TIN TỨC

Nhà văn Lê Văn Nghĩa giữa biết cười và dám cười

Người đăng : vanchuong
Ngày đăng: 2022-01-17 12:42:10
mail facebook google pos stwis
2086 lượt xem

LÊ THIẾU NHƠN

Nhà văn Lê Văn Nghĩa đã ra đi ở tuổi 68, lúc 22h25’ ngày 25/7 tại TPHCM, vì ung thư di căn. Đã hơn 10 năm chống chọi với bạo bệnh, anh ít chia sẻ với ai vì không muốn đón nhận sự thương cảm hay sự xót xa. Vì vậy, anh vẫn cười sau mỗi đợt điều trị đau đớn, nét cười tếu táo của một người biết cười và dám cười trên mọi nghịch lý của đời sống chung và trên mọi bẽ bàng của thân phận riêng.

Bây giờ, nhà văn Lê Văn Nghĩa không còn nữa. Anh mang nét cười ấy vào cõi khác, chỉ để lại những trang viết mà anh gửi gắm tâm huyết lẫn đắm say. Với một người sòng phẳng và hào hiệp như nhà văn Lê Văn Nghĩa, mấy lời ngọt lạt tiễn đưa không quan trọng bằng việc nghiêm túc đọc tác phẩm của anh. 

 

Nhà văn Lê Văn Nghĩa

Sau thời thanh niên sôi nổi với những cuộc xuống đường đấu tranh trong phong trào học sinh - sinh viên đô thị miền Nam, Lê Văn Nghĩa trở thành một nhà báo khi non sông thống nhất. Nhà báo Lê Văn Nghĩa cần được ghi danh vào lịch sử báo chí Việt Nam, với ấn phẩm Tuổi Trẻ Cười. Trước năm 1975, Việt Nam từng có những tờ báo cười, nhưng không có ấn phẩm nào phát triển mạnh mẽ và tạo được chỗ đứng thú vị trong lòng độc giả như Tuổi Trẻ Cười. Người có công gầy dựng Tuổi Trẻ Cười và làm linh hồn cho Tuổi Trẻ Cười suốt 30 năm (từ 1984 đến 2014) chính là nhà báo Lê Văn Nghĩa. 
Làm báo để cười đã khó, mà viết văn để cười càng khó hơn. Không chỉ tập hợp được nhiều cây bút như Hoàng Thiếu Phủ - Hoàng Phủ Ngọc Phan, Đồ Bì - Vũ Đức Sao Biển, Đông Ki Rét - Trần Từ Duy… viết cho Tuổi Trẻ Cười, mà nhà báo Lê Văn Nghĩa cũng nhúng bút vào thể loại này qua những bút danh như Hai Cù Nèo, Điệp Viên Không Không Thấy, Đại Văn Mỗ, Thằng Hề… Những tiểu phẩm trên báo gom góp lại in sách, và xuất hiện nhà văn Lê Văn Nghĩa. 

Nhà văn Lê Văn Nghĩa từng nuôi mơ ước làm nhà viết kịch, nên tiểu phẩm của anh có cấu trúc lắt léo vượt xa những người thử sức viết báo chọc cười thiên hạ. Thế nhưng, xác lập giá trị văn chương bằng những tiểu phẩm, không hề đơn giản. Văn chương hài hước chia làm ba vệt thẩm mỹ: trào phúng, châm biếm và đả kích. Chỉ thể loại thơ hài hước có thể linh hoạt xóa mờ ba ranh giới kia, ví dụ tác phẩm của Tú Xương, Tú Mỡ trước đây hoặc một số bài của Bùi Chí Vinh, Dương Huy sau này. 

Với văn xuôi hài hước, phải bậc kỳ tài như nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ - Azit Nexin (1915-1995) mới trộn lẫn được trào phúng, châm biếm và đả kích trong mỗi tác phẩm. Những tác giả còn lại, gần như chấp nhận cái tạng của mình ở từng mức độ. Nếu nhà văn Hoàng Đạo (1907-1948) phô diễn bút pháp châm biếm với “Trước vành móng ngựa” và nhà văn Xích Điểu (1910-2003) phô diễn bút pháp đả kích với “Chủ nghĩa lưu manh hiện đại”, thì nhà văn Lê Văn Nghĩa phô diễn bút pháp trào phúng.

Không ai khẳng định sự cao thấp giữa trào phúng, châm biếm và đả kích. Thế nhưng, châm biếm có ưu điểm ở câu chuyện chế giễu sâu cay, đả kích có ưu điểm ở thái độ đáo để thanh tẩy, còn trào phúng có ưu điểm ở ngôn ngữ cợt đùa dí dỏm. Xét tính bền vững theo thời gian, thì ngôn ngữ sẽ bị mai một nhanh hơn câu chuyện và thái độ. Một người thông minh như nhà văn Lê Văn Nghĩa thì thừa hiểu điều ấy, nhưng anh không có sự chọn lựa khác, vì anh luôn duy trì sự chừng mực của công chức hiền lành!

Thành thật mà nói, khi chỉ trông cậy vào các tác phẩm trào phúng như “Thằng láu cá”, “Vua lừa”, “Hoa hậu phường Cây Mít” hoặc “Nô tế bồ” thì vai trò nhà văn của Lê Văn Nghĩa khá mờ nhạt. Thật may, nhà văn Lê Văn Nghĩa còn có một mỏ quặng quý báu nữa để khai thác, chính là tư cách nhân chứng hết lòng với Sài Gòn của một người sinh ra và lớn lên ở Chợ Lớn. Lúc biết mình mắc bạo bệnh, nhà văn Lê Văn Nghĩa đã rút tỉa kỷ niệm bản thân để viết “Mùa hè năm Petrus” như một cách đền đáp ân tình cho mảnh đất đã nuôi dưỡng mình, lập tức được bạn đọc hoan nghênh.

Từ thành công của “Mùa hè năm Petrus” và từ kết quả khả quan của những lần can thiệp y khoa, nhà văn Lê Văn Nghĩa tiếp tục viết các truyện dài thiếu nhi về lứa tuổi học trò thập niên 60-70 thế kỷ trước của Sài Gòn như “Chú chiếu bóng, nhà ảo thuật, tay đánh bài và tụi con nít xóm nhỏ Sài Gòn năm ấy”, “Tụi lớp nhứt trường Bình Tây, cây viết máy và con chó nhỏ”, “Mùa tiểu học cuối cùng”…

Viết về Sài Gòn, nhà văn Lê Văn Nghĩa như đứa con phiêu dạt bơ vơ được chạm vào tường cũ mái rêu của ngôi nhà thơ ấu, tất cả chi tiết cứ trào dâng, tất cả hình ảnh cứ tuôn chảy, tất cả nhân vật cứ lấp lánh. Với Sài Gòn, nhà văn Lê Văn Nghĩa vừa có sự nhạy cảm gắn bó vừa có sự tỉ mỉ tư liệu, nên sau những truyện dài thiếu nhi là những cuốn tạp bút “Sài Gòn khâu lại mảnh thời gian”, “Sài Gòn dòng sông tuổi thơ”, “Sài Gòn chuyện xưa mà chưa cũ”… 

Và đặc biệt hơn, nhà văn Lê Văn Nghĩa có công trình biên soạn “Văn học Sài Gòn - 1954-1975, những chuyện bên lề” tập hợp những dữ kiện về một dòng văn chương ít được nhắc đến và sắp bị lãng quên. Chỉ với “Văn học Sài Gòn - 1954-1975, những chuyện bên lề”, nhà văn Lê Văn Nghĩa đã xứng đáng nhận được sự tri ân từ giới nghiên cứu và công chúng văn chương Việt Nam.

Bài viết liên quan

Xem thêm
Nơi sâu thẳm trái tim vị tướng
Bài viết của Trung tướng, PGS-TS NGUYỄN ĐỨC HẢI, Nguyên Viện trưởng Viện chiến lược quốc phòng, Bộ Quốc phòng
Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm