BÙI PHAN THẢO

Hơn hết, đó là tình yêu biển, hết lòng giữ môi trường biển cho Tổ quốc; là tình yêu thiên nhiên, yêu những chú rùa hiền lành, loài linh vật trong tứ linh (long, lân, quy, phụng).

Một sáng đầu tháng 8-2025, khi nhóm khách đầu tiên là chúng tôi đặt chân lên Hòn Bảy Cạnh (Vườn Quốc gia Côn Đảo), bãi biển vắng người, chỉ có một cô gái và em gái nhỏ chừng 12 tuổi (người nhà của nhân viên Vườn Quốc gia Côn Đảo) ngồi bên những chiếc giỏ tre đan, trong đó là những chú rùa con mới nở chỉ vài giờ trước.

350 rùa mẹ lên bờ đẻ trứng mỗi năm

Do xuồng máy nhỏ, mỗi lần chỉ chở 6-7 người nên khoảng nửa giờ sau mọi người trong đoàn của chúng tôi mới lên được hòn đảo lớn thứ hai trong số 16 đảo của đặc khu Côn Đảo. Hòn đảo này có vẻ đẹp hoang sơ, hệ sinh thái rừng nguyên sinh đa dạng, có rừng ngập mặn và là nơi rùa biển chọn làm tổ đẻ trứng. Mùa sinh sản của rùa biển thường kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm, trong đó mùa cao điểm từ tháng 7 đến tháng 9. Tháng 8, lúc chúng tôi đến cũng là thời điểm thuận tiện để du khách được trải nghiệm thả rùa về biển cùng với nhân viên của Vườn Quốc gia Côn Đảo.

Hà Bảo Bình (phải) vui mừng khi gặp lại đồng nghiệp nhà báo tại Côn Đảo.

Trên bãi biển sớm mai nắng lên, màu cát trắng, biển xanh trong, cô gái và chúng tôi nhận ra nhau là người quen. Cô là Hà Bảo Bình, sinh năm 1989, một thời từng làm báo ở Ninh Thuận, ở TP HCM. Cô nói, em nghe có đoàn nhà báo ra thăm đảo và trải nghiệm thả rùa ra biển, cứ ngóng, biết đâu gặp người quen, mà nay gặp thật, vui quá. Bảo Bình kể cơ duyên em mê thiên nhiên, yêu loài rùa, mong muốn bảo vệ môi trường biển nên khi Chương trình Tình nguyện viên bảo tồn rùa biển (IUCN) tuyển tình nguyện viên, cô gái Ninh Thuận, tỉnh Khánh Hòa xung phong ra đảo và được nhận, rồi trở thành nhân viên hợp đồng…

Tại đây, Bảo Bình và các đồng nghiệp, các tình nguyện viên, ai cũng đen giòn, tươi cười thân thiện, song rất nghiêm khắc để hướng dẫn du khách tuân thủ các quy định khi tham quan hay trải nghiệm thả rùa về biển. Cũng đúng thôi, các chú rùa vừa chào đời, thân thể còn mềm, những chiếc mai chưa đủ cứng, đôi chân hay cần cổ, chiếc đầu nhỏ xíu xinh xinh thò ra thụt vào thật đáng yêu…

Hà Bảo Bình và các bạn trẻ nhận giấy khen của Vườn Quốc gia Côn Đảo tại lễ đón nhận danh lục xanh IUCN vào cuối tháng 11-2025. (Ảnh: BÙI PHAN THẢO và Facebook nhân vật).

Trong câu chuyện tranh thủ khi đoàn chưa tập trung, Bảo Bình và các tình nguyện viên cho biết Côn Đảo là một trong những nơi có lượng rùa lên làm ổ lớn nhất cả nước. Trung bình mỗi năm, ở đây có khoảng 350 rùa mẹ lên đẻ trứng, ước lượng số trứng nở khoảng 50.000 con. Vào mùa sinh sản, khi thủy triều dâng cao vào buổi tối, rùa sẽ lên bờ tìm nơi đẻ trứng. Rùa thường chọn những nơi có cát mịn, gần lùm cây để làm ổ đẻ trứng. Lúc này, nhân viên kiểm lâm sẽ thông báo cho du khách ra khu vực xem rùa đẻ. Tuy nhiên, du khách đến đây chỉ được ở lại 4-6 giờ hoặc tối đa 1 đêm để xem rùa đẻ trứng. Mỗi đoàn tối đa 48 khách ban ngày, 24 khách ban đêm để đảm bảo sinh thái tự nhiên.

“Trắng đêm” thức canh rùa đẻ

Chúng tôi cũng từng đến nơi đây, trải nghiệm cảnh rùa lên đảo làm tổ đẻ trứng và rời đi trong đêm… Rùa mẹ dùng 2 vây sau đào hố sâu hơn 50 cm đến 90 cm, sau đó đẻ từ 70 – 200 trứng mỗi ổ. Đẻ xong, rùa mẹ dùng vây gạt cát lấp kín ổ, xóa dấu vết rồi chậm chạp quay về với đại dương. Lúc này, tình nguyện viên và kiểm lâm viên sẽ lấy trứng mới đẻ đem về tổ ấp. Nơi đây trứng rùa được chăm sóc với kỹ thuật cao và phương thức phù hợp để những chú rùa con xinh xắn chào đời sau 60 ngày chăm sóc.

Theo các tình nguyện viên, một rùa mẹ có thể đẻ đến bốn ổ trứng, mỗi lần cách nhau hai tuần. Nếu phát hiện có vật cản bên dưới, nó sẽ bỏ ổ và làm ổ mới. Mỗi lần rùa đẻ trong khoảng 30 phút hoặc lâu hơn.

Tại Hòn Bảy Cạnh có những bãi biển thật đẹp, được rùa chọn để làm nơi sinh sản, trong đó bãi Xi Măng – cách trạm 2 km đường rừng, bãi Sạn xa hơn, cách 3,2 km đường biển. Để đến bãi Sạn, các bạn phải vác chiếc ca nô phao gần 100kg vượt cát, rồi đẩy phao theo thủy triều lớn, ngày sóng lớn thì đó là “hải trình” ngắn mà vất vả. Còn bãi Cát Lớn – dài tới 650 mét, mỗi người phụ trách hơn 300 mét bãi cát, đi bộ liên tục giữa đêm để canh rùa đẻ.

Mùa sinh nở của rùa cũng là mùa “trắng đêm” với tình nguyện viên và nhân viên trên đảo. Có bạn nói vui: “Từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm, giấc ngủ trở thành điều xa xỉ. Tháng 4: rùa bắt đầu lác đác lên bãi. Tháng 10: mùa cuối, nhẹ nhàng hơn, nhưng tháng 6 - 7 - 8 mới là đỉnh điểm. Rùa mẹ đổ về hàng loạt, chen nhau từng khoảng cát ấm để gửi gắm sinh linh. Đêm nào cũng vậy, bãi biển không ngủ. Và chúng tôi cũng chẳng thể chợp mắt”.

Bảo Bình cho biết, cô và các đồng nghiệp thường lấy trứng rùa biển theo cách "truyền thống" là đợi mẹ rùa lấp tổ xong rồi moi cát tìm trứng. “Tổ rất sâu nên thường bị sái tay và xây xẩm mặt mày. Nhưng vui lắm, cảm giác như đào kho báu ấy. Sau khi lấy trứng, tụi em sẽ đưa trứng về hồ ấp nhân tạo, cũng đào hố, đặt trứng xuống rồi lấp cát lại, như chưa hề có cuộc chia ly nào giữa trứng và cát vậy”, Bảo Bình nói.

“Truyền thống” mà Bảo Bình nói là chỉ dùng tay trần để moi cát tìm trứng và di dời trứng. Các bạn không được dùng găng dày, vì chỉ dùng tay trần mới cảm nhận từng quả trứng mong manh như giấy ướt. Nhưng cát thì cứng, sạn thì sắc, có bạn tình nguyện viên bị miểng chai cắt. Ngón tay đau rát nhưng không được dừng, vì còn hàng trăm quả trứng đang cần được chuyển đi. Bạn nói: Cuối mùa, bàn tay toàn vết cắt, vết xước, thô ráp như rễ cây mùa khô…

Cái đẹp của người biết sống cho đi

Cực nhọc là vậy nhưng được đền bù, như chúng tôi đến với Hòn Bảy Cạnh sáng hôm ấy để đưa các chú rùa con mới nở về lại biển khơi. Trên gương mặt nhân viên và tình nguyện viên, ai cũng tươi vui. Họ đứng thành hàng ngang, bên cạnh là những chiếc giỏ tre, đựng rùa non mới sinh. Họ hướng dẫn du khách đứng vào hàng, chờ hiệu lệnh sẽ nghiêng giỏ để rùa tự bò ra, không làm ồn khiến rùa con lo sợ.

Nhìn những rùa con bò ra khỏi giỏ, trên cát mềm, trong nắng mai, những chiếc vây nhỏ quạt cát mà đi, ra gần tới biển rùa con như chạy nhanh hơn, hẳn có tiếng gọi thiêng liêng từ biển cả gọi về. Thông tin từ các nhân viên và tình nguyện viên cho biết: Trong 1.000 rùa nhỏ được thả về biển khơi chỉ có 1 con sống sót để 30 năm sau quay lại chính nơi mình sinh ra làm nhiệm vụ của mẹ rùa. Sự nghiệt ngã của tự nhiên, nhưng đó cũng là quy luật sinh tồn, biết được điều đó lòng ai cũng chùng lại, dù niềm vui khi rùa con về với biển khơi vừa mới dâng trào…

Những tháng khép lại năm 2025, Bảo Bình vẫn ở lại Vườn Quốc gia Côn Đảo, làm những công việc cô yêu thích với niềm đam mê và ý thức trách nhiệm cao. Cô cũng được đơn vị khen thưởng vì những nỗ lực trong công việc. Hơn hết, đó là tình yêu biển, hết lòng giữ môi trường biển cho Tổ quốc; là tình yêu thiên nhiên, yêu những chú rùa hiền lành, loài linh vật trong tứ linh (long, lân, quy, phụng). Nếu không yêu, cô và các bạn không thể viết những dòng facebook đầy tình cảm, được trích dưới đây:

“Những em bé ngoan vẫn còn đang say ngủ.

Chỉ là trẻ con thôi, mới nở mới chui ra khỏi tổ, cho em ngủ thêm xíu nữa thôi! Ra đến đại dương thì chúng em phải đấu tranh sinh tồn, độc hành vạn hải lý. Thương!

Mỗi ngày ngắm nhìn các em bé rùa trở về biển khiến mình như được tiếp thêm năng lượng, để cố gắng hơn.

Cách mà những sinh linh bé nhỏ đương đầu với sóng gió ngoài kia, vừa bỡ ngỡ mới mẻ, vừa hồn nhiên phấn khởi, vừa có chút sợ hãi, mà cũng thật hào hứng, nhiệt tình. Chúc các em thật nhiều may mắn, vây cứng đá mềm”.

Ngày lại ngày, những người trẻ này vẫn gắn bó với biển xanh, cát trắng với công việc họ yêu mến. Họ không trang điểm phấn son, da mặn mòi hơn vì nắng gió song vẫn toát lên cái đẹp của những người biết cho đi bằng tuổi thanh xuân, bằng cách chọn lối sống vì cộng đồng, xã hội, vì môi trường xanh, vì biển xanh, vì đất nước Việt Nam tươi đẹp.

Box:

436.000 rùa con về với đại dương

Theo Vườn Quốc gia Côn Đảo, từ đầu năm đến ngày 7-9-2025, tại Hòn Bảy Cạnh đã ghi nhận 1.581 tổ rùa biển được mẹ rùa lên bãi đẻ trứng và di dời về hồ ấp an toàn. Trong đó, đã có hơn 900 tổ nở thành công, đưa gần 90.000 rùa con trở về biển lớn. Trong 2 năm qua, Vườn Quốc gia Côn Đảo đã thả hơn 436.000 rùa con trở về đại dương.

Vườn quốc gia Côn Đảo hiện có 18 bãi cát cho rùa mẹ lên đẻ trứng, riêng Trạm Bảy Cạnh quản lý 3 bãi chính – nơi tập trung nhiều rùa mẹ lên làm tổ và cũng là điểm thả rùa con về biển lớn nhất Việt Nam.

Nguồn: Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh, số Tết Bính Ngọ 2026.