TIN TỨC

Hồi ký dễ viết - khó hay

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2023-01-09 18:39:29
mail facebook google pos stwis
508 lượt xem

HỒ HUY SƠN

Hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… của đạo diễn Xuân Phượng vừa được NXB Tổng hợp TPHCM tái bản lần thứ 5. Đây là con số không phải hồi ký, tự truyện nào cũng đạt được.


Nhà văn Xuân Phượng ký tặng hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… cho bạn đọc. 

Năng lực của người viết

Tiền thân là hồi ký Áo dài (xuất bản lần đầu bằng tiếng Pháp năm 2001), vào năm 2020, đạo diễn Xuân Phượng đã gần như viết lại để trở thành Gánh gánh… gồng gồng… Tác phẩm phần nào khắc họa chân dung của tầng lớp trí thức Việt Nam trong 2 giai đoạn kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cùng những trang viết đầy chất văn, đã nhận được sự yêu thích của đông đảo bạn đọc lẫn giới chuyên môn. Đầu năm 2021, tác phẩm này nhận được “cú đúp” giải thưởng từ Hội Nhà văn Việt Nam và Hội Nhà văn TPHCM.

Trong chương trình giao lưu nhân dịp hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… được tái bản, nhà văn Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TPHCM, chia sẻ lý do hội quyết định trao giải cho hồi ký này: Cái hay của Gánh gánh… gồng gồng… là từ thân phận của riêng nhà văn Xuân Phượng và bạn bè, bà đã viết nên thân phận của cả một dân tộc trong chiến tranh, một dân tộc bản lĩnh phi thường, đầy nỗi đau, cả niềm tuyệt vọng nhưng vẫn hướng duy nhất đến một mục tiêu làm sao giành được độc lập, tự do. Ngay khi được đọc tác phẩm này, Ban Chấp hành Hội Nhà văn TPHCM đã quyết định trao giải vì đây là tác phẩm rất cần cho thế hệ hôm nay.

Dù thường bị xem là “văn học thứ cấp”, nhưng thực tế, ngoài Gánh gánh… gồng gồng…, nhiều tác phẩm thuộc thể loại hồi ký, tự truyện đã được vinh danh, như: Được sống và kể lại của Trần Luân Tín (Giải thưởng Hội Nhà văn TPHCM năm 2010, giải B - không có giải A của Ủy ban Liên hiệp Văn học Nghệ thuật toàn quốc năm 2009), Đất K của Bùi Quang Lâm (Giải thưởng Hội Nhà văn TPHCM năm 2020), Chúng tôi - một thời mũ rơm mũ cối của Huỳnh Dũng Nhân (Tặng thưởng Hội Nhà văn TPHCM năm 2020), Hồi ức lính của Vũ Công Chiến (Tặng thưởng Hội Nhà văn Hà Nội năm 2017), Cô bé nhìn mưa của Đặng Thị Hạnh (giải B Giải Sách Quốc gia năm 2022)…

Theo nhà văn Bích Ngân, thể loại phi hư cấu (hồi ký, tự truyện) luôn được xem là dễ thực hiện khi hầu như ai cũng có thể viết. Tuy nhiên, viết thì dễ nhưng để hay lại cực kỳ khó. Bởi muốn hay, ngoài trải nghiệm, vốn sống, tri thức, khả năng ngôn ngữ, khả năng chọn lọc tình tiết, tác phẩm đó phải là sự kết hợp giữa hình thức và nội dung, tính tư tưởng.

“Theo tôi, giá trị của văn chương không nằm ở thể loại, mà nằm ở giá trị thể hiện. Thể loại không thành vấn đề, quan trọng là tài năng của người thể hiện”, nhà văn Bích Ngân cho biết.

Cần một tấm lòng

Những năm gần đây, dòng sách tự truyện, hồi ký nở rộ, chỉ cần ra một cửa hàng sách nào đó, bạn đọc dễ dàng bắt gặp hàng loạt ấn phẩm kiểu này: Chạm tới giấc mơ (Sơn Tùng - MTP), Chạm (Ưng Hoàng Phúc), Từ Phú Điền đến New York (Tuyết Lan), Cảm ơn ngày thanh xuân rực rỡ (Jun Vũ), Đừng chết ở Ả Rập Xê Út (Nghiêm Hương), Đường xanh viễn xứ (Tô Giang), Đổi thay - Hành trình chạm đến ước mơ (Hồ Quang Hiếu), Muôn ánh mặt trời (Hoàng Thị Diệu Thuần), Trí Khùng tự truyện (Nguyễn Trí), Ông giáo làng trên tầng gác mái (Nguyễn Thế Vinh), Không thể gục ngã (Đỗ Mỹ Dung)… Có điều, phần lớn những ấn phẩm này không đủ sức nặng để có thể sống được lâu dài.

Và có một thực tế là, nhiều người, phần đông là giới giải trí đang lạm dụng tự truyện, hồi ký như một phương tiện để quảng bá bản thân. Nói về thực trạng này, Tiến sĩ Quách Thu Nguyệt, nguyên Giám đốc NXB Trẻ, cho rằng: Hồi ký, tự truyện, ai cũng có thể viết được, có tiền là bỏ ra in thôi. Thành ra mình cũng không ngăn được điều đó, vấn đề này nằm ở các đơn vị xuất bản. Điều quan trọng ở đây là, câu chuyện của nhân vật có thể truyền cảm hứng cho người đọc, mang lại giá trị, ý nghĩa cho cộng đồng, nó mới đi được đường dài.

Còn theo nhà văn Bích Ngân, có những hồi ký không thể gọi là văn học mà chỉ dừng lại ở việc kể một câu chuyện mà tác giả có liên quan. Chủ tịch Hội Nhà văn TPHCM cho rằng, có những sự thật khi đưa lên tác phẩm, tác giả phải biết chọn lựa và cần đến cái tâm trong vai trò dẫn dắt. Những tác phẩm vừa thiếu khả năng kể chuyện, thiếu cả tư tưởng và cái tâm của người viết thì đều thất bại.

“Nó phải hội tụ nhiều yếu tố, bên cạnh câu chuyện cuộc đời. Cả nhân vật lẫn người chấp bút luôn phải tự hỏi mình, kể nhằm mục đích gì, cho đối tượng nào, để gửi gắm thông điệp gì. Không có cái tâm, không có tấm lòng thì không viết được hồi ký”, nhà văn Bích Ngân nhấn mạnh.

"Một cuốn tự truyện, hồi ký được gọi là hay, theo tôi, khi độc giả đọc tác phẩm đó, thấy được cả một dòng chảy lịch sử, hiểu và đồng cảm được câu chuyện mà nhân vật mang đến. Bên cạnh đó, tác phẩm phải mang lại cho bạn đọc cảm xúc hoặc một thông điệp, một bài học gì đó. Là người làm xuất bản, tôi vẫn mong chờ những tác phẩm như Gánh gánh… gồng gồng…"
Tiến sĩ Quách Thu Nguyệt

Nguồn: https://www.sggp.org.vn

Bài viết liên quan

Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm
Nhớ anh Mai Quốc Liên
Bài viết của nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Nhà văn Trầm Hương: Sứ mạng nhà văn là đi tìm những ẩn số
Hàng chục năm nay, nhà văn Trầm Hương (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM) vẫn âm thầm theo dấu chân những anh hùng, người lính, mẹ liệt sĩ… để tìm nhân vật cho những trang sách của mình. Chị ghi dấu ấn đậm nét trong dòng văn học cách mạng hiện nay.
Xem thêm
Thương nhớ anh Duy
Tôi viết ra đây mấy lời tâm sự như thắp một nén nhang kính nhớ thương tiễn anh Duy về trời cùng đàn anh Lê Văn Thảo...
Xem thêm
Nhà văn Ann Patchett: Thời gian tuyệt vời nhất là ở trên máy chạy bộ và viết sách
Ann Patchett là nhà văn Mĩ, tác giả của 9 cuốn tiểu thuyết, 4 cuốn sách phi hư cấu và 2 cuốn sách dành cho trẻ em. Trong văn nghiệp, bà từng giành giải Orange cho Bel Canto, cũng như lọt vào danh sách chung khảo giải Pulitzer 2020 với cuốn Ngôi nhà của người Hà Lan. Gần đây bà đã cho ra mắt cuốn tiểu thuyết mới mang tên Tom Lake, và điều đặc biệt là nó được viết trên bàn đặt trên máy chạy bộ và lời khuyên về năng suất từ ​​Elizabeth Gilbert.
Xem thêm
Lê Minh Quốc và cuộc hành trình chữ nghĩa
Bài của nhà thơ Ngô Xuân Hội trên báo Văn nghệ.
Xem thêm
Nhà thơ Nguyễn Thành Phong: Với chữ nghĩa, tôi như người đang yêu
Gọi Nguyễn Thành Phong là nhà thơ, nhà văn, biên kịch hay cái danh mà mang nhiều nghiệp nợ nhất là nhà báo, thì viết gì, dù là kiếm sống, anh cũng phải cố ở mức tốt nhất theo ý mình thì mới cho là được. Với chữ nghĩa, Nguyễn Thành Phong ví anh như người đang yêu, càng bị “ruồng rẫy”, càng thấy không thể bỏ cuộc.
Xem thêm
Vũ Cao - “Núi Đôi mãi mãi vẫn là Núi Đôi”
Nói đến nhà thơ Vũ Cao không thể không nói tới bài thơ Núi Đôi.
Xem thêm
Chính Hữu – Nhà thơ của các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô
Với bài thơ Đồng chí (1948), nhà thơ Chính Hữu đã tạo một dấu ấn sâu sắc về vẻ đẹp bình dị mà cao cả của người chiến sĩ trong kháng chiến chống Pháp.
Xem thêm
Mừng tuổi lúa | Ngô Xuân Hội
Nguồn: Tuần báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm