TIN TỨC

Thương nhớ Lê Lựu

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng:
mail facebook google pos stwis
714 lượt xem

NGUYÊN AN

Tôi biết nhà văn Lê Lựu qua hai tập truyện ngắn Người cầm súngPhía mặt trời khi đang dạy Văn ở một trường cấp III gần quê ông. Học trò nông thôn mà ham đọc, rất quý. Có mấy em hỏi: Thầy đưa chúng em sang nhà bác Lê Lựu được không? Nghe tôi kể (theo tưởng tượng hơn là do thực tế tiếp xúc) rằng Lê Lựu là một chú bộ đội đang chiến đấu ở chiến trường B… rồi nói tiếp: Chú ấy viết thế, là sự thực cả đấy… Mắt học trò long lanh, mắt tôi dân dấn nước.


Nhà văn Lê Lựu


Sau này biết và quen nhau, tôi kể cho tác giả Ranh giớiThời xa vắng nghe chuyện thầy trò tôi, Lê Lựu hồ hởi sôi nổi hẳn lên, nói và kể liên miên lan man. Nhà thơ Vũ Cao bảo: Lạ nhỉ, sao hôm ấy Lê Lựu lại nói lắm thế không biết! Mà nói hay nữa ấy chứ! Tôi còn nhớ hôm ấy nhà văn Lê Lựu đập đập tay vào đầu gối tôi, bảo: Nhất định tôi với Nguyên An có thể có chuyện lâu lâu rồi.

Được nghe thế, từ Lê Lựu, vào những năm 1978 - 1989, chắc cánh viết trẻ ai cũng thích. Riêng tôi hơi hoang mang. Sự hoang mang ấy về sau thành chuyện thật.

Số là, khoảng cuối năm 1979, tôi đọc kĩ tiểu thuyết Ranh giới của Lê Lựu rồi viết một bài ngắn in trên Tuần báo Văn nghệ, có câu đại ý:

Lê Lựu giỏi viết truyện người lính xuất thân nông dân, nay viết Ranh giới, là chuyện thanh niên học sinh vùng đô thị miền Nam, thế là anh đã tự đặt cho mình một ranh giới xem ra khó vượt qua vượt lên được. Tưởng viết thế là phải, ai dè tác giả Ranh giới không vui, tôi đâm ra lúng túng. Biết chuyện, nhà thơ Vũ Cao bảo:

- Làm phê bình văn học thì đừng sợ bị kẹt. Cứ viết cho đúng ý nghĩ và cảm nhận của mình, việc gì phải uốn éo chiều lụy. Nhà văn đích thực người ta không chấp nhặt đâu, tôi ở với cánh lính viết văn làm báo đã lâu, tôi biết mà.

Đấy là ông nói với tôi, còn với Lê Lựu, thì có người kể lại là ông bảo: “Này, ông viết cả vạn trang, có vài trăm trang người ta đọc kĩ, gợi ra đôi ý chưa khen cũng chẳng chê, có gì đâu mà bồn chồn quá làm gì…” rồi vỗ vỗ vai tác giả Ranh giới, lại cười.

Thế là xong, anh em vui vẻ cả.

Cuốn Thời xa vắng của Lê Lựu ra mắt không chỉ một lần, mà nếu nói là mấy trăm lần cũng có thể là nghe được. Vì sao? Vì mấy năm tiếp theo, hễ gặp nhau, giới cầm bút vẫn cứ hỏi và trò chuyện về tác phẩm này; vì có khá nhiều ông/ bà bạn tôi - hơi giống các em các cháu học trò tôi thủa nào, lại bảo: Thôi thì, ông không đưa chúng tôi đến làm quen làm bạn với tác giả Thời xa vắng được, thì ông nói/kể về tác phẩm ấy cho bọn tôi nghe đi; nhớ kể và cho biết ý kiến của riêng ông nữa đấy nhé!

Không kịp xin phép Lê Lựu, tôi cứ kể và bình về tiểu thuyết Thời xa vắng. Rồi thì cũng có bạn tôi tìm gặp được Lê Lựu về khoe với tôi, chị chép miệng: Sao cái ông này hồ hởi chân thành mà đời lại truân chuyên thế không biết?! Cảm rồi à? Một bạn hỏi vậy, chúng tôi được nghe chị bạn băn khoăn về sự khổ của anh Sài nói nhẹ nhàng: Là cái ông Lê Lựu ấy, chứ anh Sài kia thì cảm cũng là chuyện gió mây thôi!

