TIN TỨC

Nhà văn Trầm Hương: Sứ mạng nhà văn là đi tìm những ẩn số

Người đăng : phunghieu
Ngày đăng: 2024-03-09 11:03:10
mail facebook google pos stwis
143 lượt xem

Hàng chục năm nay, nhà văn Trầm Hương (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM) vẫn âm thầm theo dấu chân những anh hùng, người lính, mẹ liệt sĩ… để tìm nhân vật cho những trang sách của mình. Chị ghi dấu ấn đậm nét trong dòng văn học cách mạng hiện nay.

Nhà văn Trầm Hương

 

Phóng viên có cuộc trò chuyện cùng nhà văn Trầm Hương

Nhân vật nào cũng ấn tượng mãnh liệt

* Điều gì khiến chị theo đuổi bền bỉ mảng đề tài văn học chiến tranh và hậu chiến?

– Thời thơ bé tôi được mẹ kể về những người thân bên nội, ngoại hy sinh. Ông ngoại tôi tham gia chống Pháp, bị địch bắt vào tù, bị đánh đập tra tấn đến chết. Chuyện kể của mẹ về những người đã ngã xuống cứ ám ảnh tôi.

Khi bắt đầu viết văn, thời còn là sinh viên Khoa Trồng trọt, Đại học Cần Thơ, một lần được ra thăm Côn Đảo, từ năm 1983, tôi thật xúc động. Giữa trùng trùng mộ chí, tôi tự hỏi ai cũng có một cuộc đời, sao có những người dũng cảm đến vậy, đã dám hy sinh cho Tổ quốc, có những nấm mồ chưa biết tên.

Khi trở thành nhà văn, nhiều người hỏi vì sao tôi viết nhiều về hy sinh mất mát, về những anh hùng liệt sĩ. Thật giản dị để nói rằng, những người hy sinh cho dân cho nước quá cao đẹp. Lịch sử có quá nhiều những con người lạ lùng, kỳ diệu, làm nên những điều phi thường, những tấm gương anh hùng, bất khuất. Mình được sống trong hòa bình, chỉ viết lại những câu chuyện ấy, mà còn không làm được, thì thật có lỗi.

* Trong hành trình đi và viết của mình, nhân vật nào để lại trong chị nhiều ấn tượng nhất?

– Dường như nhân vật nào tôi gặp, bước ra từ chiến tranh, hoặc đã ngã xuống, đều để lại trong tôi ấn tượng mãnh liệt. Tôi chợt nhớ nhà thơ Evtushenko từng viết: “Chẳng có ai tẻ nhạt ở trên đời/ Mỗi số phận chứa một phần lịch sử/ Mỗi số phận rất riêng dù rất nhỏ/ Chẳng tinh cầu nào có thể sánh đâu”.

Tôi đã từng gặp những người nổi tiếng và cả những con người bé nhỏ thầm lặng, nhưng nỗi đau của họ đều rất lớn. Một người chị sống trong cánh đồng bưng lác vùng ven Đức Hòa đã để lại ba đứa con mình dưới hầm giữa bom đạn tơi bời, trong lúc đang mang thai 4 tháng bì bõm vượt đồng hàng chục cây số, đưa cả trung đoàn thoát khỏi tọa độ chết. Hòa bình, chị sống trong cảnh bị chồng bạo hành, một nách nuôi đàn con trong đói nghèo. Không một ai trong đoàn quân ấy trở về thăm chị. Hoặc các anh đã hy sinh hết trong Mậu Thân?

Lúc tôi tìm đến hỏi chuyện, chị bị bệnh không tiền uống thuốc. Tôi đi vòng sau bếp, thấy trong nồi cơm chỉ có một củ khoai lang. Nhìn căn nhà trống hoác, tôi không ngăn được nước mắt, dốc hết tiền gởi chị mua gạo và thuốc uống, quyết tìm cách giúp chị xây lại ngôi nhà…

* Chị vừa trở về từ chuyến đi Mỹ để tìm kiếm tư liệu về liệt sĩ Nguyễn Thái Bình. Điều gì khiến chị dày công với nhân vật lịch sử này?

– Năm 2010, tôi gặp bà Lê Thị Anh, mẹ anh hùng liệt sĩ Nguyễn Thái Bình để viết Nguyễn Thái Bình và lời ru của mẹ, được nghe bà kể chuyện thật cảm động và sống động. Ngay lúc ấy, tôi bày tỏ ý định viết một quyển sách về anh từ ký ức những người đang sống, ngay trong gia đình, bạn bè. Bà trầm ngâm, trao cho tôi quyển nhật ký của anh Nguyễn Thái Bình, với mong muốn tôi đọc kỹ để hiểu và viết đúng về anh. Bà hy vọng là nhà văn, tôi sẽ có cách chuyển tải quyển nhật ký này thành tác phẩm văn học để đến với nhiều người.

Năm tháng trôi qua, quyển nhật ký nằm trong ngăn kéo bàn làm việc của tôi mỗi ngày, luôn nhắc tôi còn một món nợ lớn phải làm.

Tôi kết nối với nhiều người bạn mà anh nhắc trong nhật ký, thật tình cờ, đầu năm 2023, nhà văn Michael Robert Dedrick sang Việt Nam để viết sách về cuộc gặp gỡ một số biệt động Sài Gòn, đã nói với tôi rằng Đại học Washington, nơi anh Nguyễn Thái Bình được cấp học bổng du học, còn giữ được nhiều tư liệu quý. Ông kết nối tôi với người phụ trách nghiên cứu những vấn đề châu Á của thư viện trường.

Tôi quyết định bay đến Seattle để gặp người phụ trách tư liệu Nguyễn Thái Bình. Tôi xúc cảm mãnh liệt khi chạm đến từng trang tư liệu về anh được thư viện trường gìn giữ cẩn trọng, ngay cả những bài tập sinh học của anh từ Trường Nông lâm súc ở Việt Nam… Cuốn sách này sẽ sớm được thực hiện.

“Những bông hoa đẹp đến nao lòng”

* Với dòng văn học phi hư cấu, viết về đề tài chiến tranh hiện nay không chỉ có đội ngũ các nhà văn, mà còn từ chính những nhân chứng lịch sử tự mình viết lại. Điều này có khiến nhà văn cảm thấy bị… cạnh tranh?

– Tôi mừng vì điều đó. Tôi luôn động viên, khuyến khích những nhân chứng chiến tranh viết lại câu chuyện của chính họ, bởi việc làm này để lại cho lớp con cháu di sản quý báu. Hồi ký của họ là một phần của lịch sử, được viết chân thật, không có nhiều biến tấu. Những trang viết ấy ghi lại ký ức mang tâm thế của thời họ đã từng sống và chiến đấu, cả những giằng xé, trăn trở…

* Dòng văn học phi hư cấu tưởng dễ mà khó viết, bởi không phải câu chuyện li kỳ nào trong cuộc sống cũng hấp dẫn khi được soi qua câu chữ. Theo chị, viết như thế nào để những trang sách không bị sa vào kể lể?

– Vẫn là bản lĩnh, kiến thức nền của người viết. Cuốn Chiến tranh không có một khuôn mặt phụ nữ của Svetlana Alexievich cũng là “kể lể” đó thôi. Bà đã gặp hàng trăm con người đi qua cuộc chiến tranh, từ thành phố đến nông thôn, những con người nổi tiếng và thầm lặng, trí thức lẫn nông dân, người cầm súng và cứu chữa thương binh… để lắng nghe những phận đời.

Nhưng chỉ ghi lại những lời kể ấy thì chắc chắn không nhiều độc giả rung cảm. Điều khiến quyển sách của bà đi sâu vào lòng người chính vì bà đã đau, đã bi phẫn khi khám phá ra còn có một cuộc chiến tranh khác mà chúng ta không biết. Cuộc chiến tranh ấy vẫn tiếp diễn, dai dẳng ngay trong hòa bình, bởi ẩn số về số phận con người không dễ tìm ra ngay khi chiến tranh kết thúc.

Với sự đồng cảm nỗi đau, khao khát công bằng, cái đẹp, sứ mạng của nhà văn là đi tìm những ẩn số ấy thông qua tác phẩm của mình.

*Trường ca “Hoa của nước”- tác phẩm sắp phát hành của chị – vẫn không nằm ngoài những chủ đề chị theo đuổi bấy lâu nay. Với một người viết văn xuôi hàng chục năm nay, vì sao chị lại chọn trường ca, một thể loại mình chưa từng viết?

– Vì đó là một vệt dài về những người con gái khắp miền đất nước đã ngã xuống. Nhiều chị không để lại cho đời một bức di ảnh, nhưng trong quá trình đi tìm lại các chị, tôi gặp những bông hoa đẹp đến nao lòng. Tôi cảm nhận dường như linh hồn các chị đang tồn tại trên dương thế, hóa thân vào những bông hoa. Nỗi ám ảnh đã hơn 30 năm, tôi nghĩ mình phải viết ra, không cầu toàn nữa.

Trường ca thật ra thì cũng là thơ thôi, xâu chuỗi nhiều loài hoa, thân phận, những hy sinh mất mát.

Hoa trên nước, hoa tôi gặp trên đường thiên lý, hoa thời hậu chiến… ẩn chứa quá nhiều số phận, những kỳ tích, hy sinh. Với tôi, trường ca như một nén tâm hương gửi đến những người con gái đã ngã xuống cho Tổ quốc và đồng cảm nỗi đau, trách nhiệm những người phụ nữ đang sống, tận hiến, dù chịu nhiều bất công, quên lãng…

Nhà văn Trầm Hương (thứ 2 từ trái) tìm tư liệu Nguyễn Thái Bình ở thư viện Đại học Washington, Seattle, Mỹ, tháng 6.2023

Sứ mệnh của người viết trẻ

“Chúng ta có một đội ngũ hùng hậu viết về đề tài chiến tranh, cách mạng. Thật giản dị để hiểu điều đó, khi đa phần nhà văn bước ra từ chiến tranh, đã khẳng định tên tuổi mình qua những tác phẩm về đề tài này. Có gì đáng viết hơn về những người quyết tử cho tổ quốc quyết sinh. Chính họ càng có cảm hứng để viết về những người hy sinh, đóng góp cho hòa bình, nhưng vẫn chịu nhiều thiệt thòi, hoặc bị quên lãng. Những tác phẩm viết về đề tài này rất dễ chạm đến trái tim độc giả”.

“Tôi tin vào lớp trẻ, bởi với độ lùi thời gian, người trẻ có cái nhìn chiến tranh, hậu chiến theo cách của riêng mình, khai phóng, cởi mở hơn. Người trẻ còn có điều kiện tiếp cận, xử lý tư liệu hơn thế hệ cha anh, được học hành, có kỹ năng viết, biết đâu sẽ tạo nên những tác phẩm mang hơi thở, sắc thái mới mẻ, sống động hơn người đi trước” – nhà văn Trầm Hương tâm sự.

KHÔI NGUYÊN THẢO thực hiện

Báo Thể Thao và Văn Hóa

 

Bài viết liên quan

Xem thêm
Đan Thanh - nghệ sĩ kết nối thi ca và hội họa
Với hiểu biết khiêm tốn của một nhà giáo hâm mộ văn học nghệ thuật, tôi được biết thầy giáo - nhà văn Nguyễn Thanh. Thầy Nguyễn Thanh tên thật là Nguyễn Tấn Thành sinh ra tại xã Tân Quới, quận Bình Minh, Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long). Khi làm văn nghệ, thầy Nguyễn Thanh còn dùng những bút danh khác để viết cho nhiều thể loại bài khác nhau : Thanh Huyền, Ngũ Lang, Đan Thanh, Phương Đình, Tương Như, Diễm Thi, Minh Khuê, Minh Văn, Lan Đình, Chàng Văn… Thầy tốt nghiệp Đại học Sư phạm - Cử nhân Văn khoa và đã qua 3 năm chưong trình Cao học Văn chương và Ngoại ngữ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn (1975).
Xem thêm
Giao hưởng Điện Biên – thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
Chiến thắng Điện Biên là một chiến thắng vĩ đại của chúng ta “Lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu). Chiến thắng đó làm rạng danh nước Việt trên thế giới. “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thằng bay trên nóc hầm tướng Đờ cát, ngày 12 tháng 5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân : “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó Tố Hữu mới có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Điện Biên còn được các nhà thơ, nhà văn Việt Nam nhắc đến nhiều trong các bài thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết. Điện Biên cũng được nhắc đến trong các cuốn sách của đại tướng Võ Nguyên Giáp và các tướng lĩnh, nhà báo của ta và phương Tây.
Xem thêm
“Chia lửa” với chiến dịch Điện Biên Phủ
Bài đăng Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh số 122, thứ năm 2-5-2024
Xem thêm
Nhà thơ lê Đình Hòa chỉ thấy hoa phượng trắng
Bài viết của Lê Thiếu Nhơn về nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa ở Phú Yên
Xem thêm
Lãng tử trong đời, chí thú trong văn
Bài viết về nhà văn Nguyễn Hoàng Thu trên báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm
Trong màu xanh Vàm Cỏ
Nhà văn Hào Vũ, sinh năm 1950. Quê quán: An Hải, Hải Phòng. Dân tộc: Kinh. Hiện thường trú tại 6/3 Cư xá phường 3, thành phố Tân An, tỉnh Long An. Vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984.
Xem thêm
Đỗ Thành Đồng và chuyển động đường thơ
Sau gần 15 năm đắm say đến điên cuồng với thi ca, nhà thơ Đỗ Thành Đồng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đã xuất bản 7 tập thơ.
Xem thêm
Chuyện tình khó quên của Trịnh Công Sơn
Bài viết của nhà thơ Lê Thiếu Nhơn
Xem thêm
Nhà văn Di Li: Tôi bị hấp dẫn bởi người đàn ông nhân văn, tử tế
Tôi nghĩ rằng, là người văn minh thì phải chấp nhận sống chung với sự khác biệt, tuy nhiên, sự khác biệt đó nếu không tốt, muốn người ta thay đổi thì mình sẽ góp ý. Và cách góp ý của mình cũng khá hài hước nên người nghe không mấy khi khó chịu.
Xem thêm
Người tốt trại Vân Hồ
Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn, 1998 – 2000) với tiểu thuyết Lạc rừng. Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.
Xem thêm
Nhớ nhà báo Phú Bằng
Đọc bác Phú Bằng từ lâu, khi tôi còn trực tiếp cầm súng ở Trung đoàn 174 Sư đoàn 5 thời chống Mỹ. Lúc ấy bác Phạm Phú Bằng là phóng viên báo QĐND được tăng cường cho báo Quân Giải phóng Miền Nam.
Xem thêm
Nhà văn - dịch giả Trần Như Luận với tác phẩm “Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh - Mỹ kinh điển, lừng danh”
Tháng Sáu 2022, trên Báo Thanh Niên rồi Tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam, nhà báo Hà Tùng Sơn và nhà phê bình văn học Vân Phi giới thiệu tác phẩm thứ 7 của nhà văn Trần Như Luận (TNL): tiểu thuyết Gương Mặt Loài Homo Sapiens. Trước đó, anh từng gây tiếng vang nhờ giá trị đáng kể của bộ tiểu thuyết Thầy Gotama và 8000 Đệ Tử dày tới 1.200 trang, trình làng năm 2014. Chúng tôi cũng biết tới cả trăm tác phẩm dịch của anh, cả thơ và truyện, xuất hiện trên các tạp chí Văn nghệ Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, Văn nghệ Quân đội, Non Nước, Sông Hương, v.v… Xuân Giáp Thìn 2024, nhà văn ra mắt một “dịch phẩm” hoàn toàn mới: Tuyển tập 12 truyện ngắn Anh – Mỹ kinh điển, lừng danh. Sách dày 320 trang, bìa bắt mắt. Sách được Liên hiệp các Hội Văn học-nghệ thuật Việt Nam thẩm định chất lượng và hỗ trợ kinh phí; NXB Hội Nhà văn cấp phép. Nhân một cuộc hẹn thú vị tại Quận 7, TP Hồ Chí Minh, trong một quán cà phê tao nhã, không bỏ lỡ cơ hội, tôi đã thực hiện cuộc phỏng vấn này.
Xem thêm
Nhớ anh Mai Quốc Liên
Bài viết của nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam
Xem thêm