TIN TỨC

Cặp vợ chồng thi sĩ đặc biệt

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2023-05-15 10:11:28
mail facebook google pos stwis
2731 lượt xem

NGUYỄN VĂN HÒA

Cuộc đời vợ chồng thi sĩ Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên là hiện tượng “lạ” - “đặc biệt” chưa từng có ở Việt Nam. Đời người và đời thơ của họ như duyên nợ trời định dù đã trải qua biết bao sóng gió nghiệt ngã nhất, có lúc những tưởng bế tắc, không lối thoát.

Hai con người, một số phận

Người ta biết đến Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên từ những năm 60 của thế kỉ trước. Lúc ấy, Nguyễn Nguyên Bảy công tác ở Đài Tiếng nói Việt Nam. Lý Phương Liên, cô gái mồ côi, nhà nghèo xinh đẹp, một mình cáng đáng nuôi cả đàn em thơ. Nhưng số tiền ít ỏi kiếm được từ lương công nhân ở nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo không thể lo xuể cho cả gia đình.

Trong một lần gặp nhau, chính những “vẻ đẹp” ấy của Lý Phương Liên đã hút hồn chàng trai Nguyễn Nguyên Bảy. Đó là nhân duyên và cũng là lẽ trời định, để hai người về chung một nhà, chung một con đường. Và từ đây, hai người cùng trải qua những sóng gió, tai ương, chìm nổi, những va đập “bất thường” của thời cuộc.

Sau đó, số phận và thời cuộc đã đưa đẩy Nguyễn Nguyên Bảy - Lý Phương Liên trôi dạt về phương Nam. Những năm tháng ly hương, họ phải sống một cuộc đời khó khăn, chật vật nơi đất khách. Nhưng bằng ý chí, nghị lực và niềm tin, hai người nghệ sĩ - thi sĩ ấy vượt qua tất cả để có cuộc sống ổn định như ngày hôm nay.

Lúc bấy giờ, nếu Lý Phương Liên nổi đình nổi đám với bài thơ “Trò chuyện với Thúy Kiều” (Đăng trên Báo Nhân Dân, 1970) thì Nguyễn Nguyên Bảy gây nên “tâm bão” với phát ngôn: “Thơ là thơ. Thơ không phải là địa vị xã hội của người làm thơ”. Nhưng có lẽ, điều đáng quý ở Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên là dù tên tuổi đã nổi tiếng một thời nhưng họ chưa bao giờ tự nhận mình là nhà thơ, nhà văn. Nguyễn Nguyên Bảy bộc bạch: “Tôi không phải nhà văn, nhà thơ. Tôi chỉ là người chép chữ xuôi rồi bảo là văn. Chép chữ vần rồi bảo là thơ. Chép từ hồi tiểu học Lương Yên những năm đầu tiếp quản Thủ đô, bạn “lớp chúng mình” gọi đùa Trương Chi. Chép chữ suốt từ ấy đến giờ, ngày nào ít nhiều cũng chép. Tôi là một nghiệp dư thơ”. Nguyễn Nguyên Bảy còn ý thức sâu sắc rằng: “Thơ ca hiện diện như một chiếc gương, soi vào đấy hiện lên vẹn toàn gương mặt thi nhân. Hồng mặt gương hay xám ngoét mặt gương, thi nhân tự thức”. Những lời giãi bày gan ruột về nghiệp cầm bút đã thể hiện rõ phong cách thơ của Nguyễn Nguyên Bảy.

Trong khi đó, Lý Phương Liên rất kiệm lời khi nói quan điểm về thơ. Lý Phương Liên cho rằng: “Thơ tôi chỉ là thơ học trò bình thường, nếu không muốn nói là tầm thường, ăn may là do hoàn cảnh éo le đắng đời nên lấy được nước mắt của người đọc mà thành thơ. Tôi trở nên nổi tiếng có lẽ là cơ may, vậy thôi! Có biết bao nhiêu người tài hoa thời ấy, được học hành bài bản, được đào tạo qua các lớp chuyên môn thì tôi làm sao dám sánh với họ”.

Những biến cố xảy ra liên tục đối với gia đình vợ chồng Nguyễn Nguyên Bảy, những tưởng họ sẽ “cự tuyệt” với văn chương song tình yêu văn chương đã ăn sâu vào huyết mạch. Họ sinh ra là để sống với văn chương. Nguyễn Nguyên Bảy lặng lẽ viết, viết đều đặn và viết nhiều thể loại. Ngoài những tập thơ, tập truyện, tiểu thuyết, kinh dịch và tản văn đã in, ông vẫn còn hàng chục bản thảo cất cẩn thận trong ngăn tủ, có nhiều bản thảo đã ố màu theo thời gian. Còn Lý Phương Liên có lời nguyền không làm thơ, không công bố thơ, thậm chí cả những người thân yêu nhất như Nguyễn Nguyên Bảy, bà cũng chẳng dám đưa thơ cho ông đọc, dù trong tâm can, huyết mạch thơ vẫn âm ỉ, dạt dào tuôn chảy.

Thỉnh thoảng buồn em vẫn chơi thơ

Trôi trên giấy điệu vần thương nhớ

Ạ ơi những lời ru cũ

Cánh cò chít trắng tang mây…

Chẳng dám chép tặng anh sợ rồi lại vạ

Thơ thương ta thơ đừng làm anh khổ

Em đơn chiếc một cánh cò

Mà trời bao la quá

Em chép lại đôi ba bài thơ nhỏ

Chỉ để nhớ để thương thơ…

Trong một lần đến nhà, nói đến thơ, Lý Phương Liên mở trong két sắt lấy cho tôi xem những bài thơ của bà đã được đăng báo từ những năm 60, 70 của thế kỉ trước. Bà xúc động nói: “Đó là vật kỉ niệm, nó liên quan đến cuộc đời mình nên cần phải được lưu giữ”.

Năm 2011, Lý Phương Liên xuất hiện trở lại với việc in tập Ca bình minh. Sự xuất hiện trở lại của Lý Phương Liên trên thi đàn sau 40 năm vắng bóng là điều đáng quý và đáng trân trọng.

Tâm niệm cuộc đời

Nói về Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên, không thể không nhắc đến việc xuất bản những tập thơ thiện nguyện cuối đời của họ. Bằng tất cả sự nhiệt huyết, niềm hăng say, đam mê, họ tự nguyện lấy số tiền tích góp gửi tiết kiệm trong 20 năm qua, bỏ thời gian và công sức để tạo sân chơi Thơ Bạn ThơVăn Bạn Văn cho những người yêu văn chương chân chính. Bộ sách này đã tập hợp những tác phẩm bị bỏ quên, bỏ sót hay vì lý do nào đó chưa công bố; những tác phẩm sống được trong lòng bạn đọc; những tác phẩm hay của những tác giả mới xuất hiện. Hình như Nguyễn Nguyên Bảy và Lý Phương Liên đã quên đi tuổi tác, bệnh tật, cứ mỗi lần sách in xong, họ đều khẩn trương gửi sách cho các tác giả, cho các thư viện, đồng thời tổ chức ra mắt, giới thiệu với bạn đọc cả nước… Nghĩa cử đáng quý, việc làm hết sức ý nghĩa, mang giá trị thời đại này của vợ chồng thi sĩ Lý Phương Liên và Nguyễn Nguyên Bảy xứng đáng được ghi nhận và tôn vinh.

Ấn tượng hơn nữa là sự đam mê và nhiệt thành của hai vợ chồng đối với thơ. Gặp Lý Phương Liên và Nguyễn Nguyên Bảy, dù nói công việc gì đi nữa, ông bà vẫn luôn dành thời gian cho thơ, dành cho thơ với tất cả niềm đam mê, thích thú. Họ kể về những kỷ niệm, những dấu mốc, những bài thơ lần đầu đăng báo và cả những hệ lụy của gia đình có liên quan đến thơ… Với gia đình Nguyễn Nguyên Bảy, thơ có lẽ là duyên nợ, là người bạn tâm giao, là máu thịt, là hơi thở, là điều thiêng liêng nhất.  

Vì đam mê và trân quý văn chương, tâm niệm những ngày còn lại của Nguyễn Nguyên Bảy - Lý Phương Liên là hiện thực hóa các đầu sách (Thơ Bạn Thơ, Văn Bạn Văn, Vườn Năm nhà, Chém gió muôn mầu) với tư cách là chủ biên. Các đầu sách trên được khởi động từ năm 2012 và cho đến nay đã in xong 20 tập. Đây là dự án văn chương khá hoành tráng về quy mô, đa dạng về thể loại, đông đảo về tác giả, đồ sộ về tác phẩm... Quy tụ hơn 5.000 tác giả trong nền Văn học Việt Nam từ cổ chí kim, vì thế, bộ Tuyển tập này có giá trị đặc biệt đối với nền văn chương Việt Nam hiện đại.

Từ năm 2018, vợ chồng ông đã cho ra thêm một số đầu sách mới nằm trong Dự án Sách Thơ Bạn ThơVăn Bạn Văn. Trong lần ra mắt sách tại Hà Nội, Nguyễn Nguyên Bảy cho biết sẽ thực hiện Dự án sách này trọn bộ là 50 tập. Đây sẽ là bộ sách về văn chương đồ sộ nhất từ trước đến nay. Trước việc làm cao đẹp, hiếm có của vợ chồng Lý Phương Liên - Nguyễn Nguyên Bảy, nhà thơ Nguyễn Khôi cảm kích và đã tặng họ 4 câu thơ:

Ôi, lớn quá "Thơ Bạn Thơ" đồ sộ!

Là tinh hoa Thơ đương đại nước nhà

Là Chúa tể Văn chương Dân tộc

Nghìn năm sau còn vang vọng lời ca...

Ở thời buổi này, người yêu văn chương, đam mê đúng nghĩa, đích thực không vì mục đích này khác đã là hiếm; đam mê, nhiệt huyết dành trọn tiền bạc và thời gian ở tuổi xế chiều của đời mình để làm cái việc nhọc nhằn với chữ nghĩa lại càng đáng quý hơn. Người yêu văn chương chân chính sẽ rất ngưỡng mộ và kính phục sức làm việc và cả tình yêu vô bờ mà vợ chồng Nguyễn Nguyên Bảy - Lý Phương Liên dành cho văn chương và bạn đọc. Bản thân tôi là người đồng hành cùng vợ chồng ông trong việc thực hiện Bộ Tuyển tập này suốt hơn 10 năm qua nên càng thấu rõ hơn điều đó.

Tôi gọi Nguyễn Nguyên Bảy là Thầy, coi ông là Thầy - một người Thầy đúng nghĩa của từ này! Bởi ông đã truyền đạt và chỉ dạy cho tôi nhiều thứ. Tôi khâm phục, ngưỡng mộ và kính trọng ông không chỉ ở tài năng mà còn ở đạo đức và lối sống. Một con người nặng lòng với văn chương, sẵn sàng chịu “phạt” để giữ vững lập trường, để sống và chết với văn chương một cách thanh sạch cho đến hơi thở cuối cùng.

Dù biết rằng sẽ cũng đến ngày ông phải rời cõi tạm vì tuổi cao, sức yếu nhưng nghe tin ông mất tôi không khỏi bàng hoàng, xúc động. Đã mất vào lúc 5h sáng - Giờ Texas Mỹ, ngày 28/12/2022 (6/12âm lịch) sau một thời gian lâm trọng bệnh, hưởng thọ 82 tuổi. Từ đây sẽ không bao giờ được ngồi cùng ông để nghe ông luận bàn về văn chương và thế sự nữa. Và có lẽ, cũng từ đây Dự án văn chương Thơ Bạn Thơ, Văn Bạn Văn cũng đành tạm gác lại.

Bài viết liên quan

Xem thêm
Tác giả Phùng Hiệu: Nhà văn đi làm báo sẽ dễ hơn nhà báo đi viết văn
Với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề, nhà báo Phùng Hiệu đã chia sẻ những chiến lược và phương pháp độc đáo giúp duy trì sự cân bằng giữa công việc viết báo và sáng tác sách.
Xem thêm
Nơi sâu thẳm trái tim vị tướng
Bài viết của Trung tướng, PGS-TS NGUYỄN ĐỨC HẢI, Nguyên Viện trưởng Viện chiến lược quốc phòng, Bộ Quốc phòng
Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm