Chạm thu – tập thơ mới của bác sĩ, nhà thơ Mai Hữu Phước mang đến những chiêm nghiệm lắng sâu về đời người và tình thơ. Bài viết của Lê Bá Duy gợi mở một hành trình thi ca giàu cảm xúc, chân thành và đầy dư âm.

LÊ BÁ DUY

(Đọc “Chạm thu” - tập thơ của Mai Hữu Phước, Nxb Hội Nhà văn - 2024)

Nếu so sánh cuộc đời mỗi người như bốn mùa trong năm thì mùa thu là mùa hội đủ nắng mưa chiêm nghiệm lẽ đời. Và như thế là thức ngộ được kiếp nhân sinh trong cõi vô thường. Con người trong một kiếp vô thường nhanh như một sát na trong một vũ trụ mênh mông vô bờ bến. Vì lẽ đó, Mai Hữu Phước muốn lấy nhan đề “Chạm thu” để gửi một thông điệp triết lý về những trải nghiệm trong kiếp nhân sinh đáng sống này?! Tập thơ hơn 170 trang chia làm 4 chủ đề: Từ “Sắc màu cuộc sống”, đến “Thương nhớ ngày xưa” rồi “Đó đây xuôi ngược” và cuối cùng là “Hoài niệm xanh tươi” Mai Hữu Phước đã lưu lại trong hành trình thơ mình những suy ngẫm, những cảm xúc để neo đậu trong tâm hồn người đọc sự đồng điệu sẻ chia quý mến và trân trọng.

25 bài thơ trong phần 1: Sắc màu cuộc sống là những chọn lọc từ những “đứa con tinh thần” của anh ấn tượng. Trước hết là “Cảm tác bên tờ lịch”: “Lấy 100 năm làm mốc/ Một đời 3 vạn 6 ngàn ngày/ Mỗi ngày là một phần đời/ Thì mỗi sáng đặt tay lên lịch/ Một phần đời bị bóc đi./ Nếu 24h sống không hữu ích/ Thêm mấy phần đời/ Lặng lẽ/ Chia ly!”. Bài thơ thể hiện rất rõ quan điểm sống là “chiến đấu” thật ý nghĩa, hữu ích cho cuộc đời này. Cuộc đời của một “Lương y như từ mẫu”; cuộc đời của một văn nghệ sĩ với đúng nghĩa nhà văn. Cuộc sống đủ sắc màu phong phú đầy thi vị. Ví như khi “Gặp bạn” nhà thơ đã chỉ ra quy luật cuộc sống con người, nhất là “số mệnh”. Nhưng làm quan thì phải là quan tốt, còn không thì làm “cu li” để “ung dung tự tại” một đời sướng hơn. Cái cách viết về người mẹ có con đi lính nằm lại giữa mênh mông biển cả rất xúc động: “Mẹ từng khóc/ vì Hoàng Sa chìm trong máu lửa 30 tháng tư/ Anh em một nhà tranh nhau lợi quyền/ Thống nhất ư?/ Giặc vẫn còn giày xéo đất cha ông/ Mẹ ngồi khóc/ Suốt đời mẹ khóc...” (Mẹ khóc). Tiếng khóc của mẹ vọng vào trái tim bao người con đất Việt, bật lên những âm thanh đồng điệu sẻ chia…

Đó là sắc màu tinh khôi ban mai ấm áp nhưng đau một cuộc tình: “Dấu chân vùi xuống âm thầm/ Ngàn con sóng nhỏ xóa dần vết đau...” (Ban mai); Đó là một nỗi buồn khôn tả về “Biển chết” sau sự cố Formosa-2016: “Một ngày biển chết/ Sóng đau thắt gào/ Cá tôm hấp hối/ Phận người lao đao”… Đó là “Một cơn đau tim của thành phố đáng sống”: “…Thịt da rừng bị băm vằm/ Ngổn ngang cây đổ/ Tan hoang và nham nhở/ Màu đất đỏ như màu máu…” “…Và môi trường đang dần tự hủy/ Thành phố đáng sống này/ Đang một cơn đau tim...”; Đó còn là nỗi buồn khi : “Làng năm ấy xác xơ mùa biển động/ Đêm âm u ngơ ngác những thân tàu/ Bờ bãi vắng giấu che điều uất nghẹn/ Biết bao giờ tàn vết những thương đau”. Hoặc là những “tâm sự khi về hưu” buồn vui tự do lên rừng xuống biển, xướng họa thi ca, lướt web chơi phây…: “Về hưu tuy chẳng còn sung sức. Nhưng đủ yêu em đến hết đời. Thiết tha tựa thể thời son trẻ. Hưu là sống trọn một đời vui…”…. Đó đều là những sắc màu thi vị đáng nhớ trong thơ anh.

Từ “Sắc màu cuộc sống” tác giả trải nghiệm đến khi “Chạm thu” thì những thương nhớ ngày xưa lại về. Về trong tâm tưởng, về như những thước phim mới như ngày nào qua ngôn ngữ thi ca của nhà thơ giàu cảm xúc. Đó là tình bạn hồn nhiên của tuổi học trò; Đó là nỗi buồn “với nhỏ khi ta biết”; Và đó cũng là nỗi nhớ rưng rức khi nhỏ đã xa ta… “Nhớ nhỏ, chiều nay nắng bớt vui/ Mây kia rưng rức cuối chân đồi/ Lòng ta cứ gọi thầm tên nhỏ/ Nhỏ hiểu lòng ta nhé nhỏ ơi!”…

Với bè bạn ngày xưa: “Đời không có bạn/ Như không mặt trời/ Một ngày thiếu bạn/ Chẳng còn gì vui…” trở thành nỗi nhớ khôn nguôi trong lòng nhà thơ: “Tình bạn mãi mãi/ Hồn nhiên học trò/ Mai này khôn lớn/ Nhớ hoài ngây thơ…”. 

Tôi thích “Trò chuyện với chiều” của nhà thơ. Thích nhất là : “Anh xin chiều cho anh vạt nắng/ Gói giấc mơ từ tiền kiếp quay về/ Gói cả tình anh cho em bối rối/ Gói ánh nhìn thao thức với sao khuya”.  Cái anh xin là “ảo” nhưng là ảo diệu bởi hình ảnh đẹp trong thơ anh gợi lên một tình yêu lung linh trong cuộc đời thực. Hoặc “Một hôm bước lạc bên trời mộng/ Ngơ ngác vàng thu đến vỡ òa/ Chao ôi, bến cũ con đò nhỏ/ Nhớ một người xa, đã rất xa…”. Hóa ra phút “chạm thu” là phút giây hạnh phúc vỡ òa thương nhớ trong anh dẫu cho đó chỉ là hiện về trong tâm tưởng…

Thơ Mai Hữu Phước không cầu kỳ làm dáng hay cố tỏ ra bắt chước khó hiểu. Anh làm thơ như dòng chảy tự nhiên vốn có. Thơ đi từ trái tim anh đến với cuộc đời và chạm vào bao trái tim yêu thơ. Do vậy thơ anh đã chiếm được tình cảm khá nhiều bạn đọc. Chẳng hạn “thì ta nghe hết”, nghe em cằn nhằn: khi ta uống rượu; khi ta lắm bạn…Ta nghe hết nhưng chỉ một điều anh mong em đừng biến anh thành kẻ ngu ngơ:

Em nói ta thế nào ta nghe hết

Hai tai ta còn tốt đến không ngờ

Nhưng đừng bảo ta làm theo ý khác

Kẻo biến ta thành một kẻ ngu ngơ.

Trái tim đa sầu đa cảm của thi nhân trải dài trên chặng đường hành trình trong cuộc đời. Mỗi nơi đi qua đều để lại dấu ấn khó phai mờ trong ký ức nhà thơ. Từ hình ảnh Huế thân thương gắn bó với nhà thơ những năm tháng sinh viên hôn nhiên mơ mộng học thành bác sĩ, đến hình ảnh mẹ cha hiện về trong ký ức thân thương:

Bỗng nhớ mẹ xưa thời lam lũ

Xuân về vai gánh nặng nề hơn

Một bầy con trẻ reo mừng Tết

Mẹ giấu vào đêm những giọt buồn.

Lại nhớ cha xưa thời lỡ vận

Nhọc nhằn ngày tháng hững hờ trôi

Bao nhiêu nghịch cảnh không vùi lấp

Vẫn một niềm tin hướng cuộc đời.

(Vay nụ cười xuân)

Hình ảnh quê nhà luôn khắc sâu trong tâm tưởng nhà thơ cho dù anh có đi đâu về đâu, cho dù mưa gió nhạt nhòa, thì quê hương vẫn thi thoảng nhoi nhói con tim: “Giếng cũ cạn nguồn đời cạn lối/ Nẻo về cứ hẹp giữa phong sương./ Lặng trong tâm tưởng ngày xa cũ/ Mưa gió nhạt nhòa bến cố hương…”.

Thời gian trôi thật nhanh. Cậu bé Phước ngày xưa giờ đã là bác sĩ, nhà văn đến lúc về hưu. 60 mùa xuân cuộc đời đi qua nhanh chóng. Tự vịnh về mình vừa vui vừa buồn vừa khái quát được nghề nhưng cũng vừa bộc lộ sự gắn bó với nghiệp: Thầy thuốc và thi nhân trong một con người, đi vào lòng bạn bè hoàn hảo trọn vẹn nghĩa tình:

“Chú nhóc năm nào đã sáu mươi

Ái chà Tạo hóa quá trêu ngươi!

Nghề Y tận tụy vì sinh mệnh,

Văn nghiệp đa đoan với cuộc người,

Danh phận khác gì mây gió thoảng.

Nhân tình tựa thể bọt bèo trôi.

Đời kia mấy chốc mà lo nghĩ,

Gặp bạn thì vui đến đã đời!

(Năm 60 tự vịnh)

Phần 3 là những bài thơ thuộc chủ đề “Đó đây xuôi ngược”. Nhà thơ ghi nhận cảm xúc qua trải nghiệm đó đây mà anh đã đi qua, chiêm nghiệm. Như “Về Hòa Bắc”, “Một thoáng Trà Nhiêu” để cảm nhận được “Bánh bèo đêm lạnh còn hơi ấm/ Hương vị quê làng cứ thoảng quanh”; “Đi giữa hương chè B’Lao” mới cảm nhận được “Nhấp chén trà thơm/ Thơm từ tay người rót/ Trăng sáng bên đồi/ Sáng soi trong lòng người..” Đến Hải Phòng nhà thơ tâm sự với đêm “Đêm đã lên đèn giấu mắt tôi/ Chén cay buồn cũ buốt bờ môi/ Bên chân phượng ngủ mùa xa ngái/ Bụi phố hoang đàn vương gió ơi!); Có khi anh bộc lộ cảm xúc khi đặt chân đến đất Mỹ, cảm nhận được cái lạnh xứ người: “Cũng có thể chụp hình viên cảnh sát/ Chỉ có điều không thể đứng chung/ Washington ngày âm 9 độ/ Tuyết như hoa bay ngập ngừng...” (Nhà trắng)

Có khi anh ngủ giữa đại dương: “Đêm ngủ giữa đại dương đầy gió/ Sóng nói gì, sóng vỗ triền miên/ Khuya vắng lặng đất trời tĩnh mịch/ Tàu nghiêng bên nào cũng nhớ em…” Và cảm nhận được “Mặt trời xuống chậm trên muôn sóng/ Gió vẫn ngàn năm chẳng nghỉ chân”.  Như vậy là anh đã xuôi ngược đó đây rất nhiều, kể cả trong và ngoài nước, trải nghiệm nhiều nơi nên thơ anh cơi nới biên độ và lòng anh rộng dài mênh mông như đất trời ban tặng…

Sau những cuộc đi dài ngắn trong cuộc đời, về lại nơi mình sinh sống, anh chiêm nghiệm lại những gì trải qua. Và tất cả đều trở thành hoài niệm xanh tươi trong lòng nhà thơ: “Có những khi lòng ta lại nhớ/ Một điều chi mà chẳng thành lời/ Có những khi lòng yêu biết mấy/ Rộn ràng như gió lộng xa khơi…” (Như là nỗi nhớ). Hoặc: “Cái thuở mắc bùa em sắc tím/ Nghe hồn giấy mực tím yêu thương/ Ngày đi qua nhẹ như là khói/ Nhuộm tím môi thơm đến lạ thường…” (Bùa em sắc tím)…. Và chúc mừng anh đã chạm vào thu “Chạm thu hồn ngơ ngẩn/ Bóng thu luồn qua song/ Những gì em níu giữ/ Mắt thu buồn trông mong”.  Mùa thu của cuộc đời. Hy vọng mùa thu dài hơn hai mùa mà anh đã đi qua, chậm đến mùa đông băng giá. Chỉ có chiếc cầu thi ca nối dài mùa thu đời thi nhân như mơ ước mà tuổi trẻ chưa thực hiện được.

Là một nhà giáo yêu văn chương, khoảng 15 năm trước tôi đã có dịp “làm quen” với bác sĩ Mai Hữu Phước ở chuyên mục “Thầy thuốc của bạn” trên tạp chí Tài Hoa Trẻ (đặc san của Báo Giáo dục & Thời đại). Sau đó tôi biết anh còn là một nhà thơ. Năm 1978, khi là học sinh cấp II anh từng nhận giải thưởng về thơ của Báo Thiếu Niên Tiền Phong…

Thơ Mai Hữu Phước giàu cảm xúc, cô đọng. Ngôn ngữ chắt lọc. Cảm xúc của nhà thơ rất thật từ trái tim rung động mãnh liệt, nên thơ anh viết tự nhiên, thu hút người đọc. Tập thơ của anh có nhiều bài thơ hay. Tôi chỉ lẩy ra một số câu thơ trong tập mà tôi thích. Bạn đọc có thể cảm theo ý riêng mình. Nhưng với tôi, đây là một tập thơ khá hay, đáng đọc và chia sẻ. Xin mượn bài thơ “Chút tình” của anh để khép lại bài viết về thơ anh:

Lợi danh rồi cũng phù vân cả

Chỉ có hương đời cứ mãi xanh

Mai sau tất cả phai mờ hết

Còn nhớ nhau chăng một chút tình…

L.B.D