TIN TỨC

Bảo Định Giang – Con người, tác phẩm, một thời nhớ mãi

Người đăng : phunghieu
Ngày đăng: 2022-07-09 07:33:46
mail facebook google pos stwis
1158 lượt xem

Mai Quốc Liên

Ra đi từ miệt vườn sông Cửu Long, Bảo Định Giang từ con người của một miền đất – trở thành nhân vật của cả nước. Suốt đời, ông gắn bó với Khu 8, miền Đông, miền Tây Nam Bộ; ông là “đặc sản” của văn hóa – thổ ngơi một miền đất mới với những dòng sông, cánh đồng, vườn cây và với những con người mở cõi.


Nhà thơ Bảo Định Giang (1919-2015)

Ông trung thành, chung thủy với miền đất ấy vì ông đã sống những năm gian khổ và trưởng thành lên từ đó. Ông tự hào với cương vị Trưởng phòng Văn nghệ ở Bộ Tư lệnh Khu 8 của Tướng Trần Văn Trà, nơi ông góp công sức cùng với những văn nghệ sĩ kháng chiến 9 năm tiêu biểu khác, xây dựng nền văn hóa – văn nghệ kháng chiến Nam Bộ.

Nhưng thời cuộc đã đưa ông ra Hà Nội, và ở đây, người ta nhớ nhất Bảo Định Giang với cương vị Thường trực Đảng đoàn Văn hóa – Văn nghệ Trung ương.

Hồi đó, Bộ Văn hóa và Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật bấy giờ có chung một Đảng đoàn, và Bí thư là đồng chí Hà Huy Giáp, Ủy viên Trung ương Đảng (còn Thường trực là Bảo Định Giang). Có thể nói là mọi công việc tổ chức, bộ máy, nhân sự, tài chính… dồn về Bảo Định Giang, và ở đây ông tỏ ra là một người quản lý tuyệt vời! Bởi làm việc, tiếp xúc – cả va chạm nữa với hàng trăm văn nghệ sĩ lớn, đầy cá tính như Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Nguyễn Tuân, Thế Lữ, Lưu Trọng Lư… lớp “tiền chiến” cho đến lớp kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ… mà “chiều” được họ, đâu có dễ!

Với tính tình khiêm cung, điềm đạm, hết mình vì việc chung và biết cung kiệm chiều người, hiểu biết tâm tính từng người, Bảo Định Giang đã khiến “sĩ phu Bắc Hà” phải “chịu”. Đó là một sự lạ. Một văn nghệ sĩ Nam Bộ ở vào cương vị của ông, làm được như thế, thì họa chỉ có ông mà thôi!

Nói cho đúng, do tính nguyên tắc và linh hoạt, do trời phú cho một năng lực quản lý bẩm sinh, Bảo Định Giang đã được Trung ương tin cậy và ủy thác. Từ đồng chí Lê Duẩn, Lê Đức Thọ, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Tố Hữu… đến các đồng chí ở các ngành khác nhau, đều tin yêu Bảo Định Giang.

Không phải ai cũng có tài tổ chức những cuộc triển lãm tác phẩm hội họa từ miền Nam gửi ra, hoặc tổ chức các đợt phát hành Từ tuyến đầu Tổ quốc, Sống như anh… bằng Bảo Định Giang. Bởi đây không phải là “tài” mà là tâm huyết, là lòng thành với miền Nam quê hương đang trong máu lửa.

Bảo Định Giang làm Trưởng tiểu ban miền Nam, thực chất là người thay mặt hậu phương lớn chăm sóc anh chị em văn nghệ trên tuyến đầu chiến đấu. Ông đã vượt Trường Sơn vào thăm anh em ở chiến trường B2 Nam Bộ, mang theo sự động viên của Trung ương, của miền Bắc.

Và với cương vị Tổng biên tập báo Văn nghệ, Tổng biên tập Nhà xuất bản Giải phóng, Bảo Định Giang đã là một trong những đầu tàu chuyên chở tác phẩm của hàng trăm văn nghệ sĩ miền Nam gởi ra – những người nay đã thành danh, thành đạt.

Tận trung với nước, chung thủy với bạn bè, là người quản lý và cũng là người công bộc của nền văn nghệ Việt Nam suốt mấy chục năm qua, không bao giờ Bảo Định Giang ngơi nghỉ. Chỉ có giờ đây ông mới bắt buộc phải xa lìa nhiệm vụ.

Ông thật xứng đáng là một trong những “công thần” của nền văn hóa – văn nghệ của một thời đại đã đi vào lịch sử. Giờ đây, tôi nhớ lại đôi câu đối rất hay của Chế Lan Viên:

Đại thụ ngã rồi, vườn cũ qua chơi, trời thấy trống, Hùng văn để lại, người xưa đi vắng, mực còn thơm.

Bảo Định Giang sáng tác với tất cả tấm lòng thành, với tất cả nhiệt huyết, đặc biệt là những bài viết về những nhân vật mà ông kính yêu, như chị Minh Khai, bà Mười Thập…, viết về lòng sắt son, kiên định, viết về niềm kính yêu Bác Hồ:

Tháp Mười đẹp nhất bông sen,

Nước Nam đẹp nhất có tên Cụ Hồ.

Ngẫu nhiên mà ông làm được một câu thơ đáng để đời, vừa cổ điển vừa hiện đại. “Kể những tên đẹp nhất – trong đó có tên anh”, P.Eluard chẳng đã viết về người chiến sĩ cộng sản G. Péri như thế sao?

Bảo Định Giang là một nhà nho, một nhà nho kháng chiến – cách mạng, nên ông viết theo mạch văn chương truyền thống, trong đó thơ Đường luật, câu đối… chiếm một vị trí đáng kể. Nhiều bài đã được các nhạc sĩ nổi tiếng phổ nhạc, như bài hát rất quen thuộc của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý – lời Bảo Định Giang về Đảng.

Nhưng theo tôi, thành tựu có ý nghĩa lớn của sự nghiệp trước tác Bảo Định Giang là nằm ở phần nghiên cứu, phê bình, chính luận.

Ông đã có công rất lớn cùng GS. Ca Văn Thỉnh và nhiều người khác, sưu tầm, dịch thuật, bình luận về văn học Nam Bộ, đặc biệt là văn học yêu nước Nam Bộ.

Ông tâm niệm, thành kính… với tác phẩm và nhân cách của cụ Đồ Chiểu, Nguyễn Thông, Thủ Khoa Huân, Phan Văn Trị… và biết bao văn nhân Nam Bộ cổ điển khác. Và tôi đồ rằng, trong ông, có kế thừa khá rõ tinh hoa của các bậc tiền nhân đáng yêu đáng kính đó.

Bảo Định Giang là một người như thế! Một nhà quản lý văn hóa- văn nghệ có công lớn, một nhà sáng tác – biên khảo có tâm, và trước hết đó là một con người! Một con người đã tổ chức lễ tang cho bao đồng chí, đồng đội văn nghệ chu tất, tình nghĩa. Người đã đưa Ca Lê Hiến, Diệp Minh Tuyền, Chu Cẩm Phong… trở về chiến trường để trở thành nhà thơ – nhạc sĩ bất tử! Người đã sưu tầm, gìn giữ các bức thư của văn nghệ sĩ từ Bình Trị Thiên vô Nam những năm gian khổ, ác liệt mà thiêng liêng ấy để in thành sách cho chúng ta hình dung được ngọn nguồn của bao sáng tác rung động lòng người!

Khó có thể nói hết về Bảo Định Giang trong một bài báo nhỏ. Ngay chuyện ông gặp lại, gần như tình cờ, sau tập kết 1954, bà vợ ông, cô Trinh ở Hà Nội, cũng là một câu chuyện “truyền kỳ”! Và cũng là một “truyền kỳ” như thế, chuyện ông công tác ở Bắc Kinh 6 tháng uống trà Long Tỉnh, uống rượu Mao Đài, ăn tiệc liên hoan, tiếp kiến Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình, thư từ đi lại cùng Ba Kim… Ông đã nêu cho chúng ta một tấm gương sống, chiến đấu kiên cường, dũng cảm, không mệt mỏi; và trong những năm cuối cùng, dù bệnh, yếu, ông vẫn như một sợi chỉ bền, quyết gắn bó với đại nghiệp, với cuộc đời…
Bảo Định Giang, tên ông như dòng sông quê ông, còn mãi!

M.Q.L

* Bảo Định Giang (11/1919 – 1/2/2005)

Tên khai sinh là Nguyễn Thanh Danh, quê ở xã Mỹ Thiện, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang là một nhà cách mạng, nhà thơ, nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình.

Ông xuất thân trong một gia đình địa chủ phá sản, học trung học ở Mỹ Tho. Năm 1939 ông cùng bác sĩ Dương Tấn Tươi thành lập Hội Khuyến học Mỹ Tho. Trong thời kỳ chống Pháp ông hoạt động thông tin báo chí, chủ yếu ở vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Cách mạng tháng Tám năm 1945 bùng nổ, ông tham gia cướp chính quyền, nhận những công tác cách mạng yêu cầu.

Năm 1947 đi tuyên truyền lưu động về, ông được cử làm Trưởng đoàn Tuyên truyền Khu 8 và sau đó kiêm chủ bút báo Tổ quốc, cơ quan của quân dân chiến khu 8. Ông đã cùng anh em làm thêm những số báo không định kỳ để đăng sáng tác, được hoan nghênh nhất là tập san Xuân Hè Đồng Tháp. Cuối năm 1949, ông được điều động lên làm Trưởng ban Tuyên truyền Bộ tư lệnh Nam Bộ, được cử làm Phân hội trưởng Đồng Tháp Mười thuộc Chi hội Văn nghệ Nam Bộ, rồi làm Chi hội phó Chi hội này.

Vào cuối thời kỳ Kháng chiến Chống Pháp ông tập kết ra Bắc. Hòa bình lập lại ông vẫn hoạt động trong giới văn học. Ông là hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957). Ông đảm nhiệm các chức vụ như Phó tổng thư ký Hội Văn nghệ Việt Nam, Tổng biên tập báo Văn Nghệ, Phó chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam…

Sau khi đất nước thống nhất, ông trở về miền Nam công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh, đảm nhận các chức vụ Giám đốc Nhà xuất bản Văn nghệ, Chủ tịch Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh.

Tác phẩm

Tác phẩm gồm ca dao, thơ, kịch bản, nghiên cứu phê bình tiêu biểu như:

Đường giải phóng (1977); Đêm huyền diệu (1985); Sen đồng (1990); Ca dao Bảo Định Giang (1990); Trong mỗi trái tim (1993); Thuyền chở đạo (1994); Hả dạ (kịch, 1949); Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga (kịch, 1990); Thơ, văn yêu nước Nam Bộ nửa cuối thế kỷ XIX (nghiên cứu, 1962); Những ngôi sao sáng trên bầu trời văn học Nam Bộ nửa sau thế kỷ XIX (nghiên cứu, 1990); Văn nghệ – một thời để nhớ (sưu tầm, 1996)…

Giải thưởng:

Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật.

Bài viết liên quan

Xem thêm
Tác giả Phùng Hiệu: Nhà văn đi làm báo sẽ dễ hơn nhà báo đi viết văn
Với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề, nhà báo Phùng Hiệu đã chia sẻ những chiến lược và phương pháp độc đáo giúp duy trì sự cân bằng giữa công việc viết báo và sáng tác sách.
Xem thêm
Nơi sâu thẳm trái tim vị tướng
Bài viết của Trung tướng, PGS-TS NGUYỄN ĐỨC HẢI, Nguyên Viện trưởng Viện chiến lược quốc phòng, Bộ Quốc phòng
Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm