TRẦN THẾ TUYỂN

Bây giờ theo sắp xếp địa danh mới, gọi chung là "lục tỉnh Miền Tây". Trước khi sáp nhập, chúng tôi có chuyến "hành hương" cửu tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và ngộ ra nhiều điều – mừng có, lo có!

HẾT VAI TRÒ THÌ NHƯỜNG VAI TRÒ

Đi khắp cửu tỉnh Nam Kỳ, tôi cứ ngẫm những điều mình học hỏi và nghiệm ra. Vật chất quyết định ý thức. Đến lượt nó, ý thức tác động mạnh mẽ để vật chất vận động không ngừng.

Mấy chục năm trước, những tượng đài sừng sững ở những vị trí đắc địa. Nay buộc phải nhường chỗ cho biểu tượng mới. Đúng là cái gì cũng có vai trò lịch sử của nó. Hết vai trò thì nhường vai trò.

Tìm mãi mới thấy tượng đài ghi công 10 liệt sĩ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai trước Cách mạng Tháng Tám. Công viên đồ sộ hoành tráng ấy khiêm tốn nhường chỗ cho cây cầu như mơ bắc qua sông Cái, nối liền Năm Căn với Đất Mũi.

Tượng đài khởi nghĩa Hòn Khoai.

Đến Đất Mũi, trước khi thăm Cột Cờ và Cột mốc quốc gia, phải dừng lại chiêm ngưỡng biểu tượng CUA hoành tráng nơi ngã ba sầm uất. "Trồng cây gì, nuôi con gì?" – câu hỏi của vị lãnh đạo đất nước một thời thật đáng suy ngẫm. Đến Cà Mau sẽ thấy nuôi con CUA là cứu cánh. Đến Bạc Liêu thấy rõ con TÔM được xem là "vị thần" mang no ấm đến mọi nhà. Tượng Tôm được dựng ở quảng trường trung tâm thành phố.

Mục sở thị, chúng tôi ghé thăm đầm tôm của một trong những chủ nhân ở xứ sở này. Đó là người huyết thống gọi chúng tôi là ông bà, cụ kỵ.

Từ TP Bạc Liêu về huyện Hoà Bình chỉ chừng 20 km. Hoàng hôn ập tới, vượt qua những con đường huyết mạch, chúng tôi tới đại bản doanh của những chủ nhân đầm tôm. Chủ nhà gọi chúng tôi bằng chú cô, thay con cháu gọi là ông bà, cụ kỵ, đón tiếp rất trọng thị.

Trước khi ngồi vào bàn đại tiệc, các cháu mời ông bà đi tham quan. Con đường vắt qua đầm tôm chỉ rộng chừng nửa mét. Cháu C – con rể của anh chị tôi – chở chúng tôi trên xe máy đi dạo quanh các hồ.

"Con gái lớn của cháu có trên 100 hồ, con gái nhỏ ít hơn. Vợ chồng cháu có hơn 10 hồ. Mỗi hồ thuận lợi mỗi vụ vài ba tấn tôm. Mưa hòa gió thuận thì thu tiền bao tải, nhưng không may thì lỗ trắng mắt. Tiền tỷ và hơn thế..."

Cháu C nói đúng. Nghề nuôi tôm không chỉ là nghề hái ra tiền, mà là nghề thử thách cam go như người đi dây. Nuôi tôm còn hơn nuôi con mọn. Ngoài khoa học kỹ thuật còn cả yếu tố tinh thần. Không phải cứ lập trình và triển khai đúng quy trình là sẽ thành công. Tai ương, vạ gió ngoài ý muốn là chuyện thường ngày.

Biểu tượng tôm ở Bạc Liêu

Biểu tượng cua ở Cà Mau

Tôi đã ngồi trên chiếc xe máy – cỗ xe như "ngựa già" – để cảm nhận và thật sự cảm phục người lao động, đặc biệt là các cháu cháu hậu duệ Trần gia đang chinh phục vùng đất này.

Phải nói, quê hương chúng tôi chưa phải quá giàu. Nhưng đó là chốn dung thân bình yên cho những ai lấy tiêu chí “an lành” làm đầu. Những người muốn thử thách bản thân mới dám rời chốn an yên để dấn thân nơi đầu sóng ngọn gió, chấp nhận thành bại đan xen.

Cả bữa ăn – mà tôi gọi là “đại tiệc” – các cháu dành cho chúng tôi, tôi cứ nghĩ mãi về điều ấy.
 

CÁC CHÁU ĐANG VƯỢT LÊN CHÍNH MÌNH

Trà dư tửu hậu, tôi cao giọng bảo: “Xưa 17 tuổi, ông dám vượt Trường Sơn đi cứu nước, nay các cháu như này cũng bình thường”. Nói xong, tôi biết mình đã nhời quá, lộng ngôn. Không thể so sánh khập khiễng.

Con người là sản phẩm của xã hội. Mỗi thời, con người khẳng định mình theo cách riêng.

Chúng tôi thật lòng thán phục thế hệ con cháu. Họ khẳng định mình. Họ rời xa vùng an toàn, dám dấn thân, vượt qua thử thách. Xưa, chúng tôi vượt qua bom đạn chiến trường. Nay, con cháu vượt qua bão tố thương trường. Và nếu chẳng may “hy sinh”, không những không được gọi là liệt sĩ mà có khi còn vướng vòng lao lý.

Quê nhà của tác giả.

Nghĩ vậy mà cầm ly rượu quê lên miệng, mắt tôi cay sè. Không biết vì nồng độ rượu nếp A1 Hải Hậu hay vì ngưỡng mộ, thương yêu hậu duệ Trần gia – những giọt máu của tổ tiên – đang ngày ngày vượt lên chính mình.

Bạc Liêu, đêm 01-7-2025.