TIN TỨC

Trong tấm gương thể loại

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng:
mail facebook google pos stwis
706 lượt xem

BÙI VIỆT THẮNG
(Nhìn lại những cuộc thi truyện ngắn báo Văn nghệ gần đây)

Nhà văn Khuất Quang Thụy, Tổng Biên tập báo Văn nghệ (trái) cùng nhà văn Nguyễn Trí Huân, nguyên Tổng Biên tập báo Văn nghệ (phải) trao giải Nhất Cuộc thi Truyện ngắn báo Văn nghệ 2015-2017 cho Nhà Văn Nguyễn Trường

 

NHỮNG CUỘC THI TRUYỆN NGẮN BÁO VĂN NGHỆ GẦN ĐÂY

Cuộc thi truyện ngắn 2011-2013

Trong khoảng thời gian 2 năm, Ban tổ chức đã nhận được 2.200 tác phẩm dự thi, đã chọn đăng 315 truyện trên Văn nghệ và Văn nghệ Trẻ. Kết quả: 1 giải Nhất, 3 giải Nhì, 6 giải Ba, 8 giải khuyến khích (trong tổng số 18 giải  được trao, có 5 giải thuộc về tác giả nữ: Thu Trân, Chu Thị Minh Huệ, Chu Thùy Anh, Vũ Thị Thanh Huyền và Phạm Thanh Thúy - 2 “nhân vật” được coi là tên tuổi mới, số 4 và 5 là sinh viên khoa Viết văn - Báo chí, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội). Giải Nhất thuộc về tác giả Lê Thanh Kỳ với chùm 3 truyện Bạn khách, Sợi dây, Mồng chín tháng Tám (truyện cuối được dư luận đánh giá là “đỉnh” của cuộc thi); Giải Nhì (03) của Thu Trân, Nguyễn Đức Lợi, Vũ Thanh Huyền; giải Ba (06) của Chu Thị Minh Huệ, Nguyễn Tiến Bình, Văn Chinh, Chu Thùy Anh, Phùng Hy, Nguyễn Đăng An và giải Khuyến khích (08) thuộc về Uông Triều, Phạm Thanh Thúy, Phan Đình Minh, Nam Ninh, Nhụy Nguyên, Dương Đức Khánh, Lê Hoài Nam và Chu Văn Nghiêm.

Lê Thanh Kỳ là một phát hiện của cuộc thi này. Anh vốn xuất thân là công nhân nhà máy cơ khí Hà Nam. Truyện Mồng chín tháng Tám, nương theo nhan đề tưởng như viết về đề tài truyền thống cách mạng, được bạn đọc ưa thích vì giàu chất sống, vì quan tâm chu đáo, tường tận đến nhân vật người lao động (vốn thưa thớt, nếu không nói là mờ nhạt trong tác phẩm nghệ thuật nói chung hiện nay) trong mọi cảnh ngộ, nỗi niềm của họ. Bút pháp của Lê Thanh Kỳ gây ấn tượng vì cách viết “đam mê đến từng chi tiết”. Cũng trong cuộc thi này, Chu Thị Minh Huệ (giải Ba với truyện Hồng trần) khiến không ít người để tâm theo sát đường đi nước bước sau này của tác giả, và yên tâm hoàn toàn vì đặt kỳ vọng vào một cây bút nữ (thế hệ 8X) khi xuất bản Bông dẻ đẫm sương (tập truyện ngắn, 2013). Gần nhất, Chu Thị Minh Huệ trình làng tập truyện ngắn Mười hai tầng trời (NXB Phụ nữ). Ai có điều kiện đọc sát cây bút nữ viết truyện ngắn ở miền biên ải Hà Giang này, sẽ thấy cái duyên văn vẫn lấp loáng, ẩn hiện trên từng trang sách. Sau mỗi giải thưởng, vẫn cứ tích lũy (nạp năng lượng) đi tiếp được như Chu Thị Minh Huệ, thiết nghĩ, không phải ai cũng bền tâm  dồn chí theo đuổi, đôi khi như là nghiệp hơn nghề. Cuộc thi này, Phan Đình Minh xếp ngôi hạng Khuyến khích. Tinh thần cầu thị (và có cả ít nhiều tự ái) đã khuyếch đại tinh thần người viết. Anh âm thầm và kiên trì cho cuộc “vượt vũ môn” tiếp theo. Một vài dẫn chứng chúng tôi “lẩy” ra từ cuộc thi cho thấy, ai đã đi trên con đường thiên lý văn chương cũng đều thấu suốt rằng: nếu có vinh quang thì cũng đầy gian nan và cay đắng.
 

Cuộc thi truyện ngắn 2015-2017

Cũng như cuộc thi trước, khoảng hạn thời gian 2 năm vừa đủ hiện thực hóa cái gọi là “văn chương là một cuộc gọi đàn”. Tổng số tác phẩm gửi dự thi 3.300, đăng báo 493 truyện của hơn 100 tác giả. Kết quả: 1 giải Nhất, 2 giải Nhì, 4 giải Ba và 6 giải khuyến khích. Trong tổng số 13 giải có ba cây bút nữ Vũ Thiên Kiều (giải Ba), Nguyễn Thu Hằng, Dương Giao Linh (giải Khuyến khích); Lê Quang Trạng mặc dù chỉ được giải “nhỏ” (Khuyến khích) nhưng người đọc lại đặt kỳ vọng nhiều vào cây bút trẻ thế hệ 9X. Sau này, trên những tờ báo có chữ “Văn” đứng đầu (Văn nghệ, Văn nghệ Quân đội, Văn nghệ Công an) anh trình làng nhiều truyện ngắn được dư luận đánh giá tốt. Những ngôi vị cao (Nhất/ Nhì) đều thuộc về những cây bút có thâm niên tay nghề như Nguyễn Trường, Phan Đình Minh, Lê Vạn Quỳnh. Thực tế sinh động đó cho chúng ta tri nhận về xu hướng phong cách cổ điển có tính ổn định và bền vững không chỉ trong lối sống mà cả trong sáng tạo nghệ thuật. Trong cuộc thi này dường như vắng bóng “hơi thở” và “khí sắc” của các trào lưu tân kỳ được nhập cảng (như Hậu hiện đại, Phân tâm học, Sinh thái học,...). Theo chúng tôi là điều đáng mừng hơn đáng tiếc, như ai đó nói.

Giải Nhất thuộc về nhà văn Nguyễn Trường với chùm truyện Vương quốc mộng mơ, Quà tặng tương lai, Mùa thanh long. Truyện ngắn của Nguyễn Trường vượt khung khổ quan niệm truyền thống thể loại, ít dừng lại khai thác, thể hiện những moment (khoảnh khắc), mà hướng tới những chu trình đời sống (kiếp người), nên cấu trúc có vẻ như lấn sang truyện vừa. Thoáng đãng nhưng vẫn gọn gàng, cô đọng, tinh chất. Truyện của Nguyễn Trường thường mạnh về cấu tứ (rõ nhất trong Vương quốc mộng mơ). Có vẻ như nhà văn cứ “lối cũ ta về” (nghiêng theo phong cách và bút pháp cổ điển) trong cách viết. Gần đây anh xuất hiện trên báo Văn nghệ với những truyện có khí vị và dư âm của giải Nhất như Di cảo của cha. Phát huy tinh thần giải thưởng, năm 2019 tác giả đã in tập truyện ngắn Khai khẩu. Như vậy nếu giải thưởng tạo đà cho sự viết bền bỉ của nhà văn thì thực sự xứng đáng với niềm tin cậy của bạn đọc. Các giải khác, trong cuộc thi này, đều thuộc về những cây bút đã đứng tuổi, đã trải trường văn trận bút; ít tác giả trẻ và nữ lọt vào “top ten”. Cũng là chuyện bình thường vì văn chương cũng là một “sinh thể”, thăng trầm theo thời gian, mùa màng chữ nghĩa bội thu hay lép cũng không có gì bất ngờ. Ở đây cần cổ vũ cho nhà văn Phan Đình Minh, tuy không chiếm vị trí “khôi nguyên” trong cuộc thi này (chỉ nhận Giải Nhì với chùm truyện Giữ nhà, Bệnh tự miễn), nhưng anh chứng tỏ sức bền ngòi bút của mình, bằng chứng mới nhất là tập truyện ngắn có tựa Gió Trương Chi, một cuốn sách, theo chúng tôi, có năng lượng chữ để đứng vững qua sự thử thách của thời gian. Phan Đình Minh, như người ta nói, đang là một “thương hiệu” truyện ngắn trên văn đàn, cây bút có duyên với các giải thưởng văn chương, đặc biệt truyện ngắn.
 

ĐƯỜNG ĐI NƯỚC BƯỚC CỦA THỂ LOẠI

 Nếu nói văn xuôi là “mặt tiền” của văn chương đổi mới (từ 1986), thì truyện ngắn, có thể nói không quá, là “mặt tiền của mặt tiền”. Truyện ngắn hiện đại/ đương đại Việt Nam nếu tổ chức dịch thuật và quảng bá tốt ra thế giới thì cũng không đến nỗi thua em kém chị. Nhiệm kỳ X (2020-2025) BCH Hội Nhà văn Việt Nam đã quyết định không tổ chức thi tiểu thuyết (trước đó từ 1998-2019 đã tổ chức 5 cuộc thi, Ban tổ chức đã nhận được khoảng 1.000 tác phẩm ở dạng bản thảo hoặc đã in với tỷ lệ 3/7). Hội Nhà văn Việt Nam đang dồn sức cho đề án dài hơi về “Văn trẻ”, cho mục tiêu chiến lược “Nobel văn chương”. Không có gì là không đúng. Nhưng “lơ là” với thể loại tiểu thuyết vốn được xem là “cỗ máy cái”, là “chân tủy” của một nền văn chương thì e rằng cũng phiến diện trong định hướng phát triển bền vững. Hiện ta có hơn 800 đơn vị báo chí, đấy là mảnh đất màu mỡ để truyện ngắn triển nở.

 Người viết trẻ/mới là nguồn lực mạnh mẽ thúc đẩy văn chương/ truyện ngắn phát triển. Hiện thế hệ f plus (7X, 8X, 9X) đang chiếm lĩnh vị trí văn đàn, nhất là sáng tác truyện ngắn. Đặc biệt các cây bút nữ đang tạo dấu ấn về một “nền văn chương mang gương mặt nữ”. Theo quan sát của chúng tôi, có khoảng 40 cây bút nữ thuộc thế hệ  f plus đang phủ sóng các báo chí, sách bằng truyện ngắn. Sinh thời, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã từng viết về “thời của tiểu thuyết”, nay có thể nói “thời của truyện ngắn” chăng (!?).

Truyện ngắn, trong bản chất thể loại của nó, phù hợp với cơ chế đọc mới trong thời đại cạnh tranh với văn hóa nghe nhìn, phù hợp với quỹ thời gian tự do ngày càng eo hẹp của con người thời đại - hiện sinh, sống gấp. Hơn thế, truyện ngắn cùng với thơ, có thể coi là “đặc sản” của văn chương Việt từ truyền thống đến hiện đại. Nó dung hợp với quan điểm thẩm mỹ về cái đẹp có tính chất “vừa khoảng” - cái vừa phải, xinh xắn (từ dùng của nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đình Hượu trong công trình Đến hiện đại từ truyền thống, 1996).

Vẫn biết các cuộc thi, các giải thưởng không tuyệt đối tạo nên các giá trị văn chương vĩnh hằng. Nhưng ở một phương diện nào đó, nó là cú hích, là bước tạo đà, kích thích nhiệt hứng sáng tác của nhà văn, mời gọi người đọc, cổ súy sự tham gia tích cực của nghệ thuật ngôn từ vào công cuộc chấn hưng cái Đẹp.

Nguồn Văn nghệ số 1/2023

Bài viết liên quan

Xem thêm
Di cảo thơ Chế Lan Viên: Khi thơ là thuốc, là lời kinh kệ
Chế Lan Viên là người mà sự nghĩ ngợi vận vào thơ như thể thơ cũng là thuốc, thơ chẩn ra được cái bệnh đau của kiếp người, và “Có vào nỗi đau mới có ích cho người”.
Xem thêm
Cảm hứng sinh thái trong thơ Đặng Bá Tiến
 Là một nhà báo, nhà thơ mấy chục năm gắn bó với vùng đất Đắk Lắk, Đặng Bá Tiến đã sáng tác thành công về thiên nhiên, con người và văn hoá Tây Nguyên với nhiều tác phẩm: Lời chân thành với cỏ (Thơ, 2009), Rừng cổ tích (Trường ca, 2012), Hồn cẩm hương (Thơ, 2017), Linh hồn tiếng hú (Thơ, 2020). Anh là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Tây Nguyên đương đại, một nhà thơ “thứ thiệt”[1] có bản sắc riêng, thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo. Nổi bật trong sáng tác của anh là những tác phẩm viết về rừng, về sinh thái văn hoá và nhân văn.      
Xem thêm
Sức bền của ngòi bút
Nguồn: Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 116, ngày 21/3/2024
Xem thêm
Nguyễn Bính ở phương Nam
Nguyễn Bính (1918-1966), tên thật là Nguyễn Trọng Bính (có lúc tên Nguyễn Bính Thuyết), quê ở Nam Định nhưng sống khắp ba miền đất nước. Ông có phong cách một nhà thơ lãng tử, sáng tác về chủ đề tình cảm làng quê và tình yêu, tổ quốc. Thơ tình cảm mộc mạc của ông được rất nhiều người thuộc. Tác phẩm gồm 26 thi tập trong đó có : + 1 kịch thơ : Bóng giai nhân (1942): + 3 truyện thơ : Truyện Tỳ Bà (1942); Trong bóng cờ bay (1957); Tiếng trống đêm xuân (1958): + 1 vở chèo : Người lái đò sông Vỹ (1964) và rất nhiều bài thơ nổi tiếng của ông được nhạc sĩ phổ thành ca khúc : Tiểu đoàn 307 (Nguyễn Hữu Trí phổ nhạc, Quốc Hương ca);  Cô hái mơ (Phạm Duy); Ghen (Trọng Khương), Cô lái đò (Nguyễn Đình Phúc); Chân quê (Minh Quang). Hiện nay, nhiều thành phố có những con đường mang tên ông. Nhà thơ Nguyễn Bính nhận được giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật (2000) cùng với Hoài Thanh, Bùi Đức Ái, Nguyễn Quang Sáng, …
Xem thêm
“Đánh thức mình bằng chân lý vô ngôn”
Tôi biết Nguyễn Minh Thuận (nguyên Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp Đắk Lắk) làm thơ đã lâu, dễ hơn ba chục năm trước, thỉnh thoảng anh vẫn đọc cho tôi nghe và rải rác anh cho đăng trên facebook Trương Thị Hiền - vợ anh (TS, giảng viên Trường Đại học Tây Nguyên).
Xem thêm
Đọc “Thơ mười năm” của Hoàng Đình Quang
Bài viết của nhà thơ Trần Quang Khánh
Xem thêm
Hoàng hôn chín – chín mọng yêu thương
Về tập thơ in chung của Võ Miên Trường và Triệu Kim Loan
Xem thêm
Thơ Phan Hoàng trong hành trình ngược lối – Tiểu luận của Mai Thị Liên Giang
Tập thơ “Chất vấn thói quen” của Phan Hoàng từng nhận được nhận Giải thưởng Hội Nhà văn TPHCM và Tặng thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2012, sau đó tập thơ này được trao Giải thưởng Nghệ thuật Danube năm 2023 của Hungary. Ngoài ra tập trường ca “Bước gió truyền kỳ” của ông cũng được Ủy ban nhân dân TPHCM trao Giải thưởng Văn học Nghệ thuật TPHCM 5 năm lần thứ II. Để hiểu thêm về hành trình sáng tạo thi ca của nhà thơ Phan Hoàng, xin trân trọng giới thiệu bài viết của nhà lý luận phê bình văn học Mai Thị Liên Giang.