Lê Lựu nghe tôi thuật lại chuyện này thì đờ đẫn đến cả phút rồi đứng dậy, quên cả chào, ra về. Lần sau gặp lại, ông gọi tôi ra nói nhỏ, như hỏi: Đám các cô các bà thương thằng Sài hay thương tôi hả ông? Anh có muốn gặp một ai không? Lê Lựu: Muốn… Nhưng thôi ông ạ. Cứ thế lại quý nhau mãi, phải không?

Lê Lựu là nhà văn lớn hay vừa vừa mà bật sáng?

Câu hỏi này xin để ta bàn thêm.

Tôi chỉ biết: Trong cả trăm tác giả thường được nhắc tên khi ta bàn đến lịch sử văn chương hiện đại Việt Nam, Lê Lựu thuộc về số ít. Ông được người đọc thương cảm mà đọc rồi bình hơn là khâm phục hay tò mò mà bình.

Đầu năm 1994, Hội Nhà văn Việt Nam có kế hoạch làm tập sách gọi là Kỷ yếu nhà văn Việt Nam…, sau thống nhất lại, đặt tên là Nhà văn Việt Nam hiện đại, tôi đề nghị: Ngoài phần Trích yếu lý lịch công tác rồi Danh mục tác phẩm chính với Các giải thưởng… mỗi nhà văn hội viên trong sách nên tự viết chừng 100 chữ trình bày vắn tắt quan niệm văn chương của mình. Được đồng ý, tôi tìm gặp Lê Lựu. Ông chăm chú nghe tôi, đoạn hỏi lại: Đấy là ý cậu, cũng hay, nhưng ý Hữu Thỉnh thế nào? Tôi đùa: Ông Hữu Thỉnh bảo là nếu ông Lê Lựu không viết 100 chữ này, thì sách không ra được. Lê Lựu thầm thì: Chả có nhẽ, cậu lại đùa chứ gì? Thì không đùa được sao? Nhà văn Lê Lựu buông hai từ: Được rồi!

Tôi về, tưởng thế là xong, ai dè mấy hôm sau ông bảo: Tôi kể lan man, toàn sự thật cả, Nguyên An viết hộ tôi nhé. Tôi không viết, mà theo lời Lê Lựu kể, thì nói/ đọc lại để ông viết, có bút tích của ông mà trình cho ban biên soạn thì vẫn hơn. Nhà văn Ma Văn Kháng và nhà phê bình Ngô Vĩnh Bình đọc 100 chữ của Lê Lựu thì gật gù: Ờ nhỉ, ờ nhỉ… rồi đồng thuận ngay.

Sách này xuất bản vào tháng 4 năm 1997.

Tháng 10 năm 2020, tái bản - bổ sung lần thứ năm, ở trang 506 của Lê Lựu, thì chỉ bổ sung phần Tác phẩm chính đã xuất bản và phần Giải thưởng văn học, còn phần Suy nghĩ về nghề Văn có khoảng 100 chữ ấy, chỉ giữ lại đoạn Lê Lựu đã viết từ năm 1997 như sau:

Tôi là người ít học, ít đọc, vì lười nghĩ ngợi. Toàn bộ những trang viết của tôi chỉ theo đuổi một nguyên tắc là Thật. Tôi không thể viết được nếu không bám vào sự thật. Tôi chỉ là người chép truyện, “có gì viết nấy”.

Tôi - người viết những dòng này về Lê Lựu và những bạn văn bạn đọc yêu quý ông đều có thể hiểu là tại sao ông lại chỉ đồng ý giữ lại bốn câu ngắn gọn, rõ ý này.

Là văn gia có vị trí như một cột mốc trên tiến trình đổi mới văn học những năm cuối thế kỉ XX ở nước ta, văn và đời của Lê Lựu (cũng như Nguyễn Huy Thiệp…) hẳn sẽ còn là đề tài nghiên cứu đối với các nhà viết sử văn chương - văn hóa nước nhà.
 

20h20, ngày 9.11.2022.

Bài viết liên quan

Xem thêm
Nơi sâu thẳm trái tim vị tướng
Bài viết của Trung tướng, PGS-TS NGUYỄN ĐỨC HẢI, Nguyên Viện trưởng Viện chiến lược quốc phòng, Bộ Quốc phòng
Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm