TIN TỨC

Chứa chan thế sự, tình người

Người đăng : nguyenhung
Ngày đăng: 2022-06-07 07:59:00
mail facebook google pos stwis
238 lượt xem

BÙI PHAN THẢO

Tạo dấu ấn trên văn đàn khi tuổi đời còn rất trẻ với Thung Lam, giải Nhất cuộc thi truyện ngắn báo Văn nghệ 2006-2007, từ đó đến nay Hồ Thị Ngọc Hoài vẫn giữ phong thái nhẹ nhàng vốn có trong đời, nhẩn nha trong trang viết. Nói nhẩn nha nhưng chị lao động siêng năng, truyện ngắn của Hồ Thị Ngọc Hoài vẫn xuất hiện khá đều trên các báo và chị vẫn xuất bản tập thơ… Gần đây, chị tạo bất ngờ cho bạn văn và bạn đọc với tác phẩm mới là thể loại tiểu thuyết và mạnh dạn đi vào thể tài tiểu thuyết lịch sử. Dòng biên viễn - NXB Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh và Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật Tp Hồ Chí Minh – 2022, ra đời như một giọng nói quen mà lạ, một định hình mới của Hồ Thị Ngọc Hoài được dư luận quan tâm chú ý nhiều hơn… Với Dòng biên viễn, Hồ Thị Ngọc Hoài ngược về dòng thời gian xa xăm hơn, thời cha ông đi mở cõi phương Nam. Tác giả chọn điểm nhấn, nhân vật và cách thể hiện khác, trong hơn 200 trang của tiểu thuyết. Thời gian trong tiểu thuyết dù chỉ gói trong 7 ngày mà lại là biên niên của một thời đại, là kỷ yếu của một đời người.

Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh phụng mạng Chúa Nguyễn Phúc Chu mở cõi Nam Bộ cách đây hơn 300 năm. Trong lần thứ hai Nam tiến, sau khi trấn yên Chân Lạp, ông cho đoàn quân về trú tại cồn cây sao, cù lao Sao (nay là cù lao Ông Chưởng, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang). Ở đây, ông báo tiệp về thành Phú Xuân và đợi lệnh Chúa Nguyễn. Cũng ở đây ông biết mình nhiễm bệnh và lệnh cho đoàn quân về Trấn Biên nhưng đến Rạch Gầm (tỉnh Tiền Giang ngày nay) thì ông mất... Chỉ gói trong thời gian 7 ngày cuối đời mà kể lại một đời người quả là không dễ, nhất là khi Hồ Thị Ngọc Hoài mở ra thêm cho người đọc về cả giai đoạn lịch sử thời mở cõi về Nam của cha ông. Trên nền lịch sử là những tháng ngày mở cõi, khung cảnh sông nước vùng biên, không gian, thời gian còn được mở rộng hơn qua tâm tưởng của vị tướng ưu thời mẫn thế. Câu chuyện diễn ra với những con người sống động, những tuyến nhân vật dựng lên không nhiều nhưng đều tiêu biểu cho thời cuộc, là văn quan, võ tướng, là gia đình dòng dõi của Lễ Thành Hầu, là những người lính, người dân địa phương, là những bóng hình nữ nhân đậm nhạt hiện qua tâm tưởng v.v... Đọc đến trang cuối, người đọc bâng khuâng ngẫm ngợi và lần giở lại...

Những dòng sử liệu về nhân vật Nguyễn Hữu Cảnh không nhiều, tác giả đã rất công phu tìm thêm nguồn tư liệu, tìm hiểu rộng thêm về lịch sử, những nhân vật, sự việc trong nhiều giai đoạn lịch sử, kết nối lại để làm rõ lên nhân vật chính. Hơn tất cả, công lao, tấm lòng yêu nước thương dân của Nguyễn Hữu Cảnh, vị tướng được người dân miền Nam và cả nước tôn kính, biết ơn... đã mang lại cảm hứng chính cho tác giả trong quá trình tìm tòi và sáng tạo.

… Người ta từ xa xôi đến học tiếng nói mình, phong tục mình, cũng tập bỏ giày dép đi chân đất, ngồi xổm, ăn đũa, bệnh tật, chết bỏ mạng cũng đành và rồi dần tạo một phần rất quan trọng cho Đàng Trong, nó cứ âm ỉ, âm thầm lan đi, tạo nên... mấy ai biết rõ? Ai biết được rồi đây sẽ thế nào? Thời cuộc có thể sẽ dữ dội từ những gì âm thầm đó. Có thể là chiến tranh, thôn tính? Hay là hòa hợp, cùng làm giàu đẹp đây? Thì gắng lắng nghe, tìm hiểu vậy”...

Những đoạn hồi ức, những lời tự sự, những đối đáp đưa người đọc đến những cận ảnh chân dung nhân vật, gần hơn với chúng ta ngày nay sau lớp bụi thời gian hàng trăm năm bao phủ.

«Từng muốn là người đóng thuyền, làm gốm, làm một tiều phu, một ngư ông, sư ông... nhưng thống binh vẫn ráng cố vì dòng dõi nếp nhà, vì dòng tộc tổ tông bao đời rạng rỡ. Người đi xa ngàn dặm, nghĩ khác người, gần gũi con người, thương dân nhưng Người chưa vượt được bao nhiêu những khuôn thước, khuôn sáo của một dòng họ có công lớn từ xưa đến nay, từ Đàng Ngoài cho đến Đàng Trong. Thống binh chịu nhiều cách biệt giữa quý tộc và tiện dân, người anh tài và kẻ thường mọn, nam nhi dũng tướng bôn tẩu và thân phận quẩn quanh... Em cũng hiểu thống binh coi trọng con người, nhưng dòng dõi ấy, sự ăn học lễ nghĩa Nho gia ấy, thống binh bỏ bớt được bao nhiêu khuôn phép, khuôn sáo ngăn cách để thật vô tư với mọi điều bình thường?»…

Tác giả đã cùng nhân vật thăng hoa, theo dòng hồi ức của vị chủ tướng và cuộc sống bên dòng sông mênh mang một thuở còn hoang vắng mịt mùng, những câu chuyện của thế hệ thời mở cõi hiện lên đầy sinh động. Từ nền hiện thực đó, tác giả đan xen nhuần nhuyễn quá khứ và hiện tại, hư cấu, trần thuật một cách chắc tay, có nhiều trang văn đầy mỹ cảm... Ngôn ngữ Dòng biên viễn giàu tính điện ảnh, như một bộ phim đưa người đọc quay về một giai đoạn lịch sử với vùng đất buổi hoang sơ và những đời người với tất cả những nỗi niềm riêng chung... Những trang viết về giằng xé nội tâm cực đắt, cả những tâm tư sâu kín đều rất gợi, rất đẹp, rất người, rất đời và thấu hiểu đạo lý, trọn vẹn nghĩa nhân. Hồ Thị Ngọc Hoài đã nhập tâm, hóa thân nhân vật khá thành công và dựng nên không gian miền biên viễn bàng bạc màu huyền sử và chất thơ.

Những hình bóng phái đẹp luôn thấp thoáng trên trang viết, sau tâm tư của Lễ Thành Hầu, tất cả đều đẹp và được trân trọng. Những rung động, khát khao đều được diễn bày cả về lý và tình thấu đáo, đặt trong chủ đề lớn của tác phẩm là dòng chảy của thời gian, dựng nên một bờ cõi thiêng liêng và tâm tư những con người Việt qua hàng trăm năm thêm gắn kết quê hương, yêu mến, đồng lòng dựng và giữ nước.

Một đôi bóng hồng giấu lén ấy, họ là ai? Ông thoảng qua những ấm êm nồng nàn rồi lãng quên những phận má hồng trôi nổi với tài sắc, những con người dám phá vỡ và cam chịu? Chuyện tình cảm, ông cũng sợ để khổ, để tiếng cho người lắm”... Những dòng hồi ức, tự sự của chủ tướng Nguyễn Hữu Cảnh cũng gởi gắm những triết lý, suy tưởng của tác giả về thời cuộc: Đạo làm người, chí làm trai; hành trình dựng nước; quan niệm về hạnh phúc riêng tư; về tình yêu, gia đình, chồng vợ đặt trong phận sự làm người, bổn phận với đất nước, dân tộc.

Lối hành văn của Hồ Thị Ngọc Hoài trong tiểu thuyết Dòng biên viễn như dòng chảy xuôi nhẹ nhàng mà không thiếu những lúc cuộn xoáy, sôi trào. Chọn thể loại tiểu thuyết lịch sử khi đã có không ít người vào cuộc, Hồ Thị Ngọc Hoài cũng muốn nỗ lực làm mới, tìm lối đi riêng với giọng điệu riêng. Bạn viết thấy Hồ Thị Ngọc Hoài là người nghiêm cẩn, kỹ tính trong lao động nghệ thuật. Không chỉ cần mẫn tìm tòi tư liệu, những trích dẫn thơ trong Dòng biên viễn cũng được tác giả xem xét thấu đáo về ngôn ngữ, thể loại cho đúng tâm trạng, hoàn cảnh. Viết tiểu thuyết này cũng là một cách nhập cuộc mạnh mẽ của nhà văn, sau những câu chữ tinh tế, trữ tình là những thông điệp sâu sắc về nhân sinh quan, về lịch sử.

Nguồn Văn nghệ số 23/2022

Bài viết liên quan

Xem thêm
Lê Văn Nghĩa trong cõi nhớ Sài Gòn
Hai cuốn truyện trào phúng về điệp viên Không Không Thấy – một nhân vật hấp dẫn của Lê Văn Nghĩa – vừa rời bàn biên tập để đưa tới nhà in. Một luận văn thạc sĩ nghiên cứu về tác phẩm của anh cũng đang triển khai. Vậy mà Lê Văn Nghĩa không chờ được, đã vội ra đi…
Xem thêm
Đọc Đường đến Cây cô đơn
“Cây nào đứng thẳng cũng đều là Cây cô đơn”.
Xem thêm
Sài Gòn ơi! Đau đáu một nỗi niềm
Rất nhiều “mĩ từ” dành cho Sài Gòn trong những ngày nơi đây trở thành tâm dịch Covid-19: “Sài Gòn đau”, “Sài Gòn bệnh”… riêng tôi lại cảm nhận một nỗi niềm lo lắng không yên, bởi nơi đó tôi có nhiều người thân thương ruột thịt, nhiều bạn bè và cả những người tôi không quen nhưng cảm nhận về sự thân thiện và cởi mở của “người Sài Gòn” đã khiến lòng mình đau đáu… Sáng nay, vẫn những con số, hôm qua và những ngày trước vẫn những con số, những hình ảnh, những khu phố giăng dây… Em tôi nói, em đã phải đi xét nghiệm đến mấy lần mỗi khi nơi em ở có người nhiễm bệnh Covid-19. Bất chợt bắt gặp bài thơ “Gửi Sài Gòn” của nhà thơ Từ Kế Tường, tôi như bắt gặp sự đồng cảm, nỗi niềm.
Xem thêm
Ðạo thơ hay dụng điển?
Lâu nay, “đạo” văn “đạo” thơ vẫn là một câu chuyện dài bất tận không có hồi kết. Những câu hỏi luôn được đặt ra là: Thế nào là “đạo” (văn, thơ)? Ðâu là giới hạn của việc sử dụng sáng tạo những thành quả của ng
Xem thêm
Văn chương: Ðạo và không đạo?
Những bức tường như số phận chúng ta, bài thơ sáng tác năm 2019 của Thanh Thảo (Viết và Đọc mùa Đông 2020), với lời đề từ bằng câu thơ của Nguyễn Thụy Kha Nhìn tường nhà chúng ta từng ở lở lói. Buồn lạ. Thi sĩ cảm hứng từ câu thơ của người khác, tạo ra một không khí những bức tường hữu hình và vô hình của đời mình, riêng mình. Bức tường thời gian, và giới hạn…
Xem thêm
Nhà thơ và thi hứng sáng tạo
Nói đến thơ ca, người đọc nghĩ ngay đến tư tưởng tiềm ẩn, thi pháp vừa trực giác,
Xem thêm
Huệ Triệu và Đoản khúc trao mùa
Huệ Triệu qua tập thơ này mới mẻ và góc cạnh hơn; mềm mại, nữ tính mà mạnh mẽ và sâu lắng
Xem thêm
Trương Nam Hương - câu thơ trong trẻo nỗi buồn
Nhiều lần tôi có ý định viết về anh, nhưng một phần vì chưa đọc anh đầy đủ, phần nữa là anh em quen biết đã lâu, để viết về nhau không dễ.
Xem thêm
Nhà văn Sơn Tùng: “Ðạo là gốc của văn”
Nhà văn Sơn Tùng sinh ra trong một gia đình có truyền thống nho học và cách mạng.
Xem thêm
Những quả thơ của Ngọc Lê Ninh
Sở dĩ tôi đặt tên bài viết là Những quả thơ của Ngọc Lê Ninh, vì tôi và nhiều người thích bài Quả thơ
Xem thêm
Lê Quang Trang và những trang viết về lý luận phê bình
Sau khi học xong khoa Văn đại học Tổng hợp Hà Nội và dự một lớp viết văn do nhà văn Nguyên Hồng làm Giám đốc, Lê Quang Trang và các bạn cùng đi vượt Trường Sơn vào chiến khu Nam bộ, công tác ở Ban tuyên huấn Trung ương cục Miền Nam. Ấy thế mà đã qua 50 năm...
Xem thêm
Nhà thơ Tôn Nữ Thu Thủy: Giữ lại một ngày ta như lá
Cốt cách đằm thắm của một người phụ nữ Huế thể hiện trong thơ Tôn Nữ Thu Thủy chủ yếu tập trung vào sự chan hòa với thiên nhiên.
Xem thêm
Người lạc giữa “vòng tròn số phận”
Mỗi câu thơ viết ra là để tự ru mình, ru người. Nhưng suy cho cùng cũng là một cách mượn lời ru… để thức.
Xem thêm
Có một nguồn thi hứng về văn hóa Óc Eo trong thơ Đồng bằng Sông Cửu Long
(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) – 1. Văn hóa Óc Eo là di sản văn hóa vô giá góp phần minh chứng cho quá trình khai phá, mở mang, phát triển vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có từ ngàn xưa. Nó chứa đựng những giá trị lớn cả về vật chất lẫn tinh thần trong đời sống của dân tộc Việt Nam nói chung và cư dân ở ĐBSCL nói riêng. Vì thế, từ sau năm 1975 đến nay đã có nhiều cuộc Hội thảo khoa học, nhiều công trình khảo cứu về nền văn hóa rực rỡ này, để trên cơ sở đó làm rõ những điều bí mật bị chìm lấp qua hàng ngàn năm lịch sử; đồng thời, góp phần khẳng định, tôn vinh và gìn giữ những gì cao quý mà các bậc tiền nhân đã làm nên. Trong bối cảnh đó, nhiều nhà thơ ở ĐBSCL, nhất là những nhà thơ ở An Giang đã có những vần thơ xúc động giãi bày tâm tình và tự hào về cái đẹp của văn hóa Óc Eo còn lưu giữ được nơi đây.
Xem thêm
Tình khúc phương Nam - Một bài thơ gợi nhiều cảm xúc
TÌNH KHÚC PHƯƠNG NAM – MỘT BÀI THƠ GỢI NHIỀU CẢM XÚCNhư là có duyên với nhà thơ Vũ Thanh Hoa vậy, trong số nhiều bài thơ của nhiều nhà thơ gửi dự thi trên trang vanchuongthanhphohochiminh.vn, tôi dừng lại ở bài thơ “Tình khúc phương Nam” của chị. Có phải vì tứ thơ? Có phải vì hình tượng thơ?
Xem thêm
Vũ Hồng ngân lên Đoản khúc số 8
(Vanchuongthanhphohochiminh.vn) – Mấy năm trước, nhà văn Vũ Hồng ra mắt tập thơ với tựa đề mang ý tưởng rất lạ và thú vị, dễ gây sự tò mò cho bạn đọc: Đoản khúc số 8. Lại còn chọn khổ tập thơ 19x19cm, khá ngộ nghĩnh. Suy cho cùng đây thường là cái tạng của người nghệ sĩ đa tài khi đặt tựa dù là truyện ngắn hay thơ. Bởi “Nghệ thuật là không lặp lại chính mình và không lặp lại của người khác”. Ai đó đã từng nói như thế.
Xem thêm
Từ một khúc đồng dao
Kao Sơn viết Khúc đồng dao lấm láp năm 1976, trong gần một tháng tham gia trại viết của Hội Văn nghệ Hà Nam Ninh.
Xem thêm
Bài thơ “Một nửa bông hồng”... và những trăn trở nhân sinh
Một nửa bông hồng mắc ở dây thép gaitàn tích chiến tranh để lại
Xem thêm
Câu chữ vời vợi thanh âm
“Búp bê áo rách”, tựa truyện ngắn này của nhà thơ, nhà báo Bùi Phan Thảo khơi gợi tôi cảm giác tò mò lạ lạ, một bàng bạc buồn bảng lảng trắng mây bay.
Xem thêm
Phạm Trung Tín và đường chân trời
Người ta thường nói “Thơ là người” với nhà thơ Phạm Trung Tín thì đúng vậy.
Xem thêm