TIN TỨC

“Khúc ru trầm” -Tiếng lòng đồng điệu giữa hồn thơ và giai điệu

Người đăng : phunghieu
Ngày đăng: 2022-03-04 12:11:20
mail facebook google pos stwis
1054 lượt xem

                                                                                     Nguyễn Văn Hòa

Hầu như ca từ trong Khúc ru trầm thể hiện đầy đủ mọi cung bậc cảm xúc, bao quát mọi khía cạnh của đời sống bằng sự quan sát tinh tế và thấu đáo của một con người từng trải. 77 ca khúc được phổ từ thơ của Nguyễn Ngọc Hạnh trong tuyển tập này như bản hòa ca đẹp về thơ, về đời, về người, về tình cảm với quê hương, đất mẹ. Khúc ru trầm đã thêm một minh chứng cho hành trình sáng tạo và lao động nghệ thuật bền bỉ, nghiêm túc của nhà thơ Nguyễn Ngọc Hạnh. Hơn ai hết chính ông là người hiểu sâu sắc mối quan hệ giữa nhà thơ với thơ, giữa thơ ca và âm nhạc. Đó là nơi trú ngụ, nương thân, tỏa sáng, nâng đỡ nhau và làm đẹp cho nhau.

Tập sách Khúc ru trầm

77 ca khúc phổ thơ của Nguyễn Ngọc Hạnh bản thân nó đã là những khúc nhạc lòng, du dương trầm bổng. Nhà thơ đã theo sát nhịp đập của cuộc sống để phản ánh thế giới tâm hồn rộng lớn của con người với những biến khúc đa chiều của cái tôi nhiều suy tư, trăn trở; gieo mầm cho những khát khao, hi vọng về cuộc sống và tình yêu. Ở phương diện ngôn từ, thơ Nguyễn Ngọc Hạnh lại chứa đựng khả năng biểu cảm lớn, mang ý nghĩa sâu xa, bởi đó là ngôn từ của cảm xúc, cất lên từ sự thôi thúc của chính trái tim nhạy cảm, yêu thương vô bờ. Thơ anh giàu tính nhạc, thơ đọc lên đã thành những giai điệu đậm chất trữ tình. Đó là lợi thế để thơ Nguyễn Ngọc Hạnh được phổ nhạc nhiều và trở thành những ca khúc hay trong lòng công chúng.

Điều làm nên nét riêng trong thơ Nguyễn Ngọc Hạnh, cũng là điểm gây chú ý, tạo nên ấn tượng, sự đồng cảm sâu sắc với độc giả nói chung, các nhạc sĩ nói riêng đó là việc ông xây dựng không - thời gian trong thơ một cách độc đáo. Không gian trong thơ Nguyễn Ngọc Hạnh có thể là bến sông quê, cánh cổng làng, con đường quen thuộc, mái nhà xưa nơi chất chứa nhiều kỷ niệm... cũng có thể là không gian rộng lớn của bao tâm hồn xa cái làng quê nhỏ bé của mình. Song hành với nó là thời gian của quá khứ - hiện tại và cả những dự cảm ở tương lai. Điều đặc biệt, bên cạnh không gian hiện thực ấy, Nguyễn Ngọc Hạnh còn tập trung vào khai thác không gian tâm tưởng. Để rồi hình ảnh nào cũng chất chứa những nỗi niềm, hình ảnh nào dường như cũng có linh hồn riêng ký thác khắc sâu. Vừa thực, vừa ảo, đôi khi chập chờn giữa hai bờ hư thực, khó có thể phân định rạch ròi.  Chính cách xây dựng kiểu không - thời gian như vậy đã làm cho thơ Nguyễn Ngọc Hạnh có sự ám ảnh, gợi đến miền sâu thẳm của thế giới tinh thần. Vì thế, thơ anh có một số lượng bạn đọc lớn, nhất là những người đã từng có nhiều trải nghiệm. Đó cũng là câu trả lời vì sao thơ anh được các nhạc sĩ trong nước và cả những người đang ở hải ngoại tìm đến để phổ thành khúc hát. Có những ca khúc mà các nhạc sĩ đã phổ thơ của anh từ những năm 80 của thế kỉ trước được nhiều người yêu thích. Và trong những năm gần đây, nhiều ca khúc phổ thơ Nguyễn Ngọc Hạnh được giới thiệu, được nhắc đến thường xuyên trên các phương tiện truyền thông đại chúng: đài DRT, QRT, VTV1, VTV5, VTV8, VOV, DaNang TV... Điều đáng quý là có những ca khúc phổ từ thơ anh được công chúng yêu thích, giới chuyên môn âm nhạc đánh giá cao và đạt những giải thưởng danh giá của Hội Nhạc sĩ Việt Nam như các bài hát Nhớ mùa hoa ven sông, Làng trong tôi, Đêm xa làng của nhạc sĩ Đình Thậm...

77 ca khúc với những ca từ cất lên đầy nhung nhớ, hiện lên bao hình ảnh thân thương của quê nhà, phố thị, của tình người. Thơ hay, ca từ được gióng lên làm rung động bao nhiêu trái tim khi họ nhận ra trong đó chiều sâu nội cảm: Chỉ mình tôi côi cút phố đêm/ Ngỡ như lạc vào cõi khác/ Ở đây bốn bề dịu ngọt/ Mà bơ vơ từng bước lặng thầm… Rét cuối năm muộn màng ẩm ướt/ Đêm trôi về phía ngày đang mọc/ Tôi trôi theo từng tiếng còi tàu…(Hà Nội phố đêm của Thế Bảo). Nhà thơ ra đi từ làng, về sống nơi phố thị nhưng tình cảm với quê hương, với những điều gắn bó từ làng vẫn vẹn nguyên, vẫn dạt dào, âm ỉ chảy trong huyết mạch. Ở đó, bên cạnh tình cảm dành cho làng nói chung, đứa con xa quê còn dành cho mẹ thứ tình cảm thiêng liêng nhất đó là tình mẫu tử. Với những đứa con hiếu nghĩa, chắc chắn họ sẽ luôn dõi theo và đối xử tử tế với người đã mang nặng đẻ đau để sinh ra chính mình. Những người còn mẹ, những ai mất mẹ, những người mãi mãi không được nhìn thấy mẹ và cả những người dù mẹ còn sống nhưng vẫn không được gần gũi bên mẹ để phụng dưỡng, chăm sóc mẹ cho tròn đạo hiếu đều cảm thấy rưng rưng. Để rồi trên suốt cuộc hành trình làm người ở chốn nhân gian dài rộng, nhiều thăng trầm, biến động này không lúc nào đứa con lại nguôi quên, nhớ thương đến mẹ: Không gọi đò/ Con gọi mẹ ơi/ Sông thì hẹp mà vô bờ đến vậy/ Con đi qua hết một thời trai trẻ/ Từ chiếc đò lòng mẹ qua sông/ Ôi con đò lòng mẹ mênh mông (Qua đò nhớ mẹ). Có phải vì thế mà mỗi lần trở về bên giòng sông ấy lại gợi lên trong lòng nhà thơ bao nuối tiếc: Không còn thì thôi xin đành/ Người ơi tôi cuối hôn mình trên sông (Hôn mình trên sông).

Những bài thơ đầy ắp nỗi niềm thương cảm của nhà thơ đã được gần 40 nhạc sĩ phổ thành 77 ca khúc thật ấn tượng. Có nhiều tên tuổi lớn như nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu với ca khúc Làng; Nguyễn Thụy Kha với ca khúc Quê tôi; Thế Bảo với Hà Nội phố đêm, Nguyễn Cường với Serenade - Thu rơi, Sông chỉ một dòng; Trọng Đài với Phố núi là quê, Biển lặng, Đà Nẵng trên cao, Giấc mơ cỏ xanh, Chợ quê, Nhớ Hội An, Lục bát qua sông, Lời yêu, Tìm lại tuổi thơ…Nhạc sĩ Trọng Lưu với Qua đò nhớ mẹ, Gửi em chỗ ướt mẹ nằm, Thu xa rồi, Cạn cháy cơn mơ, Phạm Đăng Khương với Bến mê, Phố bên sông. Quỳnh Lệ với Tôi bên đời, Thương hoài phố xưa; Nguyễn Đình Thậm với Nhớ mùa hoa ven sông, Làng trong tôi, Đêm xa làng; Nguyễn Vĩnh Tiến của Bà tôi nổi tiếng rất lạ khi phổ bài thơ bài Nhan sắc, Quỳnh Hợp với nhiều ca khúc về quê hương đất Quảng, Trịnh Tuấn Khanh với Ký ức làng quê; Huỳnh Văn Tấn với Phơi cơn mưa lên chiều, Hà Nội và em, Khúc ru trầm, Xanh mãi một dòng sông. Hai anh em nhạc sĩ trẻ tên tuổi ở thành phố Hồ Chí Minh là Hoài An và Võ Hoài Phúc với nhiều ca khúc tươi mới, giai điệu trẻ trung mang hơi thở hiện đại được nhiều ca sĩ trẻ hiện nay yêu thích. Đặc biệt trong Khúc ru trầm có nhiều các nhạc sĩ Quảng Nam-Đà Nẵng như Nguyễn Duy Khoái, Nam An, Hoàng Bích, Huỳnh Ngọc Hải, Diệp Chí Huy, Đinh Gia Hoà, Nguyễn Đức, Thái Nghĩa, Nguyễn Huy Hùng, Nguyễn Xuân Minh, Trần Ái Nghĩa, Thái Phú, Quang Khánh, Phan Trường Sơn, Nguyễn Đình Thậm,… hầu như mỗi người đều góp phần đưa giai điệu của tâm hồn mình vào hồn thơ Nguyễn Ngọc Hạnh.

Nhà thơ Nguyễn Ngọc Hạnh (thứ hai từ phải sang) cùng các bạn bè văn chương

Có thể nói đây là niềm hạnh phúc lớn của người làm thơ khi thơ mình được bồng bềnh trong từng khúc hát. Đặc biệt, có nhiều nhạc sĩ phổ nhạc thành nhiều ca khúc từ một bài thơ của Nguyễn Ngọc Hạnh. Đó là sự gặp nhau bởi những tâm hồn đồng điệu giữa nhà thơ - nhạc sĩ. Nhiều người cho rằng, điều cốt lõi là thơ của Nguyễn Ngọc Hạnh có sức lan tỏa, nó đã chạm tới tận trong thẳm sâu trái tim của người nghệ sĩ. Từ đó, họ đã tìm thấy chính mình, gặp lại bóng dáng quê hương, bản quán mình từ trong nguồn cội... Trên tất cả đó là tình quê hương, tình làng nghĩa xóm, tình bạn bè và cả những người thân yêu ruột thịt. Làm sao không day dứt xốn xang khi nghe ca khúc “Lạc giữa trời xa”, do nhạc sĩ Đinh Gia Hòa phổ từ bài thơ cùng tên với những giai điệu trữ tình này: “Mình tôi/ lạc giữa trời xa/ Mượn ai đây chút quê nhà nương thân/ Xứ người lạ đến phân vân/ Cả vầng trăng cũng khác vầng trăng quê/ Ở đây biển rộng bốn bề/ Mà sao lòng cứ muốn về sông xưa/ Nơi này kẻ đón người đưa/ Mà sao đất khách vẫn thừa mình ra”..

Nguyễn Ngọc Hạnh đã đẩy sáng tạo nghệ thuật của mình chạm đến cội nguồn văn hóa Việt. Làng quê luôn hiện diện trong tâm thức của mỗi con người, nhất là những người có tuổi thơ gắn bó ở đó, rồi bao nhiêu kỷ niệm với người thân, ông bà, cha mẹ ở làng thuở thiếu thời cũng như khi trưởng thành ở làng hay vì lý do nào đó phải xa quê... Nguyễn Ngọc Hạnh gửi trọn vào đó những nỗi niềm trắc ẩn của lòng mình, đời mình vào mảnh đất quê hương, nơi đã gắn với bao ký ức buồn vui một thuở. Người ta đã tìm thấy trong thơ Nguyễn Ngọc Hạnh có những nỗi niềm giống họ, hoặc gợi ra bao miền hư - thực, sáng - tối chập chờn. Chính tình cảm dạt dào đã trở thành sức mạnh lan tỏa tự bên trong của một hồn thơ và cất lên thành giai điệu...

Thơ Nguyễn Ngọc Hạnh mang âm hưởng đồng quê sâu lắng, dân dã ngọt ngào khi thể hiện tình yêu tha thiết với quê hương, đất nước, đặc biệt là tình mẫu tử. Tiếng nhạc lòng chân thành ấy trong trẻo, du dương, biểu đạt bao nỗi niềm: nghẹn ngào, ẩn ức, thổn thức sâu xa trong trái tim của chủ thể trữ tình. Cả những bài thơ hay ông viết về những vùng đất đã từng đi qua, từng gắn bó. Tất cả đã trở thành hoài niệm đẹp và đó cũng là tiếng nói tâm cảm có thể chạm đến cõi sâu vô thức của nhiều người. Nơi ấy con người tìm thấy bao điều, như là chốn dung thân, là chỗ dựa tinh thần để họ trở về, họ tìm đến, họ cảm thấy ấm lòng sau những bão giông, bộn bề của cuộc sống.

Khúc ru trầm với sự nâng cánh của giai điệu khúc thức, với tình yêu và sự tri âm của người nhạc sĩ đã góp phần đưa tác phẩm thơ của Nguyễn Ngọc Hạnh đến gần với công chúng hơn, sống lâu bền trong lòng người hâm mộ.

--------------------

*Khúc ru trầm, 77 ca khúc phổ thơ Nguyễn Ngọc Hạnh, NXB Hội Nhà văn, 2021

 

Bài viết liên quan

Xem thêm
Hữu Thỉnh và chiến sĩ xe tăng
Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước gian nan khốc liệt của dân tộc Việt Nam trong gần một phần tư thế kỷ như một bản trường ca âm vang giai điệu trầm lắng bi hùng, đã phản ánh phẩm chất cao đẹp sáng ngời của mọi tầng lớp nhân dân ở cả ba miền. Những người tham gia vào sự nghiệp cách mạng của dân tộc, cầm súng trực diện đấu tranh với quân thù có những chiến sĩ làm văn nghệ thuộc đủ binh chủng như: Nguyễn Thi (1928-1968), Lê Anh Xuân (1940-1968), … và Hữu Thỉnh. Trong đó, xuất thân từ một chiến sĩ xe tăng, Hữu Thỉnh được coi là một gương mặt thơ xuất sắc nổi trội trong nền văn học có lửa của giai đoạn 1954-1975.
Xem thêm
Lê Quang Sinh và nghệ thuật phê bình thơ
Bài viết của PGS.TS Hồ Thế Hà
Xem thêm
Anh nằm đây – trẻ mãi tuổi hai mươi
Bài viết về thơ Trần Ngọc Phượng
Xem thêm
Lê Tiến Vượng và hai tập lục bát liền hơi
Bài viết của nhà thơ Vũ Quần Phương về hai tập lục bát của Lê Tiến Vượng xuất bản cuối năm 2016 (Lục bát khóc cười) và cuối năm 2018 (Lục bát phố).
Xem thêm
“Gặp” lại nhà văn Lưu Thành Tựu với “Hoa xương rồng trên cửa sổ tầng 5”
Nhà văn Lưu Thành Tựu hiện là phó ban điều hành phân hội văn học, hội văn học nghệ thuật Bình Dương. Truyện ngắn Hoa xương rồng trên cửa sổ tầng 5 của anh là tác phẩm đạt giải tại Cuộc thi truyện ngắn Đông Nam bộ năm 2022, đã đăng trên vanvn.vn và Tạp chí Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh như một sự ra mắt sau khi tác giả được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam.
Xem thêm
Chất Folklore trong Lục bát khóc cười và Lục bát phố
Cầm hai tập thơ thuần thể loại lục bát quen thuộc, nghĩ đọc cũng hơi ngại bởi cứ đều đều một điệu, dễ chán. Nhưng đọc một vài bài mở đầu trong tập “Lục bát khóc cười” và “Lục bát phố” của Lê Tiến Vượng thì cảm giác ấy dần mất đi và thay vào đó là cảm giác hào hứng và thú vị.
Xem thêm
Trăn trở sự tồn tại người - Gía trị nhân bản trong thơ Văn Cao
Đọc thơ Văn Cao, ở nhiều thi phẩm như: Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc, Những người trên cửa biển, Khuôn mặt em, Một đêm đàn lạnh trên sông Huế, Lá, Trôi, Thời gian, Cánh cửa, Thu cô liêu, Năm buổi sáng không có trong sự thật, Ba biến khúc tuổi 65, Linh cầm tiến… bạn đọc cũng có thể thấy sự đa dạng cung bậc cảm xúc, có xôn xao, có sâu lắng bâng khuâng… nhưng dường như chủ đạo vẫn là những thì thầm tự vấn, suy tư trăn trở, đau buồn và thậm chí nhiều khi hoang mang, kinh hãi, lo âu. Phải chăng, tất cả những thể nghiệm cảm xúc nội tâm ấy bắt nguồn sâu xa từ những “chấn thương” tinh thần của tác giả bởi tác động của hoàn cảnh sống? Và dưới tầng sâu lớp ngôn từ của mỗi thi phẩm ẩn giấu bao mỹ cảm mà chúng ta cần suy ngẫm“giải mã”?
Xem thêm
Nguyễn Trọng Tạo mà đời vẫn say, mà hồn vẫn gió
Hôm nay 12/6, Nhà lưu niệm nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo (1947-2019) được khánh thành tại đội 6, xã Diễn Hoa, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An.
Xem thêm
Số phận các nhân vật nữ trong tập truyện ngắn “Đảo” của Nguyễn Ngọc Tư
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư Sinh năm 1976 tại xã Tân Duyệt, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau, là nhà văn, Hội viên Hội nhà văn Việt Nam. Năm 2018, cô được trao Giải thưởng Văn học Liberaturpreis 2018 do Litprom (Hiệp hội quảng bá văn học châu Á, châu Phi, Mỹ Latin ở Đức) bình chọn, dựa trên việc xem xét các bản dịch tiếng Đức tác phẩm nổi bật của các tác giả nữ đương đại tiêu biểu trong khu vực. Giải thưởng được trao hàng năm nhằm vinh danh các tác giả nữ đến từ châu Á, Phi, Mỹ Latin, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và vùng Caribe.
Xem thêm
Lê Khánh Mai và hành trình nhà thơ nữ bứt phá
Nhà thơ, nhà văn Lê Khánh Mai đến nay (năm 2024) đã ấn hành 12 đầu sách, trong đó có 7 tập thơ, 1 tiểu thuyết, 1 tập truyện ngắn, 1 chuyên luận văn học, 1 tập tiểu luận phê bình văn học, 1 tập tản văn và tuỳ bút. Sức sáng tạo ở một tác giả nữ như vậy là liên tục và rất mạnh mẽ. Thơ là thể loại chính của ngòi bút Lê Khánh Mai nhưng văn xuôi và lý luận, phê bình cũng đạt nhiều thành tựu. Tất cả làm nên tên tuổi của một nhà thơ, nhà văn tiêu biểu của tỉnh Khánh Hoà và của văn học Việt Nam hiện đại.
Xem thêm
Trần Đàm đi tìm một bản ngã
Đã ngoài tám mươi mà mỗi lần theo ông, cánh hậu sinh chúng tôi cách ông cả giáp vẫn thấy hụt hơi. Đúng là không nói ngoa cả khi leo dốc, đường trường lẫn khi viết lách, chơi bời.
Xem thêm
Đọc Người xa lạ của Albert Camus bằng chiếc gương soi của chủ nghĩa hiện sinh
Giàu Dương Nếu triết học cổ điển đề cao bản chất và dấn thân vào việc tìm kiếm những định nghĩa về bản chất, thì trào lưu hiện sinh tập trung vào sự tồn tại của bản thể, lấy đó làm điểm khởi nguyên cho mọi sự phóng chiếu vào thực tại khách quan. Người xa lạ (L’Étranger) của Albert Camus ra đời như một dấu ấn sâu sắc của triết thuyết hiện sinh ở giai đoạn nửa sau thế kỷ XX. Là một triết gia, nhà văn tài hoa, Camus đã mở ra những cánh cửa để người đọc bước vào thế giới của “kẻ xa lạ” Meursault – một người đàn ông tự mình chọn lấy thế đứng bên lề của xã hội. Hành trình của Meursault không đi tìm một kết luận duy nhất của sự tồn tại mà chỉ trình bày sự tồn tại như nó vốn là.
Xem thêm
Một thế giới rất ‘đời’ trong sáng tác của Tản Đà
Nhà thơ, nhà báo Tản Đà (SN 1889), quê làng Khê Ngoại, xã Sơn Đà, huyện Bất Bạt, tỉnh Sơn Tây.
Xem thêm
Cây có cội, nước có nguồn
Nguồn: Báo Văn nghệ số 19/2024
Xem thêm
Khát vọng Dế Mèn
Sự ra đời của Giải thưởng Dế Mèn cùng với phát ngôn của đại diện Hội Nhà văn Việt Nam đã chạm đến khát vọng lâu nay vẫn nằm đâu đấy trong những người yêu và hiểu rõ hiện trạng văn học thiếu nhi nước nhà…
Xem thêm
Tác giả trẻ chinh phục cuộc thi Thơ Hay!
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm