Bằng trái tim giàu cảm thông, nhà thơ Phan Thanh Tâm – tác giả của 7 tập truyện ngắn và thơ thiếu nhi – đã tìm thấy ở "Chữ gọi mùa trăng" hình tượng người Mẹ vừa đời thường, vừa thiêng liêng. Qua góc nhìn ấy, thơ của Triệu Kim Loan trở thành mạch nguồn yêu thương, nơi con người tìm lại niềm tin và chỗ dựa để vượt qua bão giông.

PHAN THANH TÂM

Tập thơ "Chữ gọi mùa trăng" của nhà thơ - nhà giáo Triệu Kim Loan là một thế giới nghệ thuật đa sắc, nơi có tình yêu và khát vọng, có nỗi đau thân phận mang tên “Đàn bà”, có quê hương - đất nước, và cả những ký ức tự hào, đau xót về những người đã ngã xuống cho màu xanh đất Việt hôm nay.

Nhà thơ Phan Thanh Tâm phát biểu tại buổi ra mắt sách, ngày 23/9/2025
 

Nhan đề tập thơ mở ra nhiều trường liên tưởng.

“Chữ” ở đây không chỉ là một signal, và “trăng” không chỉ là trăng mỗi lần tròn, khuyết mà trở thành biểu tượng cho khát vọng về cái đẹp, cái thiện và hạnh phúc viên mãn trong cuộc sống đời thường. Chữ nghĩa tự có bản thể, trong trẻo, ướp đầy hương sắc của niềm tin, niềm đam mê được dệt bằng cảm xúc nội tâm tinh tế.

Vượt lên trên tất cả, có một mạch cảm hứng cứ chảy âm thầm mà mãnh liệt xuyên suốt tập thơ. Đó là tình Mẹ. Không phải ngẫu nhiên tôi chọn và chia sẻ về đề tài này. Bởi trong từng mầm xanh, trong từng phận đời, trong từng nỗi nhớ hay tiếng gọi khắc khoải, tôi đều thấy thấp thoáng bóng dáng của Mẹ - người đàn bà đa đoan, kham nhẫn và giàu đức hi sinh thầm lặng.

Là một người Mẹ từng trải qua những đêm mất ngủ khi con đau ốm, từng thắt ruột khi chứng kiến đời va đập vào phận người, phận mình, tôi cảm thấy đồng cảm sâu sắc với nhà thơ Triệu Kim Loan và rung động trước cách chị tạc nên hình tượng người Mẹ.

Trong một trang viết, Mẹ hiện ra, đẹp một cách siêu thực:

Anh về gõ phím đợi trăng

Đêm hiền như mẹ ru Hằng nga non (Phút Rằm)

Bên cạnh những huyền diệu ấy, Mẹ trong thơ chị cũng hiện lên rất thật, rất đời. Nhà thơ không thần thánh hóa, cũng không gói gọn Mẹ trong khuôn mẫu đạo đức. Chị viết về những khoảnh khắc trần trụi nhất, khiến trái tim người đọc không thể dửng dưng.

Trong bài “Nghẹn ngào đêm”, hình ảnh:

“Thều thào mẹ lết gọi con”

như một vết dao cứa vào lòng. Chỉ một câu thơ thôi mà gợi ra cả một cảnh đau xót sau thiên tai, kiệt cùng nỗi đau, tận cùng tình thương và sự kiệt sức, vừa bi thương, vừa thiêng liêng.

Trong “Mắt bão”, chị khắc họa Mẹ giữa giông tố:

Dốc đời oằn một chơ vơ

Vít cong đòn gánh dại khờ cút côi…

Thuyền nan bão quật tơi bời

Nửa đêm lập cập mẹ soi lửa tìm…

Đây là bức tranh chân thực về người đàn bà chống chọi với bão giông. Dáng Mẹ “vít cong đòn gánh” chính là dáng của sự hy sinh, của sức chịu đựng không lời. Điều đặc biệt là dù cuộc đời trĩu nặng đến đâu, thử thách đến đâu, Mẹ trong thơ Triệu Kim Loan vẫn là mạch nguồn yêu thương:

Trớ trêu lắm nỗi ngậm ngùi

Bàn tay mẹ vẫn đơm chồi hoa yêu... (Trớ trêu)

Ngay cả khi đất đời cằn cỗi, bàn tay Mẹ vẫn gieo hạt, vẫn nuôi dưỡng sự sống.

Ám ảnh nhất là bài “Làng Nủ” với tiếng kêu “Mẹ ơi” vang lên từ lòng đất:

“Mẹ ơi! Mẹ ơi!

Con nằm trong đất…

…Mẹ ơi ở đâu

Có nghe con gọi

Chiều muộn từ lâu

Con thèm bữa tối…”

Tiếng gọi ấy là tiếng gọi muôn đời của nhân loại, là sự bấu víu cuối cùng của linh hồn. Tôi đọc mà bàng hoàng, nhớ lại những đêm yếu lòng chỉ biết thầm thì “Mẹ ơi…” như một cách cầu cứu giữa đời.

Mẹ trong thơ Triệu Kim Loan còn hòa vào thiên nhiên:

“Bàn tay Mẹ - vòng tay của đất

Giọt sương đêm - thắp nắng lòng người..” (Thắp nắng lòng người)

Mẹ là đất, là sương, là vòng tay bao dung. Mẹ vừa giữ cho con người bám rễ, vừa thắp sáng niềm tin giữa bóng tối. Lịch sử còn ghi, bao nhiêu nàng Tô Thị hiển hiện, sự bền bỉ đáng kính - một tình yêu không lời, một sự hy sinh âm thầm. Dẫu thời gian bào mòn tất cả, để lung linh son trẻ đã biến màu, Mẹ có nề chi:

Nước mắt

Đọng trong lúm đồng tiền một thời son trẻ

Giờ kiệt khô hoá vết đồi mồi

Người đàn bà đợi chồng

Hàng đêm

Hoá đá (Đợi anh)

Và cuối cùng, giữa những mệt mỏi của đời, thơ chị vẫn vút lên những lời ru- mạch nguồn:

…Cánh cò thấp thoáng chiều quê

Lời ru mẹ gọi giấc mê thiện lành. (Giấc quê)

Lời ru ấy là nhịp tim, là nơi con người tìm thấy sự hiền hòa, thiện lương để trở về.

Có thể nói, hình tượng Mẹ là một trong những trục cảm hứng rất đẹp trong tập thơ "Chữ gọi mùa trăng". Mẹ vừa là ký ức, vừa là hiện tại, vừa là niềm tin để con người bước tiếp. Mẹ trong thơ Triệu Kim Loan không xa vời mà rất đời - với mồ hôi, nước mắt, với cả nụ cười đã “kiệt khô hoá vết đồi mồi”.

Đọc "Chữ gọi mùa trăng", tôi cảm nhận tình Mẹ chính là “mùa trăng” mà tác giả gọi về - một vầng sáng dịu dàng dẫn lối giữa đêm đen. Ở đâu còn tình Mẹ, ở đó còn niềm tin, còn chỗ để con người trở về sau bão tố. Và cũng vì thế, "Chữ gọi mùa trăng" không chỉ là một tập thơ để thưởng thức, mà còn là một tập thơ để tìm về cội nguồn yêu thương, để được tắm thêm lần nữa, lần nữa chính mình trong ánh trăng huyền diệu mang dáng hình Mẹ.

20g05 ngày 21/09/2025

P. T. T

Mời đọc bài liên quan: Khi chữ gọi trăng, khi thơ gọi bạn bè