NGUYỄN VŨ QUỲNH

Đọc tập bút ký "Bà ngoại, dì tôi và vị tướng Hải quân" của nhà thơ Bùi Phan Thảo, tôi như được trở lại những ngày sống và chiến đấu trên chiến trường Trị Thiên năm xưa. Được trở lại với Trường Sa nơi đầu sóng ngọn gió hôm nao và đến thăm biên cương Tây Bắc nơi phên dậu của tổ quốc hôm nay mà thấm thía nghĩa tình.

Văng vẳng đâu đây bài hát “Quân reo quê mẹ Quảng Trị anh hùng” của nhạc sĩ Trọng Loan như đưa tôi về thấm đẫm thời mưa đỏ. “Mảnh đất thân thương hiền lành giản dị/ Vẫn thơm tiếng mẹ Quảng Trị quê ta/ Rộn rã nơi đây vang tiếng quân ca/ Đánh giặc kiên cường báo tin mừng thắng trận…hò ớ ơ…ơ hò ớ ơ”… Bùi Phan Thảo như đưa tôi trở lại chiến trường xưa, nơi tôi từng đọ sức với khốc liệt của chiến tranh.  Rồi tôi lại được tới Trường Sa, được nghe bài hát “Gần lắm Trường Sa” của nhạc sĩ Hình Phước Long: “Không xa đâu Trường Sa ơi/ Vẫn gần bên em vì Trường Sa luôn bên anh”như tôi đang ở giữa Trường Sa. Nơi này tôi đã đến và viết bài thơ “Mai em về Trường Sa” mà nhạc sĩ Nguyễn Tất Tùng đã phổ nhạc: “Ở đảo Sinh Tồn khi bình minh lên/ Là nỗi nhớ hòa vào với biển/ Nghe Hương Thầm tiếng hát giữa trùng khơi”. Và lại được ngược lên miền Tây Tiến cùng với “Tình ca Tây Bắc”- nhạc sĩ Bùi Đức Hạnh phỏng thơ Cẩm Giang: “Rừng cây xanh lá muôn đóa hoa mai mừng đón xuân về/ Vui trong  nắng vàng từng đàn bướm trắng bay khắp rừng hoa” vọng về hình ảnh đất nước muôn vàn yêu quý, hòa quyện tình tứ vào nhau như được vui cùng Tây Bắc…

Nhà thơ Nguyễn Vũ Quỳnh – tác giả bài viết

Hai mươi bài bút ký về những nẻo đường đất nước, Bùi Phan Thảo đã ký họa lại những kỷ niệm không thể nào quên trên các cuộc hành trình. Trong tập bút ký văn học này, tôi tạm chia thành cung đoạn mà anh đã gói ghém niềm vui: Miền quê anh Quảng Trị, rồi Trường Sa, Tây Bắc, cao nguyên Đà Lạt, miệt Thứ xa xôi hẻo lánh một thời với chuyến tàu đò về Cà Mau; những vùng miền quê khác anh đặt chân đến và thành phố phương Nam, TP HCM sâu nặng nghĩa tình, nơi anh sống gần 50 năm qua – nơi anh dành nhiều trang viết sâu sắc và đầy yêu thương về đất và người thành phố, về những đổi thay diện mạo đô thị cùng cuộc sống cư dân…

Ở đây điểm nhấn đầu tiên là “Bà ngoại, dì tôi và vị tướng Hải quân” cũng là tên của tác phẩm bút ký này. Tôi xin lướt qua những chi tiết đặc biệt để hiểu thêm nhân thân của người con gái Triệu Phong lấy chồng về làng Mai Xá, Gio Linh là bà ngoại cùng chị Giao là dì ruột nhà thơ Bùi Phan Thảo. “Ngoại sinh được 7 người con 4 trai, 3 gái. Dì là con đầu, mẹ tôi thứ hai. Hai cậu đều đi tập kết, cậu út ở lại đi làm du kích và hy sinh. Ông ngoại tôi mất sau một thời gian chính quyền Sài Gòn bắt giam, tra tấn, ngoại cùng các dì và mẹ tôi chèo chống gia đình đi qua những ngày buồn đau”…

Rồi câu chuyện bắt đầu: “Từ một đêm trời tối, những chiến sĩ đặc công tấn công tàu Mỹ ở Cửa Việt. Tàu Mỹ cháy, quân Mỹ điên cuồng truy đuổi. Hai chiến sĩ đặc công men theo bờ sông Thạch Hãn lần vào làng tôi trong bóng đêm. Phát hiện ra hai người khi họ bước vào nhà, rất nhanh chóng biết họ là ai bởi tiếng nổ long trời từ Cửa Việt vọng về đã khiến ngoai và dì hiểu được tất cả. Ngoại cùng dì đã nhanh tay ấn hai người xuống hầm bí mật, bắt đầu những này nuôi giấu cán bộ cách mạng trong vùng địch tạm chiếm”…

“Những lần giặc lùng sục, ngoại và dì khéo léo che giấu căn hầm. Không ai hay nơi đó có hai ông đặc công Việt cộng nằm chờ cơ hội trở về căn cứ ở miền Bắc. Rồi đến một đêm sau khi bắt được liên lạc, men theo bóng tối và dòng nước, hai người trở về căn cứ an toàn. Cuộc kháng chiến chống Mỹ vẫn tiếp diễn, một người trong họ trở thành Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, thành cán bộ cấp cao lãnh đạo quân chủng Hải quân sau này”.

Và rồi gần 30 năm sau, một ngày có một chiếc xe con mang biển số quân sự chạy từ thị xã Đông Hà về làng. Trên xe bước xuống một người đàn ông có dáng dấp oai vệ hỏi thăm nhà chị Giao… Ông đứng bên bờ sông, nhắm mắt lại hồi tưởng rồi xăm xăm đi về đúng hướng nhà ngoại. Dì tôi đang làm cỏ trong vườn, ngỡ ngàng nhìn khách. “Chị có nhớ ai không?”. Sau giây phút định thần, dì nói: “Thằng Tình chứ ai”. Dì ơi người ta là tướng, răng dì gọi bằng thằng. Và: “Em đây chị”.

Xin dẫn hai câu này: “Nói thật lòng chắc khi ngoại tôi còn sống (ngoại mất năm 1985) và dì tôi chẳng nghĩ đến chuyện công lao, bởi hai người chẳng nói với ai về điều đó. Sau nay tôi hỏi dì, dì trả lời rất khẽ: “Chiến tranh biết ai mất ai còn, dì chỉ mong cho hai cậu em sống sót trở về đời thường thôi con ạ”. Đó là tấm lòng trung hậu của người phụ nữ là bà ngoại và dì ruột của nhà thơ Bùi Phan Thảo trong chiến tranh và hòa bình.

Bìa tập bút ký “Bà ngoại, dì tôi và vị tướng Hải quân” của nhà thơ Bùi Phan Thảo

Bạn đọc hãy đọc bút ký này để nhớ về một thời “Mưa đỏ” trên quê hương Quảng Trị. Cùng xem dì Giao gặp Phó đô đốc Nguyễn Văn Tình và Quân chủng Hải quân chăm sóc cho dì ra sao? Từ đó càng thấy thêm ý nghĩa bài hát “Quân reo quê mẹ Quảng Trị anh hùng” còn âm vang trong lòng người lính một thời ra trận của chúng tôi, được nhân dân nuôi dưỡng che giấu và bảo vệ giữa sống chết mong manh.

Bây giờ xin mời các bạn: “Đi về phía trái tim mình – Kiên cường vững chãi giữa trùng khơi – Nặng tình Tổ quốc nghĩa đồng bào – Gặp con giữa Trường Sa – Nụ cười trẻ thơ trên đảo Trường Sa”, đó là những ký họa ngôn ngữ, đưa ta đến được Tổ quốc giữa trùng khơi nơi đầu sóng ngọn gió. Nơi ngày đêm đang giáp mặt với nhiều thử thách của tự nhiên và cả những thế lực nhăm nhe tới lãnh hải Trường Sa thiêng liêng của Tổ quốc.

Bùi Phan Thảo đã đưa ta tới  đảo Gạc Ma- Len Đao- Cô Lin nơi sự kiện tháng 3 – 1988, nơi 64 chiến sĩ hải quân đã anh dũng hy sinh giữ biển trời Tổ quốc. Các bạn sẽ được thăm nhà giàn DKI Phúc Tần và đến với các đảo Sinh Tồn- Cô Lin- Núi Le B -Tốc Tan C – Đá Tây B – Trường Sa lớn…. Nơi đây cuộc sống mới trên đảo chìm, đảo nổi đang ngày càng khởi sắc, tươi vui. Trường học cho các cháu, bệnh viện quân dân y, được nghe tiếng chuông chùa trên các đảo vang lên giữa trùng khơi mênh mông xa xôi mà như ở giữa quê nhà. Các bạn sẽ gặp tình quân dân trên đảo, sẽ thấy các chiến sĩ hải quân gửi gắm những nụ hôn thân thương với đất liền qua những chiến sĩ văn công… Trường Sa hôm nay đang bừng lên sức sống mới, đang thay da đổi thịt thấm đẫm tình người khắp mọi miền Tổ quốc, nhất là thành phố mang tên Bác. Quả thực không xa đâu Trường Sa ơi, với bút ký của Bùi Phan Thảo, ta sẽ được gần lắm Trường Sa và nhận diện tình yêu với quân và dân Trường Sa.

Trên muôn dặm hành trình, Bùi Phan Thảo lại đưa ta lên vùng Tây Bắc, nơi đây ta sẽ  được gặp nhà thơ Quang Dũng và đoàn quân Tây Tiến năm xưa, một thời những chàng trai lên đường dấn thân vào cuộc kháng chiến chống Pháp. Bây giờ đất nước thanh bình: “Trên những nẻo đường Tây Bắc màu hoa lau bàng bạc chiều hôm… Mộc Châu hôm nay vẫn màu hoa lau ẩn hiện, mùa Đông sắp qua, mùa xuân sắp về. Mùa xuân xưa, có người lên Tây Tiến cùng câu thơ thảng thốt: “Ai lên Tây Tiến chiều xuân ấy/ Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”. Xuân nay những người lính: “Tây Tiến người đi không hẹn ước/ Đường lên thăm thẳm một chia phôi” đã trở về trong vô vàn thương nhớ của đồng bào. Đường lên Tây Bắc bây giờ đẹp lắm, khác xưa nhiều lắm bởi nơi đây đã hơn 70 năm hòa bình. Ta sẽ gặp “Rồng bay trên những ngả đường Tây Bắc”, cuộc sống của cư dân ngày càng khá lên, bớt đi những vất vả đeo đẳng một thời.

Tại nhà lưu niệm đoàn quân Tây Tiến, ta sẽ gặp không gian Đại tướng Võ Nguyên Giáp với “Tây Tiến một thời và mãi mãi” giới thiệu hình ảnh và kỷ vật của Trung đoàn Tây Tiến. “Tây Tiến hào hùng và tài hoa”, tái hiện hình ảnh người lính Tây Tiến năm xưa. Rất nhiều những tranh ảnh, hình tượng được tái hiện như: Bức tranh “Nuôi giấu thương binh” của họa sĩ Quang Thọ, chân dung nhạc sĩ Doãn Quang Khải, tác giả ca khúc “Vì nhân dân quên mình”, tượng bán thân của nhà thơ Quang Dũng cùng bài thơ “Tây Tiến”. Ra ngoài không gian nhà lưu niệm chúng ta sẽ được Bùi Phan Thảo khắc họa: “Ngày nay, đất nước thanh bình, cao nguyên Sơn La trải một màu xanh, đời sống nhân dân dân an hòa sung túc. Trên đài cao tôi nhìn về phía Pha Luông, có lẽ nơi xa nào đó đang có cơn mưa ngàn về, làm dịu lòng người Tây Tiến năm xưa, để người hôm nay rưng rưng những câu thơ cồn cào, cháy bỏng, bi hùng. Câu thơ nâng bóng người lính lên cao vời, đẹp hơn tất cả”…

Rời miền Tây Bắc nơi ngút ngàn màu xanh biếc của lá, màu ngói đỏ tươi của những căn nhà mới, những con đường Tây Tiến xưa mở rộng, ta sẽ trở lại với Cần Giờ của thành phố mang tên Bác. Bùi Phan Thảo không phác họa một Cần Giờ tương lai mà khẳng định Cần Giờ đang phát huy lợi thế, là cửa ngõ ra biển Đông, là đô thị biển cùng với tài nguyên quý giá là khu dự trữ sinh quyển được thế giới công nhận,  ngày nay mỗi vùng đất của Cần Giờ chọn lối đi lợi thế riêng để phát triển.

Bùi Phan Thảo lại đưa ta về Côn Đảo, nơi bàn thờ Tổ quốc, mảnh đất anh hùng thiêng liêng, địa ngục trần gian của một thời. “Bước chân lên Côn Đảo hôm nay lòng chúng tôi dậy lên những cảm xúc bồi hồi. Dường như chạm vào đâu cũng nghe thời gian lên tiếng những dấu tích xưa. Nghĩa trang Hàng Dương, cầu tàu 914, nơi chôn vùi tuổi thanh xuân của bao thế hệ người Việt Nam yêu nước”. Để khuya khoắt ta vẳng nghe lời hát “Về đây các anh ơi” và “Biết ơn chị Võ Thị Sáu”. Côn Đảo linh thiêng bất tử, đang hồi sinh, người về đất thiêng Côn Đảo hãy dọn lòng thanh sạch và nhè nhẹ bước chân…

Tập bút ký này là những áng văn chân thực trên muôn nẻo hành trình của Bùi Phan Thảo đã gieo vào tâm tư tôi những dòng sâu sắc, những trang thấm đượm tình người, dẫn tôi đến những nẻo đường đất nước quả là đẹp, vui và hấp dẫn xôn xao trên những lưng đèo, trên sóng biển… Anh viết về Đà Lạt với nỗi buồn đô thị này bị bê tông hóa, bị ngập lụt, song vẫn đầy ắp cảm nhận tinh tế về cảnh và người Đà Lạt qua câu chữ mềm mại, tâm ý nặng lòng…Anh viết về những người xưa sống và yêu với nghĩa tình trọn vẹn, hoài vọng vườn xưa và những ngày trẻ dại được trở về dưới mái nhà xưa, đêm ngắm trăng thanh, nghe gió vỗ về. Đặc biệt, Bùi Phan Thảo dành nhiều tâm huyết, yêu thương cho Sài Gòn – TP HCM, nơi những con người hào sảng, nghĩa tình, đùm bọc nhau, giúp nhau vươn lên mà sống; nơi hồn phố hồn người váng vất sau từng trang viết và những góc nhìn riêng anh từ sân thượng, từ những màu hoa, từ những ngả đường phố thị…

Mời bạn đọc hãy chiêm nghiệm Bà ngoại, dì tôi và vị tướng Hải quân để thưởng ngoạn đầy đủ 20 tác phẩm bút ký văn học của nhà thơ Bùi Phan Thảo. Đây là món quà dành cho bạn đọc. Cảm ơn nhà thơ Bùi Phan Thảo cho tôi đến với những miền quê tình đất, tình người non nước Việt Nam tươi đẹp nghĩa tình.

Thành phố Hồ Chí Minh, cuối tháng 9.2025

Nguồn: https://vanvn.vn/