẩn giấu ngay ở góc khuất bình dị mà thiêng liêng: phía sau những trang sách học trò.
Xem thêm
Hòn Chồng ngày trở lại
Tôi rời Hòn Chồng, mang theo một chút nắng chiều và một miền ký ức đã ngủ yên gần 60 năm. Những cục đá vẫn còn đó, biển vẫn xanh, chỉ có người trở lại là đã khác xưa nhiều lắm.
Xem thêm
Hà Nội và nỗi niềm hoa sữa – Tản văn Đào Thị Thu Hiền
Nhớ đến những mùa hoa Hà Nội, những người yêu mảnh đất này không thể không nhắc đến mùa hoa sữa. Đó là một mùa hoa nhưng cũng có thể gọi về cả mùa thơ, mùa nhạc khiến cho đất trời thủ đô khoảnh khắc cuối thu chầm chậm sang đông bỗng trở nên rạo rực, thao thức, nồng nàn với những vấn vương bởi cái hương thơm ngọt ngào, đằm sâu, quyến rũ đang dịu dàng gửi vào trong gió. Mùi hương ấy làm cho bao bước chân qua không khỏi ngập ngừng như thể đang bị níu lại. Có lẽ vì thế mà loài hoa này, từ lâu, đã được xem là tình yêu và nỗi nhớ của người Hà Nội.
Xem thêm
Kiến nghị lấy ngày 27/7 làm ngày Quốc giỗ
Tôi quan niệm rằng sự hy sinh của những người con đất Việt không bị giới hạn bởi một thời đại, một cuộc chiến tranh hay một thế hệ. Tất cả những người đã hy sinh vì độc lập, tự do và sự trường tồn của đất nước đều xứng đáng được các thế hệ hôm nay và mai sau tưởng nhớ. Bởi vậy, khi bàn về Ngày Quốc giỗ, cần phân biệt rõ giữa việc lựa chọn một ngày tưởng niệm chung và việc bảo đảm sự tri ân đối với từng đối tượng, từng giai đoạn lịch sử. Hai việc này không nhất thiết loại trừ nhau.
Xem thêm
Những người đi qua Trường Sơn – 55 năm một lời hẹn
Bài đăng Đặc san của Hội Nhà báo TPHCM chào mừng Đại hội Hội Nhà báo TPHCM
Xem thêm
Về bến Lộc An
Bài đăng báo Cựu chiến binh Việt Nam
Xem thêm
Đồng xu nhỏ và những chuyến xe – Tùy bút Trương Văn Dân
Lâu lắm, có lẽ gần 30 năm sau tôi mới gặp lại Franco. Sau khi tốt nghiệp, mỗi người mỗi ngả để mưu sinh. Ai cũng đều trải qua những thăng trầm về công việc, đổi nhà, gia đình con cái… thế là chúng tôi mất tin nhau.
Xem thêm
Khoa phục hồi chức năng (A26) vững chuyên môn, sáng y đức
Y học hiện đại có thể kéo dài một nhịp tim, giành lại một mạng sống từ ranh giới sinh tử. Nhưng chính Phục hồi chức năng mới là người trả lại cho nhịp tim ấy một lý do để đập, trả lại cho sự sống ấy một phẩm giá để tồn tại. Bởi cứu sống một con người đã là kỳ tích, nhưng giúp họ tự tay nâng một ly nước, tự bước đi bằng đôi chân mình và sống một cuộc đời độc lập — đó mới là sự hoàn thiện trọn vẹn nhất của y đức.
Xem thêm
Lớn khôn bên cửa từ bi
Bài đăng Văn nghệ Gia Lai
Xem thêm
Mảnh vườn bên suối – Tản văn Nguyễn Hồng Quang
Năm nào cũng vậy, khi những đợt gió mùa đông bắc đầu tiên tràn về rét nhẹ cũng là lúc mẹ tôi cẩn thận lấy từ gác bếp xuống những ống nứa đựng hạt giống. Đó là những hạt cải thìa tròn lẳn, màu nâu bóng được chọn lựa kỹ càng từ những cây cải to nhất, khỏe nhất mùa trước. Khác với hoa cải bẹ hay cải nương có màu vàng tươi, hoa cải thìa lại mang màu trắng tinh khôi, dịu dàng như những vệt mây nhỏ đọng lại giữa vườn chiều. Khi những quả cải nhỏ như quả đỗ xanh chuyển từ màu xanh sang sắc vàng hanh, mẹ cắt cả chùm mang về bó lại, treo bên hiên nhà mươi hôm cho khô rồi mới vò lấy hạt phơi đem cất.
Xem thêm
Bỉ ngạn, một mùa hoa, một đời người – Tùy bút Nguyễn Thị Việt Nga
Bỉ ngạn theo tiếng Hán có nghĩa là bờ bên kia (bỉ: bên kia, ngạn: bờ). Trong cách giải thích của Phật giáo, đối diện với bỉ ngạn là “thử ngạn” bờ bên này. Bờ bên này là thế giới con người đang sống, nơi còn sinh tử, phiền não và mê lầm. Bờ bên kia là cảnh giới vượt thoát khỏi những ràng buộc ấy, là bờ giác ngộ. Trong truyền thống Tịnh Độ tông Nhật Bản, “bỉ ngạn” còn được dùng để chỉ Tây phương Cực Lạc của Đức Phật A Di Đà. Bởi vậy, nếu chỉ hiểu bỉ ngạn là “cõi chết” thì có lẽ chúng ta đã làm nghèo đi ý nghĩa của hai chữ ấy.
Xem thêm
Lửa ơi! – Tùy bút Nguyễn Đông Nhật
Trở lại với “đời thường”, thì lửa là phương tiện thân thuộc khi đem đến cho con người cuộc sống dễ chịu hơn, sau thời kỳ sống trong dằng dặc đêm dài tăm tối của thời mông muội. Nói nôm na, thì lửa cho ánh sáng khi tối trời, để nấu ăn, xua đuổi các loài động vật-côn trùng, tạo các tín hiệu liên lạc từ xa… Lửa còn là ngôn ngữ của tình cảm, từ người bình dân Việt…
Xem thêm
Bồng bềnh trên mây – Tản văn Kỳ Nam
Tôi tình cờ “phát hiện” ra chị trong một lần lang thang tác nghiệp với chiếc Cub 50 cà tàng từ thời sinh viên và máy ảnh treo trước ngực. Chiếc xe dành để đi thực địa hôm đó giở chứng lần thứ chín mươi chín - cho đến khi một người xa lạ ngồi lên đạp cần khởi động nó mới chịu nổ máy.
Xem thêm
Đánh mất – Tản văn của Nguyễn Đúp Sật
Có những sự phụ bạc không đi kèm tiếng cãi vã, không có kẻ thứ ba hay những cú tát nảy lửa trong một chiều giông bão. Sự phụ bạc tàn nhẫn nhất là khi một người tự nguyện đem trọn tuổi trẻ, xương máu và lòng tin của mình để kê chân cho người kia bước lên đài cao, để rồi khi đứng trên đỉnh vinh quang, kẻ ấy nhẹ nhàng buông tay như gạt đi một giọt sương đọng trên vạt áo...
Xem thêm
Một hải trình để những bến bờ xa gần lại
Khi tàu KN 491 đã cập bến Lữ đoàn 125 sau 8 ngày đi biển, tôi vẫn có cảm giác mình còn lênh đênh trên sóng. Sóng không còn dưới chân, nhưng tiếng sóng vẫn ở trong lòng. Những hòn đảo đã lùi lại phía sau, nhưng từng gương mặt, từng cái bắt tay, từng màu áo lính, từng ngọn đèn trên biển vẫn hiện lên rõ ràng như mới vừa đây thôi.
Xem thêm
Muộn màng - Tản văn của Nguyễn Đúp Sật
Có một kiểu âm thanh mà chỉ khi đi qua phân nửa đời người, người ta mới bắt đầu thấy sợ. Đó không phải là tiếng còi xe cấp cứu xé màn đêm, cũng chẳng phải tiếng sấm sét đùng đùng trước cơn giông. Đó là tiếng cái gậy mây gõ tốc... tốc... xuống nền gạch tàu cũ kỹ vào mỗi năm giờ sáng.
Xem thêm
Thương nhớ những mùa trăng – Tản văn Trà Bình
- Ai trong đời cũng có một tuổi thơ hồn nhiên gắn liền với những mùa trăng thật đẹp. Tôi cũng vậy, ánh trăng của những mùa Tết Trung thu năm xưa luôn là miền ký ức dịu dàng, trong trẻo. Bây giờ, dù đã trưởng thành, tôi vẫn giữ nguyên thói quen mong đợi đêm rằm – khoảnh khắc khiến lòng lại ngập tràn niềm vui như thuở bé.
Xem thêm
Bão tháng 9 - Tản văn của Vũ Minh Phúc
Trong tất cả những điều này – như sự nổi giận của nhiên nhiên, bầu không khí an nhiên và trong lành bị nghiêng ngả bởi làn gió thổi liên hoàn không biết từ đẩu từ đâu, mặt trời bị biến dạng, không còn xuất hiện nữa, bức tranh cuộc sống đầy tiếng thở dài nặng nhọc, thậm chí chẳng ai có thể làm nổi việc nữa, mọi thứ đều phải dừng lại – nhưng việc người ta có thể làm trong lúc này là ngồi chờ đợi trong nhà và ước gì bão sẽ qua đi.
Xem thêm