Xem thêm
Những giải mã thú vị, khoa học của một người đọc tri âm
Với kiến văn sâu rộng, sự nghiên cứu cẩn trọng mang tính học thuật cao, khai thác nhiều vấn đề tri thức lý luận mới mẻ; Trần Hoài Anh đã đem đến những trang viết tinh tế, khai mở nhiều điều lý thú và bổ ích.
Xem thêm
Hồn xuân trong thơ Hồ Chí Minh
Nhà thơ Trung Quốc Viên Ưng đã nhận định sâu sắc về Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Một trí tuệ lớn, một dũng khí lớn, một tâm hồn lớn”.
Xem thêm
“Trung thực và quả cảm” trong sáng tác và phê bình văn học, nghệ thuật
Bài viết của nhà thơ Mai Nam Thắng trên Văn nghệ số 4/2024
Xem thêm
Nguyễn Quang Thiều với ‘Nhật ký người xem đồng hồ’
Bài viết của Nguyễn Văn Hòa về tập thơ Nhật ký người xem đồng hồ của Nguyễn Quang Thiều
Xem thêm
Nửa lo giá chợ nửa ngây vì trời
Nguồn: Báo Văn nghệ số 4, ra ngày 27/1/2024.
Xem thêm
Dòng kinh yêu thương
Tháng 8 năm 1969, chương trình Thi văn Về Nguồn góp tiếng trên Đài phát thanh Cần Thơ vừa tròn một tuổi. Nhân dịp nầy, cơ sở xuất bản về Nguồn ấn hành đặc san kỷ niệm. Đặc san tập họp sáng tác của bằng hữu khắp nơi, với các thể loại như thơ, truyện, kịch… và phần ghi nhận sinh hoạt văn học nghệ thuật ở miền Tây trong một năm qua. Trong đặc san này, chúng tôi in một sáng tác của nhà thơ Ngũ Lang (Nguyễn Thanh) viết ngày 24/8/1969, gởi về từ Vị Thanh (Chương Thiện), có tựa đề “Đưa em xuôi thuyền trên kinh Xà No” Hơn nửa thế kỷ trôi qua với bao nhiêu biến động, ngay cả tác giả bài thơ chắc cũng không còn nhớ. Xin được chép lại trọn bài thơ của anh đã đăng trong Đặc san kỷ niệm Đệ nhất chu niên Chương trình Thi văn Về Nguồn, phát hành vào tháng 8 năm 1969.
Xem thêm
Minh Anh, người đánh thức thế giới
từng chữ từng chữ/ rơi vào từng dòng từng dòng/ chúng chụp lấy những khoảnh khắc/ đẹp não nùng/ không thể rời khỏi con tim/ cách duy nhất để tự nó đừng nở rộ quá mức/ vượt khỏi ký ức của ta/ là hãy viết xuống (Sự kỳ lạ của nghệ thuật viết).
Xem thêm
Ta sẽ không như cốc trà nguội cuối ngày
Bài viết của Nguyên Bình về tập thơ Vọng thiên hà của Hoa Mai.
Xem thêm
Con người Chí Phèo
Cái chết của Chí phèo như bản cáo trạng về xã hội thực dân nửa phong kiến thối rữa, nhàu nát, là tiếng kêu oan khốc thấu tận trời xanh của những kiếp người “siêu khổ”.
Xem thêm
Nguyễn Ngọc Hạnh - Hồn thơ reo mãi phía làng
Bài viết của Hoàng Thụy Anh và phóng sự ảnh của Nguyên Hùng
Xem thêm
‘Bút chiến’ thời Tự Lực Văn Đoàn
Trước khi được giải Lý luận phê bình của Hội Nhà văn năm nay thì “Tự chủ văn chương và sứ mệnh tự do” đã được chú ý trong cộng đồng đọc. “Câu chuyện cũ nhưng cách tiếp cận mới, khảo tả công phu, chưa kể những dẫn chứng “đấu đá” hậu trường văn chương, đọc rất vui”, độc giả bình luận.
Xem thêm